Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīrāma uvāca .
yogayuktasya cittasya śama eva nirūpitaḥ .
samyagjñānamidānīṃ me kathayānugrahātprabho
||1||śrīvasiṣṭha uvāca .
anādyantāvabhāsātmā paramātmeha vidyate .
ityeko niścayaḥ sphāraḥ samyagjñānaṃ vidurbudhāḥ
||2||imā ghaṭapaṭākārāḥ padārthaśatapaṅktayaḥ .
ātmaiva nānyadastīti niścayaḥ samyagīkṣaṇam
||3||asamyagvedanājjanma mokṣaḥ samyagavekṣaṇāt .
asamyagvedanādrajjuḥ sarpo no samyagīkṣaṇāt
||4||saṃkalpāṃśavinirmuktā saṃvitsaṃvedyavarjitā .
saṃvittyābhisamākhyātā muktāvastīha netarat
||5||sā śuddharūpā vijñātā paramātmeti kathyate .
śuddhā tvaśuddharūpāntaravidyetyucyate budhaiḥ
||6||saṃvittireva saṃvedyaṃ nānayordvitvakalpanā .
cinotyātmānamātmaiva rāmaivaṃ nānyadasti hi
||7||yathābhūtātmadarśitvametāvadbhuvanatraye .
yadātmaiva jagatsarvamiti niścitya pūrṇatā
||8||sarvamātmaiva kau diṣṭau bhāvābhāvau kva ca sthitau .
kva bandhamokṣakalane kimanyadrāma śocyate
||9||na cetyamanyanno cittaṃ brahmaivedaṃ vijṛmbhate .
sarvamekaṃ paraṃ vyoma ko mokṣaḥ kasya bandhatā
||10||brahmedaṃ bṛṃhitākāraṃ vṛhadbṛhadavasthitam .
jñānādastamitadvitvaṃ bhavātmaiva tvamātmanā
||11||samyagālokite rūpe kāṣṭhapāṣāṇavāsasām .
manāgapi na bhedo'sti kvāsi saṃkalpanonmukhaḥ
||12||ādāvante ca saṃśāntaṃ svarūpamavināśi yat .
vastu nāmātmanaścaiva tanmayo bhava rāghava
||13||paraṃ vyomedamakhilaṃ jagatsthāvarajaṅgamam .
sukhaduḥkhakramaḥ kutra vijvaro bhava rāghava
||14||dvaitādvetasamudbhūtairjarāmaraṇavibhramaiḥ .
sphuratyātmabhirātmaiva citrairambviva vīcibhiḥ
||15||śuddhamātmānamāliṅgya nityamantasthayā dhiyā .
yaḥ sthitastaṃ ka ātmehaṃ bhogā bandhayituṃ kṣamāḥ
||16||kṛtasphāravicārasya manobhogādayo'rayaḥ .
manāgapi na bhindanti śailaṃ mandānilā iva
||17||avicāriṇamajñānaṃ mūḍhamāśāparāyaṇam .
nigirantīha duḥkhāni bakā matsyamivājalam
||18||jagadātmaiva sakalamavidyā nāsti kutracit .
iti dṛṣṭimavaṣṭabhya samyagrūpaḥ sthiro bhava
||19||nānātvamasti kalanāsu na vastuto'nta-
rnānāvidhāsu sarasīṣu jalādi nānyat .
ityekaniścayamayaḥ puruṣo vimukta
ityucyate samavalokitasamyagarthaḥ
||20||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de0 mokṣopāyeṣūpaśamaprakaraṇe samyagjñānalakṣaṇanirūpaṇaṃ nāmaikonāśītitamaḥ sargaḥ ..79..