Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīrāma uvāca .
ekasaṃvinmayāḥ sarva evaikavapuṣo'pi te .
vividhecchāḥ kathaṃ brahmansaṃpannā ekadehinaḥ
||1||śrīvasiṣṭha uvāca .
ekasaṃviddhanākāśamapyanānaiva sarvagam .
svayaṃ nāneva saṃpannaṃ supte cittamivātmani
||2||tasyācchatvāttathābhūtamātmaivātmani bimbati .
tādṛśasya tathābhūtau mukurasyeva nirmalā
||3||ekalohamayā eva yathādarśāḥ parasparam .
tathaite pratibimbanti padārthāḥ pāramārthikāḥ
||4||tena yasya yadā yadyatpuro bhavati vastvasau .
yadarthaṃ yujyate tena ciddhanaikasvabhāvataḥ
||5||ityanānaiva nānedaṃ nānānānā ca vastutaḥ .
na ca nānā na cānānā nānānānātmakaṃ tataḥ
||6||tena yasya yadāyātaṃ puro vastu vipaścitaḥ .
sa tena saṃvinmayatāmetya tadvaśamāgataḥ
||7||ekadeśagatā viṣvagvyāpya karmāṇi kurvate .
yoginastriṣu kāleṣu sarvāṇyanubhavantyapi
||8||abdo'pi vyāptimānekastulyakālaṃ pṛthakkriyāḥ .
āhlādastena pādena karotyanubhavatyapi
||9||tulyakālamasaṃkhyātamīśvarapratiyoginaḥ .
karmajālaṃ jagajjātaṃ kurvantyanubhavanti ca
||10||eko viṣṇuścaturbhiḥ svairbāhubhirvā śarīrakaiḥ .
pṛthakkurvankriyāḥ pāti jagadbhuṃkte varāṅganāḥ
||11||bahubāhuryadā dvābhyāṃ hastābhyāṃ hyarthasaṃgraham .
karoti bahubhirbhūyaḥ saṃgrāmaṃ satataṃ karaiḥ
||12||tathaiva tairvipaścidbhiḥ sarvadikkaṃ tathā sthitaiḥ .
tathā vyavahṛtaṃ prāptamekasaṃvinmayairapi
||13||suptaṃ tairbhūmiśayyāsu bhuktaṃ dvīpāntareṣu ca .
vihṛtaṃ vanalekhāsu prakrāntaṃ marubhūmiṣu
||14||uṣitaṃ girimālāsu bhrāntaṃ sāgarakukṣiṣu .
viśrāntaṃ dvīpalekhāsu nilīnaṃ ghanamāliṣu
||15||rūḍhamarṇavamālāsu vātyāsu jalavīciṣu .
krīḍitaṃ bhūbhṛdabdhīnāṃ taṭīṣu nagarīṣu ca
||16||śākadvīpodayagiritaṭe saptavarṣāṇi suptaṃ
pūrveṇāntarvidalagahane yakṣasaṃmohitena .
pāṣāṇāmbu prasabhamamunaivātra pītvā dṛṣattā-
māgatyāntaḥ sthitamatha samāḥ sapta jātyena bhūmeḥ
śākadvīpe'staśailasya śirasyabhraguhāgṛhe .
piśācāpsarasā māsaṃ pāścātyaḥ kāmukīkṛtaḥ
||18||yatra śāntabhaye varṣe jaladhāre mahāgirau .
harītakīvane varṣaṃ pūrvo'ntardhānamāyayau
||19||atra raivatake śaile varṣe śiśiranāmani .
daśarātramabhūtsiṃhaḥ pūrvo yakṣavaśīkṛtaḥ
||20||atra kāñcanaśailādidarīdarduratāṃ gataḥ .
piśācamāyāchalito daśavarṣāṇyuvāsa saḥ
||21||kaumāraṃ varṣamāsādya śyāmādreruttarastaṭam .
śākadvīpe'ndhakūpe'ndho nyavasaccharadāṃ śatam
||22||marībake'karodvarṣe varṣāṇyatra caturdaśa .
vidyādharatvaṃ pāścātyaḥ sa vidyādharavidyayā
||23||rataklamaklāntapurārilakṣmī-
calāṅgalekhākramaśīkarāktam .
elālatāliṅganalabdhagandha-
mālambya velāvanagandhavāham
||24||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā0 de0 mo0 nirvā0 u0 avi0 vi0 dvīpāntaravarṇanaṃ nāma caturviṃśatyadhikaśatatamaḥ sargaḥ .. 124..