Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
atha sindhurvadiṣyati .
āryānāryavapuḥ ko'hamabhavaṃ vimatiḥ purā .
yadvaśānme kusaṃskāraḥ prāktano'sti bhavapradaḥ
||1||mantrī vadiṣyati .
rahasyaṃ śṛṇu bho rājansāvadhānaparaḥ kṣaṇam .
coditaḥ saṃdadhāsīdamadya māndyavināśanam
||2||kimapyādyantarahitamastīha sadanāmayam .
sthitaṃ tvamahamityādirūpeṇa brahmaśabditam
||3||tadbrahma svayamevāhaṃ ciccetāmīti saṃvidam .
jīvatāmiva gatvāste cittībhūyātyajadvapuḥ
||4||cittaṃ tu gaganācchātma vapurviddhyātivāhikam .
tadeva vāsti nehānyadādhibhautikatādikam
||5||cittametadanākāramapi sākāravatsthitam .
saṃkalpaiḥ paralokādyaiḥ svapnādyairetadeva sat
||6||anākāramapi sphāraṃ cittaṃ jagadidaṃ viduḥ .
ya eva pavano nāma sa eva spandnaṃ yathā
||7||yathā gaganaśūnyatve jagaccitte tathekakam .
atrāpratigharūpe'sti na manāgapi bhinnatā
||8||hṛdayasthaṃ jagajjālaṃ na kiṃcitkiṃcidāsthitam .
jagadviddhi nirākāraṃ cittameva na vāstavam
||9||sattvameva vapuḥ pūrvamuditaṃ brahmaṇaḥ padāt .
ayameva sa saṃpanno yo'dya tāmasatāmasaḥ
||10||sindhurvakṣyati .
kimucyate mahābhāga vada tāmasatāmasaḥ .
kriyante pūrvamevaitāḥ kena saṃjñāḥ pare pade
||11||mantrī vadiṣyati .
jantoḥ sāvayavasyeha hastādyavayavā yathā .
tathā navayavasyaivamātivāhikatātmanaḥ
||12||paścādātmani saivātmā nānāsaṃjñāḥ kariṣyati .
ādhibhautikatānāmni pṛthvyādyā ātivāhike
||13||svapnābhe'smiñjagadbhāne saṃkalpenātmarūpiṇā .
saṃjñātmanātmarūpeṇa svayaṃ vyavahariṣyati
||14||tvāmātivāhikākārā yattatsphuritavānnavam .
jātirmahātamasko'yamiti tatrābhidhā kṛtā
||15||brahmaṇo nirvikārasya vikāriṇa iva prabho .
jātayo jīvatāpattau kalitā vividhābhidhāḥ
||16||prāthamyenaiva yadbrahma jīvatāmiva gacchati .
tadaiva buddhyā bhoktā tajjātiḥ sāttvikasāttvikī
||17||vartamāne bhave bhavyaguṇairyuktā tu mānada .
kevalā sāttvikī proktā jātirjātividāṃ varaiḥ
||18||navā bhavaiścedbahubhirbhogamokṣaikabhāginī .
jātistatprocyate tajjñaiḥ sadbhī rājasarājasī
||19||vartamāne bhave bhavyaguṇairmuktā tu mānada .
kevalā rājasī proktā jātiḥ svalpabhave bhavet
||20||prathamātyantabahubhirbhavaiśce'nmokṣagāminī .
jātistatprocyate tajjñaiḥ sadbhistāmasatāmasī
||21||sāmānyenaiva bahubhirjanmabhirmokṣabhāginī .
kevalā tāmasī proktā jātirjātiviśāradaiḥ
||22||krameṇānena jātīnāṃ vividhā bhedakalpanā .
tāsāṃ tāmasatāmasyāṃ jātau jāto'si mānada
||23||bahūni tava janmāni samatītāni tānyaham .
vividhāni vicitrāṇi vīra jānāmi no bhavān
||24||viśeṣeṇa tvanenaiva vyarthaṃ kālo'tivāhitaḥ .
mahāśavaśarīreṇa tvayānantakhagāminā
||25||evaṃ tāmasatāmasyā jātyāsi janito yadā .
tadā durlabhamokṣastvaṃ saṃsārakuharāditi
||26||sindhurvadiṣyati .
āryodāhara kenaiṣā prāgjātirjīyate'dhamā .
yāvattathaiva tiṣṭhāmi syāccettadvada pāvanam
||27||mantrī vadiṣyati .
na kiṃcana mahābuddhe tadastīha jagattraye .
yadanudveginā nāma pauruṣeṇa na labhyate
||28||hyastanī duṣkriyābhyeti śobhāṃ satkriyayā yathā .
adyaiva prāktanīṃ tasmādyatnātsatkāryavānbhava
||29||yo yamarthaṃ prārthayate tadarthaṃ yatate tathā .
so'vaśyaṃ tadavāpnoti na cecchrānto nivartate
||30||nā yathā yatate nityaṃ yadbhāvayati yanmayaḥ .
yādṛgicchecca bhavituṃ tādṛgbhavati nānyathā
||31||muniruvāca .
evamuktaḥ sa tenātha sindhuruddhurayā dhiyā .
tadā tatra tathā nāma rāṣṭraṃ tyakṣyatyaśeṣataḥ
||32||gamiṣyati vanaṃ dūraṃ prārthito'pi hi mantribhiḥ . .
nāśrayiṣyati tadbhūyo rājyamucchinnaśātravam
||33||tiṣṭhataḥ sādhumadhye'sya tadvivekakathāvaśāt .
puṣpāsaṅgādivāmodo vivekaḥ samudeṣyati
||34||tataḥ kathamidaṃ janma kutaḥ saṃsāra āgataḥ .
itthaṃ vicārasāṃtatyātsa yāsyati vimuktatām
||35||nityaṃ vicāraṇaparo'tha bhavansa sindhuḥ
satsaṅgamena padamāpsyati pāvanaṃ saḥ .
tadyatra patramiva vātavidhūyamānaṃ
no vastutāṃ vrajati kācana nāma lakṣmīḥ
||36||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahā0 vā0 de0 mo0 ni0 u0 a0 vi0 śavopākhyāne sindhunirvāṇaṃ nāma saptapañcāśadadhikaśatatamaḥ sargaḥ ..157..