Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
manuruvāca .
śāstrasajjanasaṃparkaiḥ prajñāmādau vivardhayet .
prathamā bhūmikaiṣoktā yogasyaiva ca yoginaḥ
||1||vicāraṇā dvitīyā syāttṛtīyā'saṅgabhāvanā .
vilāpanī caturthī syādvāsanāvilayātmikā
||2||śuddhasaṃvinmayānandarūpā bhavati pañcamī .
ardhasuptaprabuddhābho jīvanmukto'tra tiṣṭhati
||3||svasaṃvedanarūpā ca ṣaṣṭhī bhavati bhūmikā .
ānandaikaghanākārā suṣuptasadṛśasthitiḥ
||4||turyāvasthopaśāntātha muktireveha kevalam .
samatā svacchatā saumyā saptamī bhūmikā bhavet
||5||turyātītā tu yāvasthā parā nirvāṇarūpiṇī .
saptamī sā pariprauḍhā viṣayaḥ syānna jīvatām
||6||pūrvāvasthātrayaṃ tvatra jāgradityeva saṃsthitam .
caturthī svapna ityuktā svapnābhaṃ yatra vai jagat
||7||ānandaikaghanībhāvātsuṣuptākhyā tu pañcamī .
asaṃvedanarūpātha ṣaṣṭhī turyapadābhidhā
||8||turyātītapadāvasthā saptamī bhūmikottamā .
manovacobhiragrāhyā svaprakāśapadātmikā
||9||antaḥ pratyāhṛtivaśāccetyaṃ cenna vibhāvitam .
mukta evāsya saṃdeho mahāsamatayā tayā
||10||yadbhogasukhaduḥkhāṃśairaparāmṛṣṭapūrṇadhīḥ .
saśarīro'śarīro vā bhavatyevaṃmatiḥ pumān
||11||na mriye na ca jīvāmi nāhaṃ sannāpyasannayam .
ātmārāmo narastiṣṭhettanamuktatvamudāhṛtam
||12||vyavahāryupaśānto vā gṛhastho vāthavaikakaḥ .
ahaṃ na kiṃcicciditi matvā jīvo na śocati
||13||alepako'hamajaro nīrāgaḥ śāntavāsanaḥ .
nirmalo'smi cidākāśa iti matvā na śocati
||14||ahamantādirahitaḥ śuddho buddho'jarāmaraḥ .
śāntaḥ samāsamābhāsa iti matvā na śocati
||15||tṛṇāgreṣvambare bhānau naranāgāmareṣu ca .
yattadasti tadeveti matvā bhūyo na śocati
||16||tiryagūrdhvamadhastānme vyāpako mahimā citaḥ .
tasyānantavilāsasya jñātveti ka iva kṣayī
||17||baddhavāsanamartho yaḥ sevyate sukhayatyasau .
yatsukhāya tadevāśu vastu duḥkhāya nāśataḥ
||18||avinābhāvaniṣṭhatvaṃ prasiddhaṃ sukhaduḥkhayoḥ .
tanuvāsanamartho yaḥ sevyate vā vivāsanam
||19||nāsau sukhāyate nāsau nāśakāle na duḥkhadaḥ .
kṣīṇavāsanayā buddhyā yatkarmakriyate'nagha
||20||taddagdhabījavadbhūyo nāṅkuraṃ pravimuñcati .
dehendriyādinā karma karaṇaughena kalpyate
||21||ekaḥ kartā ca bhoktā ca ka ivāṅgopapadyate .
bhāvanāṃ sarvabhāvebhyaḥ samutsṛjya samutthitaḥ
||22||śaśāṅkaśītalaḥ pūrṇo bhāti bhāseva bhāskaraḥ .
kriyamāṇā kṛtā karmatūlaśrīrdehaśālmaleḥ
||23||jñānānilasamudbhūtā proḍḍīya kvāpi gacchati .
sarvaiva hi kalā jantoranabhyāsena naśyati
||24||eṣā jñānakalā tvantaḥ sakṛjjātā dine dine .
vṛddhimeti balādeva sukṣetravyuptaśālivat
||25||ekaḥ sphuratyakhilavastuṣu viśvarūpa
ātmā saraḥsu jaladhiṣviva toyamaccham .
saṃśāntasaṃkalanabhūrikalāpamekaṃ
sattāṃśamātramakhilaṃ jagadaṅga viddhi
||26||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā0 de0 mokṣo0 nirvāṇaprakaraṇe pū0 saptabhūmikāvibhāgo nāma viṃśatyadhikaśatatamaḥ sargaḥ .. 120 ..