Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīvasiṣṭha uvāca .
athākṛṣṭavati prāṇānsvayaṃbhuvi nabhobhavaḥ .
virāḍātmani tatyāja vātaskandhasthitaḥ sthitim
||1||te hi tasya kila prāṇāstena krānteṣu teṣvapi .
ṛkṣacakre sthitiṃ ko'nyo dhatte bhūtaikadhāriṇīm
||2||vātaskandhe samākrānte brahmaṇā prāṇamārute .
samaṃ gantuṃ parityajya saṃsthitiṃ kṣobhamāgate
||3||nirādhārāḥ savātāgnidāholmukavadāpatan .
vyomnastārāstaroḥ puṣpanikarā iva bhūtale
||4||kālapākacalanmūlā jagatkhaṇḍaphalālayāḥ .
praśāntapavanādhārā vimānāvalayo'patan
||5||pralayonmukhatāṃ yāte brāhme saṃkalpanendhane .
siddhānāṃ gatayaḥ śemuriddhānāmarciṣāmiva
||6||prabhramantyo'mbare kalpamārutaistanutūlavat .
svaśaktyapacaye mūkāḥ siddhasaṃtatayo'patan
||7||saṃkalpadrumajālāni sendrādinagarāṇi ca .
peturbhūkampalolasya śirāṃsyamarabhūbhṛtaḥ
||8||śrīrāma uvāca .
citi saṃkalpamātrātmā virāḍ brahmā jagadvapuḥ .
kimaṅgaṃ tasya bhūlokaḥ kiṃ svargaḥ kiṃ rasātalam
||9||kathametāni cāṅgāni brahmaṃstasya sthitāni ca .
kathaṃ vā so'ntare tasya svasyaiva vapuṣaḥ sthitaḥ
||10||brahmā saṃkalpamātrātmā nirākṛtiridaṃ sthitam .
jagadityeva jāto me niścayaḥ kathayetarat
||11||śrīvasiṣṭha uvāca .
ādau tāvadidaṃ nāsanna sadāste nirāmayam .
cinmātraparamākāśamāśākośaikapūrakam
||12||tatsvāmākāśatāṃ caitaccetyamityavabudhyate .
svarūpamatyajannityaṃ cittvādbhavati cetanam
||13||viddhi taccetanaṃ jīvaṃ saghanatvānmanaḥ sthitam .
etāvati sthitijāle na kiṃcitsākṛti sthitam
||14||śuddhaṃ vyomaiva cidvyoma sthitamātmani pūrvavat .
yadetatpratibhātaṃ tu tadanyatra śivāttataḥ
||15||atha tanmana ābhogi bhāvitāhaṃkṛti sphurat .
saṃkalpātmakamākāśamāste stimitamakṣayam
||16||tatsaṃkalpacidābhāsanabho'hamiti bhāvitam .
asattamevānubhavatsaṃniveśaṃ khameva khe
||17||vetti bhāvitamākāraṃ paśyatyanubhavatyapi .
saṃkalpakātmakaṃ śūnyameva deha iti sthitam
||18||śūnyameva yathākāri saṃkalpanagaraṃ bhavān .
paśyatyevamajo dehaṃ khe khamevānubhūtavān
||19||saṃvido nirmalatvātsa yāvaditthaṃ tathāvidham .
anubhūyānubhavanaṃ svecchayaivopaśāmyati
||20||yadā tattvaparijñānamasmadādestadā''tatam .
idaṃ saṃsaraṇaṃ viddhi śūnyaṃ satyamiva sthitam
||21||yathābhūtaparijñānādatra śāmyati vāsanā .
advaitānnirahaṃkārāttato mokṣo'vaśiṣyate
||22||evameṣa sa yo brahmā sa evedaṃ jagatsthitam .
virājo brahmaṇo rāma deho yastadidaṃ jagat
||23||saṃkalpākāśarūpasya tasya yā bhrāntirutthitā .
tadidaṃ jagadābhāti tadbrahmāṇḍamudāhṛtam
||24||sarvamākāśamevedaṃ saṃkalpakalanātmakam .
vastutastvasti na jagattvattāmatte na ca kvacit
||25||kvacinmātre'male vyomni kathaṃ vā kena vā jagat .
kiṃ jāyate kimatrāsti kāraṇaṃ sahakāri yat
||26||ato'līkamidaṃ jātamalīkaṃ paridṛśyate .
alīkaṃ svadate'lokamevaṃ paśyati śūnyakam
||27||jagadādikayā bhāsā cinmātraṃ svadate svataḥ .
ātmanātmāmbare dvaite spandaneneva mārutaḥ
||28||idaṃ kiṃcinna kiṃcidvā dvaitādvaitavivarjitam .
cidākāśaṃ jagadviddhi śūnyamacchaṃ nirāmayam
||29||śāntāśeṣaviśeṣo'haṃ tena rāghava saṃsthitaḥ .
sannevāsannivātastvamevamevāsva nirmamaḥ
||30||nirvāsanaḥ śāntamanā maunī vigatacāpalaḥ .
sarvaṃ kuru yathāprāptaṃ kuru mā vātra kiṃ grahaḥ
||31||anādinityānubhavo ya ekaḥ
sa eva dṛśyaṃ na tu dṛśyamanyat .
satyānubhūte'nanubhūtayo yāḥ
suvistṛtā dṛśyamahādṛśastāḥ
||32||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de0 mokṣo0 nirvāṇaprakaraṇe u0 pāṣā0 nirvāṇavarṇanaṃ nāma dvisaptatitamaḥ sarga .. 72 ..