Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
bhuśuṇḍa uvāca .
vidyādhara dharādhāro girikandaramandiraḥ .
digantarāmbarācāracārasaṃcāracañcaraḥ
||1||īdṛśo'yaṃ jagadvṛkṣo jāyate'haṃtvabījataḥ .
bīje jñānāgninirdagdhe naiva kiṃcana jāyate
||2||prekṣyamāṇaṃ ca tannāsti kilāhaṃtvaṃ kadācana .
etāvadeva tajjñānamanenaiva pradahyate
||3||ahaṃtvabhāvāccāhaṃtvamasti saṃsārabījakam .
nāhaṃtvabhāvānnāhaṃtvamastīti jñānamuttamam
||4||sargādāveva sargasya kilāsyābhāvayogataḥ .
kuto'haṃtvaṃ kutastvaṃtvaṃ kuto dvitvaikyavibhramaḥ
||5||samākarṇya gurorvākyaṃ yatante ye svayatnataḥ .
saṃkalpatyāgamāmūlaṃ padaprāptau jayanti te
||6||randhanājjayamāpnoti svaśāstre sūpakṛtkṛte .
vivekī svavivekitvaṃ yatanādeva nānyathā
||7||ciccamatkāramātraṃ tvaṃ jagadviddhīha netarat .
nāśāsu na bahirnāntaretatkvacana vidyate.
||8||saṃkalponmeṣamātreṇa jagaccitraṃ vilokyate .
tadanunmeṣavilayi citrakṛccittacitravat
||9||maṇḍapo'sti mahāstambho muktāmaṇivinirmitaḥ .
bahuyojanalakṣāṇi kāntakāñcanacitritaḥ
||10||maṇistambhasahasreṇa vṛto'gre protameruṇā .
indrāyudhasahasrāḍhyakalpasaṃdhyābhrasundaraḥ
||11||strībālapuruṣādīnāṃ vāstavyānāmitastataḥ .
krīḍārthaṃ sthāpitā yatra nānāracanayāntare
||12||bhūtabījaparāpūrṇāstamoripusaghuṃghumāḥ .
tamaḥprakāśacitrākhyā lokāntarasamudgakāḥ
||13||āmodasubhagā lolajaladāvalipallavāḥ .
līlāpadmākare strīṇāṃ vilūnākalpapādapāḥ
||14||bālaniḥśvāsacalitāḥ kandukāni kulācalāḥ .
saṃdhyāmbudāḥ karṇapūrāścāmarāḥ śaradambudāḥ
||15||kalpāntakālajaladāstālavṛntapadaṃ gatāḥ .
bhūtalaṃ dyūtaphalakaṃ vitānaṃ tārakāmbaram
||16||bhūtaśāraparāvarte dyūte'kṣāḥ śaśibhānavaḥ .
vyomājire jagadbhāsapaṇe gṛhanivāsinām
||17||iti saṃkalpa evāntaścirabhāvanayā yathā .
agrasthadṛśyopamayā satyatāmiva gacchati
||18||tathaivāyaṃ jagadrūpaḥ saṃkalpaiḥ susamutthitaḥ .
ciccamatkāramātrātmā citrakṛccittacitravat
||19||asatyameva sphurati sarvamasti ca nāsti ca .
asadutthita evāyaṃ kutopīva samutthitaḥ
||20||hemnīva kaṭakāditvaṃ saṃsārodarakoṭaraḥ .
ciccamatkāra evāyamavikalpanasaṃkṣayaḥ
||21||atyantameva svāyatto yathecchasi tathā kuru .
yaścānnapānadānādāvanādaramupeyivān .
tasyedaṃ paścimaṃ janma na sa karma samujjhati
||22||prāpto vivekapadavīmasi pāvanātmanpuṇyāṃ pavitritajagattritayā dvitīyām .
nādhaḥ patiṣyasi punarmanasā'muneti jānāmi maunamamalaṃ padamutsṛja tvam
||23||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de0 mokṣopāyeṣu nirvāṇa0 uttarārdhe vidyādharo0 māyāmaṇḍapavarṇanaṃ nāmāṣṭamaḥ sargaḥ ..8..