मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Yoga Vāsiṣṭham — Nirvāṇaprakaraṇam — Pūrvārdham — Sarga 64

3
Yoga Vāsiṣṭham · Nirvāṇaprakaraṇam — Pūrvārdham · 64

Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma

śrīrāma uvāca .

jīvaṭabrāhmaṇādīnāṃ haṃsādīnāṃ munīśvara .

bhikṣusvapnaśarīrāṇāṃ saṃpannaṃ kimataḥ param

||1||

śrīvasiṣṭha uvāca .

rudreṇa saha saṃbhūya prabuddhāḥ sarva eva te .

mithaśca dṛṣṭasaṃsārā rudrāṃśāḥ sukhinaḥ sthitāḥ

||2||

tena rudreṇa tāṃ māyāmavalokya yathoditām .

svāṃśāstāmeva saṃsārasthitiṃ te preṣitāḥ punaḥ

||3||

śrīrudra uvāca .

gacchatāśu nijaṃ sthānaṃ tatra bhuktvā kalatrakaiḥ .

kaṃcitkālaṃ samaṃ bhogānmatsakāśamupaiṣyatha

||4||

bhaviṣyatha madaṃśā ye gaṇā matpurabhūṣaṇāḥ .

tato mahāpralayato yāsyāmastatparaṃ padam

||5||

śrīvasiṣṭha uvāca .

ityuktvā bhagavān rudrasteṣāṃ so'ntaradhīyata .

antyasaṃsārasaṃkhyānaṃ rudrāṇāṃ madhyamāyayau

||6||

prayayuḥ svāspadaṃ te'pi jīvaṭabrāhmaṇādayaḥ .

svakalatraiḥ samaṃ dehaṃ kṣapayitvātha kālataḥ

||7||

rudralokaṃ samāsādya bhaviṣyanti gaṇottamāḥ .

kadācidvyomni dṛśyante tārakākārakāriṇaḥ

||8||

śrīrāma uvāca .

bhikṣusaṃkalparūpāste jīvaṭabrāhmaṇādayaḥ .

kathaṃ satyatvamāyātāḥ saṃkalpārthe kva satyatā

||9||

śrīvasiṣṭha uvāca .

saṃkalpasatyatā tvaṃśe tyaja saṃkalpasatyatām .

tatra yannāsti tannāsti yataḥ sarvātma tatpadam

||10||

yatsvapne dṛśyate yacca saṃkalpairavalokyate .

tattathā vidyate tatra sarvakālaṃ tadātmakam

||11||

taddeśakālātmatayā gatvā deśāntaraṃ yathā .

deśāddeśāntaraṃ yadvanna gatyātmādikaṃ vinā

||12||

na labhyate tathā svapno vinā tatra na labhyate .

sarvamasti citaḥ kośe yadyathālokayatyasau

||13||

cittathā tadavāpnoti sarvātmatvādavikṣatam .

saṃkalpaḥ svapnakastvaṅga yayā ca daśayāpyate

||14||

paramabhyāsayogābhyāṃ vinā tvetanna labhyate .

yeṣāṃ tu yogavijñānadṛṣṭayaḥ phalitāḥ sthitāḥ

||15||

sarvaṃ sarvatra paśyanti te yataḥ śaṃkarādayaḥ .

idamagragataṃ vastu tathā saṃkalpitaṃ mayā

||16||

nāpyaṃ yatobhayabhraśaṃ sa prāpnotyubhayāśrayāt .

sarvaṃ hyabhimataṃ kāryamekaniṣṭhasya siddhyati

||17||

dakṣiṇāṃ kakubhaṃ gacchankaḥ prāpnotyuttarāṃ diśam .

saṃkalpārthaparaireva saṃkalpārtho'vagamyate

||18||

agrasthārthaparairagre saṃsthitortho'vagamyate .

agrasthe buddhisaṃsthe yaḥ saṃkalpaṃ prāptumicchati

||19||

tadāsāvekaniṣṭhatvābhāvāttannāśayeddvayam .

tasmādekārthaniṣṭhatvādbhikṣujīvena rudratām

||20||

prāpya sarvātmanā labdhaṃ tathā sarvaṃ tathāsthiteḥ .

bhikṣusaṃkalpajīvāste pratyekaṃ tajjagatpṛthak

||21||

paśyanti caite nānyonyaṃ rudrajñānādṛte tataḥ .

aprabuddhāḥ prajāyante jīvā jīvāntabodhinaḥ

||22||

tadicchayāśu tadrūpā bahurūpāśca te iha .

iha vidyādharo'haṃ syāmahaṃ syāmiha paṇḍitaḥ

||23||

ityekadhyānasāphalyaṃ dṛṣṭānto'syāṃ kriyāsthitau .

ekatvaṃ ca bahutvaṃ ca maurkhyaṃ pāṇḍityameva vā

||24||

devatvaṃ mānuṣatvaṃ ca deśakālakriyākramaiḥ .

tulyakālamalaṃ kartuṃ dhāraṇādhyānayatnataḥ

||25||

sarvaśaktyaḥ svarūpatvājjīvasyāstyekaśaktitā .

anantaścāntapṛktaśca svabhāvo'sya svabhāvataḥ

||26||

savikāsaḥ sasaṃkoco'hiṃsrastena cidātmanaḥ .

yadicchati tadasyāṅga jantuḥ saṃpadyate svayam

||27||

svayaṃ saṃpāditairebhirdeśakālakriyākramaiḥ .

yoginyo yoginaśceha tiṣṭhantyanyatra yatra ca

||28||

iha vāmutra bhogena dṛṣṭametadanekaśaḥ .

kārtavīryo gṛhe tiṣṭhansarveṣāṃ bhayado'bhavat

||29||

viṣṇuḥ kṣīrodadhau tiṣṭhanjāyate puruṣo bhuvi .

paśvarthaṃ yānti tiṣṭhantyo yoginyo yoginīgaṇe

||30||

śakraḥ svargāsane tiṣṭhanyāti yajñārthamurvikām .

sahasramekaṃ bhavati tathā cāsmiñjanārdanaḥ

||31||

nṛṇāṃ śatāni bhaktānāṃ mānuṣyaṃ yāti tannataiḥ .

ekaḥ sahasraṃ bhavati tathā caiṣa janārdanaḥ

||32||

aṃśāvatāralīlābhiḥ kurute jāgatīṃ sthitim .

ekaḥ kāntāsahasrāṇi tulyakālaṃ nimeṣavat

||33||

evaṃ te bhikṣusaṃkalpā jīvaṭabrāhmaṇādayaḥ .

rudravijñānavaśataḥ svasaṃkalpapurīṃ gatāḥ

||34||

tatra bhuktvā ciraṃ bhogānprāpya rudrapuraṃ tataḥ .

gaṇatāmāvasantaste sthāsyanti saparicchadāḥ

||35||

nityaṃ praphullanavakalpalatālayeṣu

rudreṇa sākamururatnagulucchakeṣu .

nānājagatsu ca tadā śivapattaneṣu

vidyādharīṣvamaramaulidharāśca rejuḥ

||36||

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmā0 vālmīkīye de0 mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū0 gaṇatvaprāptirnāma catuḥṣaṣṭitamaḥ sargaḥ .. 64 .. svapnaśatarudrīyaṃ samāptam .