मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Yoga Vāsiṣṭham — Nirvāṇaprakaraṇam — Pūrvārdham — Sarga 113

3
Yoga Vāsiṣṭham · Nirvāṇaprakaraṇam — Pūrvārdham · 113

Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma

śrīrāma uvāca .

mithyānaraprasaṅgena kiṃ māyāpuruṣaḥ prabho .

kathito'yaṃ tvayā vyomarakṣaṇa ca kimucyate

||1||

śrīvasiṣṭha uvāca .

śrṛṇu rāma yathābhūtametatprakaṭayāmi te .

mithyāpuruṣavṛttāntakathā yā kathitādhunā

||2||

māyāyantramayaḥ prokto yaḥ pumānraghunandana .

enaṃ tvaṃ tamahaṃkāraṃ viddhi śūnyāmbarotthitam

||3||

yasminnākāśakośe'sminsādho jagadidaṃ sthitam .

tadanantamasacchūnyaṃ sargādau bhavati svayam

||4||

antaḥsthitasudurlakṣyabrahma vyomno'tha śabdavat .

tasmādudetyahaṃkāraḥ pūrvaṃ spanda ivānilāt

||5||

vṛddhiṃ yātaḥ sa gagane kalpayatyātmatāṃ gataḥ .

anātmātmābhidhānena tenāsau yatate tataḥ

||6||

anātmātmaikarakṣārthaṃ dehānnānāvidhānasau .

bhūyobhūyo vināśe'pi sṛjatyākulatāṃ gataḥ

||7||

sa eva māyāpuruṣo mithyāpuruṣa eva saḥ .

asadevodito vyartho'pyahaṃkāro hi māyayā

||8||

kūpakuṇḍacatuḥśālakumbhādīndehakānasau .

kṛtvā rakṣita ātmeti yāti tadvyomni bhāvanam

||9||

ahaṃkārasya tasyāsya nāmānīmāni rāghava .

śrṛṇu yairjagadākāravibhramairmohayatyasau

||10||

jīvo buddhirmanaścittaṃ māyā prakṛtirityapi .

saṃkalpaḥ kalanā kālaḥ kalā cetyapi viśrutaiḥ

||11||

evamādyaistathānyaiśca nāmabhirbahutāṃ gataiḥ .

sahasrarūpo'haṃkāraḥ kalpitārthairvijṛmbhate

||12||

bhūtākāśe tate śūnye jagannirbhitti niścitam .

sukhaduḥkhānyanubhavanmithyaiva puruṣaḥ sthitaḥ

||13||

yathaiva mithyāpuruṣo rakṣanvyomātmaśaṅkayā .

ghaṭākāśādiṣu kliṣṭa evaṃ mā kleśavānbhava

||14||

ākāśādapi vistīrṇaḥ śuddhaḥ sūkṣmaḥ śivaḥ śubhaḥ .

ya ātmā sa kathaṃ kena gṛhyate rakṣyate'thavā

||15||

hṛdayākāśamātrasya śarīrakṣayasaṃkṣaye .

vyarthaṃ bhūtāni śocanti naṣṭa ātmeti śaṅkayā

||16||

ghaṭādiṣu praṇaṣṭeṣu yathākāśādyakhaṇḍitam .

tathā deheṣu naṣṭeṣu dehī nityamalepakaḥ

||17||

śuddhaścinmātra ātmāyamākāśādapyaṇoraṇuḥ .

svānubhūtyaṃśamātraṃ hi khavadrāma na naśyati

||18||

na jāyate na mriyate kvacitkiṃcitkadācana .

jagadvivartarūpeṇa kevalaṃ brahma jṛmbhate

||19||

satyamekaṃ padaṃ śāntamādimadhyāntavarjitam .

bhāvābhāvavinirmuktamiti matvā sukhī bhava

||20||

sarvāpadāṃ nilayamadhruvamasvatantra-

māsannapātamavivekamanāryamajñam .

bodhādahaṃkṛtipadaṃ sakalaṃ vimucya

śeṣe subaddhapadamuttamatāṃ prayāsi

||21||

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā0 de0 mo0 nirvāṇaprakaraṇe pū0 mithyāpuruṣopākhyānaṃ nāma trayodaśottaraśatatamaḥ sargaḥ .. 113 ..