Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīvasiṣṭha uvāca .
atremāmavabodhāya vismayollāsakāriṇīm .
apūrvāṃ caiva saṃkṣepādrāma ramyāṃ kathāṃ śrṛṇu
||1||yojanānāṃ sahasrāṇi vipulaṃ vimalaṃ sphuṭam .
yugairapyajaradrūpamasti bilvaphalaṃ mahat
||2||avināśarasādhāraṃ sudhāmadhurasāravat .
purāṇamapi bālendudalamārdavasundaram
||3||vyūhamadhyamahāmeruṃ mandarādririvācalam .
mahākalpāntavātyāyā api vegairacālitam
||4||yojanāyutakoṭīnāṃ koṭilakṣaśatairapi .
vaipulyenāparicchedyaṃ mūlamādyaṃ jagatsthiteḥ
||5||yasya bilvaphalasyoccaibrahmāṇḍāni samīpataḥ .
haranti līlāṃ śailādho rājikākaṇapaddhateḥ
||5||syandamānarasāpūrāṃ svādvīṃ rasacamatkṛtim .
yasyātiśete no kaścidapi rāghava ṣaḍrasaḥ
||7||na kadācana pākena pātaṃ tena sameti yat .
sadaiva pakvamapyaṅga jarasā yanna bādhyate
||8||brahmaviṣṇvindrarudrādyā jaraṭhāḥ kecideva na .
yasyotpattiṃ vijānanti mūlaṃ vā vṛntameva ca
||9||adṛṣṭāṅkuravṛkṣasya tvadṛṣṭakusumākṛteḥ .
astambhamūlaśākhasya phalasyāsya mahākṛteḥ
||10||ekapiṇḍaghanākāravitatasthaulyaśālinaḥ .
yasyotpattivikārādipariṇāmo na dṛśyate
||11||samastaphalasārasya phalasyāsya mahākṛteḥ .
na majjā nāṣṭhi vitato nirvikāro nirañjanaḥ
||12||śilāntariva nīrandhraḥ syandamānendubimbavat .
rasaṃ svasaṃvidāsvādyaṃ syandamāna ivāmṛtam
||13||kośaḥ sakalasaukhyānāṃ śītalālokakārakaḥ .
śailābho'mṛtapiṇḍābho majjāātmaphalasthiteḥ
||14||tasmātparamamajjā tu yāsau svātmacamatkṛtiḥ .
anantarakṣito nityamananyaḥ śrīphalaṃ gataḥ
||15||svasaṃniveśavaicitryamanyatvaphalatāṃ gatām .
atyajantyā tayā tanvyā sthūlayāpyatibālayā
||16||iyamasmīti kalanādasadapyanyatāmalam .
bhedādyasaṃbhavadidaṃ svayamutpādya bhāvitam
||17||ahaṃkalāsamudayasamanantarameva sā .
valitākāśaśabdāṅgatrailokyaparamāṇubhiḥ
||18||ityanukramato yātā saṃvicchaktisvarūpatām .
majjā prāk saṃniveśaṃ svaṃ tamevāpya samujjhatī
||19||saṃvicchaktayā tayā tatra tatastaralarūpayā .
nija eva same rūpe dṛgitthaṃ saṃprasāritā
||20||idaṃ vyoma mahānantamiyaṃ kālamayī kalā .
iyaṃ niyatirityuktā kriyeyaṃ spandarūpiṇī
||21||ayaṃ saṃkalpavistārastvayamāśāntarabhramaḥ .
rāgadveṣasthitiriyaṃ heyopādeyadhīriyam
||22||iyaṃ tvattā tviyaṃ mattā tatteyaṃ saṃsthitā svayam .
brahmāṇḍaugho'yamūrdhvasthaḥ svayamaṅgordhvamapyadhaḥ
||23||ayaṃ puraḥ pārśvato'yaṃ paścādārāddavīyasī .
idaṃ bhūtaṃ vartamānaṃ bhaviṣyattvidamityapi
||24||idamantaḥsthitānalpakalpanāmbhoruhālayam .
brahmāṇḍamaṇḍapāpīḍakrīḍāmaṇḍapamaṇḍalam
||25||anantakalanātattvaparipallavitā hareḥ .
hṛdabjakarṇikā ceyaṃ lokapadmākṣamālikā
||26||iyaṃ kīrṇamahārudragaṇāpūritakoṭarā .
dīrghābhrasaraṇirbhrāntadhvaṃsanebhyaḥ prabhāvinī
||27||iyaṃ meruḥ kakubhyatra jagatpaṅkajakarṇikā .
sphuradindumadhūllāsalampaṭāmaraṣaṭpadā
||28||iyamuddāmasaugandhyasvargaśrīpuṣpamañjarī .
jagajjaraṭhavṛkṣasya rajonarakamūlinaḥ
||29||iyaṃ ca tārākiṃjalkā brahmārṇavataṭasthitā .
apārāpāraparyantā vyomalīlāsarojinī
||30||iyaṃ kriyāparigrāhā taraṅgataralāvalī .
sargāvartavidhānasthabhūribhūtaparamparā
||31||iyattayā prasariṇī kṣaṇakalpādipallavā .
tejaḥkesariṇī kālanalinī vyomapaṅkajā
||32||imā bhāvavikārāḍhyā jarāmṛtiviṣūcikāḥ .
vidyāvidyāvilāsāḍhyā imāḥ śāstrārthadṛṣṭayaḥ
||33||iti sā tasya bilvasya nijamajjācamatkṛtiḥ .
saṃkalpasaṃniveśāntarevaiva kṛtasaṃsthitiḥ
||34||śāntā svasthā nirābādhā saumyā bhāvanayojjhitā .
kartṛtvamapyakartṛtvaṃ kṛtvā'kṛtveva saṃsthitā
||35||eṣaikikaiva vividheva vibhāvyamānā
naikātmikā na vividhā nanu saiva saiva .
satyāsthitā sakalaśāntisamaikarūpā
sarvātmikātimahatī citirūpaśaktiḥ
||36||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de0 mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū0 bilvopākhyāne pañcacatvāriṃśaḥ sargaḥ .. 45 ..