Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śikhidhvaja uvāca .
cittaṃ nāstīti me bodho yathā yuktyā sphuṭaṃ bhavet.
tāmanyāmathavā brūhi buddhaṃ na nipuṇaṃ mayā
||1||kumbha uvāca .
cittaṃ nāstyeva he rājankadācitkiṃcana kvacit .
yaccedaṃ cittavadbhāti tadbrahmābhidhamavyayam
||2||ato'jñānātmakaṃ yattajjagadeva na vidyate .
tatrāhaṃtvaṃtadityādikalpitāḥ kalanāḥ kutaḥ
||3||nāstyeva jagadevedaṃ yaccedaṃ kiṃcanoditam .
brahmaivāstīha sakalaṃ kena tadbudhyate katham
||4||mahāpralayasargādāvevedaṃ noditaṃ jagat .
nirdeśastvidamityatra tvadbodhāya mayā kṛtaḥ
||5||upādānātmakādīnāṃ kāraṇānāmabhāvataḥ .
akāraṇaṃ ca bhāvānāmaśeṣāṇāṃ tvasaṃbhavāt
||6||evamajñānabuddhyātma jagattasmānna vidyate .
tasmādyadidamābhāti bhāsanaṃ brahma netarat
||7||anākhye'nākṛtau deve karotīdamiti tvasat .
bhāṣitaṃ nopapattyātma na satyaṃ nānubhūyate
||8||anākhyo'pratighaḥ svātmā nirākāro ya īśvaraḥ .
sa karoti jagaditi hāsāyaiva vaco'dhiyām
||9||anenaiva prayogeṇa rājaṃścittaṃ na vidyate .
jagadeva na satsādho kutaścittādi tadgatam
||10||ceto hi vāsanāmātraṃ vāsye tu sati vāsanā .
vāsyaṃ jagattadevāsadataścittāstitā kutaḥ
||11||yadidaṃ kacati brahma svayamātmātmanātmani .
kṛtaṃ tasyaiva tenaiva cittamityādināmakam
||12||jagaddṛśyamidaṃ vāsyaṃ tadevotpannameva no .
kāraṇābhāvataḥ pūrvamevātaścittatā kutaḥ
||13||ataścidvyomamātrātma paramākāśanāmakam .
sphāraṃ vedanamevedaṃ kacatyasti kuto jagat
||14||yatkiṃcitparamākāśa īṣatkacakacāyate .
cidādarśe na jātatvānna cittaṃ no jagatkriyā
||15||ahaṃ tvaṃ jagadityeṣā pratipattirna vāstavī .
mithyā svapna ivābhāti nūnaṃ me'śeṣakāriṇī
||16||vāsyasya jagato'bhāvādyato nāstyeva vāsanā .
atastadātmakaṃ cittaṃ kīdṛśaṃ kva kutaḥ katham
||17||aprabuddhairavagataṃ cittaṃ dṛśyamidaṃ jagat .
asaccittaṃ nirākāraṃ pūrvamutpannameva no
||18||notpannaṃ kāraṇābhāvātsargādāveva sarvadā .
lokaśāstrānubhavato na ca dṛśyasya vastunaḥ
||19||anāditvamajatvaṃ vā sthairyaṃ vāpyupapadyate .
sākārasyāsya jagataḥ sthūlasya pratighākṛteḥ
||20||samastakāraṇābhāvāllokaśāstrānubhūtibhiḥ .
yujyante ca nirākartuṃ na mahāpralayādayaḥ
||21||śāstrānubhavavedārthasiddhāntaiste trayo'pi vā .
pralayāśca na santīti vaktyunmattaka eva ca
||22||lokaḥ śāstrāṇi vedāśca pramāṇaṃ yasya no mateḥ .
asadbhyo hyatimūḍhaḥ sa sajjanastaṃ na saṃśrayet
||23||na ca sapratighasyāsya dṛśyasyāpratighaṃ kvacit .
kāraṇaṃ bhavituṃ śaktaṃ sākārasya nirākṛti
||24||itthamālakṣyamāṇaṃ tattadevaṃ satataṃ mune .
na ca nārthakriyākāri bhavennetthamidaṃ jagat
||25||tasmādidaṃ niraṃśasya cidvyomno'pratighākṛteḥ .
nirākṛteranantasya pūrvātpūrvaniraṃśataḥ
||26||brahmaṇaḥ sarvarūpasya śāntasyāttasya yatsamam .
svata evātmakacanaṃ sargapralayarūpadhṛk
||27||svakaṃ vapuśca tenaiva jñātaṃ jagadiva kṣaṇāt .
kṣaṇāntarānubuddhaṃ sadbrahmaivāste nirātmani
||28||brahmaivedamataḥ sarvaṃ kvacinna jagadādidhīḥ .
kvācittādi kvacittādi kva dvaitaikyādikalpanā
||29||sarvaṃ nirālambamajaṃ praśānta-
manādirityātma yathāsthitaṃ sat .
idaṃ tu nāneva na cāpyanānā
yathāsthitaṃ tiṣṭha sukāṣṭhamaunam
||30||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de0 mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū0 cū0 śikhidhvajāvabodhanaṃ nāmāṣṭanavatitamaḥ sargaḥ ..98..