Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīrāma uvāca .
anantaraṃ muniśreṣṭha kurvantaḥ kiṃ vipaścitaḥ .
āsaṃsteṣu diganteṣu sadvīpābdhivanādriṣu
||1||śrīvasiṣṭha uvāca .
śrṛṇu kiṃvṛttameteṣāṃ tāta tatra vipaścitām .
tālītamālamālāḍhyadvīpādrivanacāriṇām
||2||krauñcadvīpagirereko vipaścitpaścime taṭe .
kaṭenādritaṭe piṣṭaḥ kariṇā kamalaṃ yathā
||3||dvitīyo nabhasā nīto rakṣasā vikṣatāṅgakaḥ .
nikṣipto vāḍave vahnau tatra bhasmatvamāgataḥ
||4||tṛtīyastraidaśaṃ deśaṃ nīto vidyādhareṇa vai .
gato'praṇāmakupitaśakraśāpena bhasmatām
||5||caturthaścaturaṃ gacchankuśadvīpagirestaṭe .
durvāreṇa nadīkacche makareṇāṣṭadhā kṛtaḥ
||6||iti te pañcatāṃ prāptā diṅmukheṣvākulāśayāḥ .
kṣaye caturṣu catvāro bhūpālā lokapālavat
||7||atha teṣāṃ dadarśāsau vyomnyeva vyomarūpiṇām .
saṃvitprāktanasaṃskārādvyomātmāvanimaṇḍalam
||8||saptadvīpābdhivalayaṃ purapattanabhūṣaṇam .
suraśailaśiraḥpīṭhaṃ brahmalokaśiromaṇim
||9||candrārkabimbanayanaṃ tārāmuktākalāpakam .
vilolameghavasanaṃ nānāvanatanūruham
||10||dehānvipaścitāṃ saṃviddadarśa caturo'pi sā .
prāgvatkalpaparāvṛttau dyaurdigantānivātatān
||11||ātivāhikasaṃvitteste'vyomni vyomatātmakāḥ .
ādhibhautikadehatvabhāvāndadṛśuragrataḥ
||12||asyātmakatve'vidyeyaṃ kiyatī syāditīkṣitum .
catvāro'pi pravṛttāste saṃskāravaśataḥ puraḥ
||13||dṛśyadarśanayorurvīmaṇḍalānubhavākṛteḥ .
niṣṭhāṃ draṣṭumavidyāyā bhremurdvīpāntarāṇi te
||14||dvīpasaptakamullaṅghya samahārṇavasaptakam .
vipaścitpaścimaḥ prāpa ghanabhūmau janārdanam
||15||tasmādanupamaṃ jñānaṃ samāsādya digantare .
tasminneva samādhāne so'tiṣṭhadvarṣapañcakam
||16||tato dehaṃ parityajya citte sattāmupāgate .
sa tatprāṇa ivākāśaṃ paraṃ nirvāṇamāyayau
||17||pūrvaḥ parvaṇi śītāṃśubimbapārśve sthitaṃ vapuḥ .
cintayaṃściramunnaṣṭadehaścandrapure sthitaḥ
||18||dakṣiṇaḥ śālmalidvīpe rājyamutsannaśātravaḥ .
karotyadyāpi na sato vismṛtānyaviniścayaḥ
||19||uttarastaralāsphālakallole saptamāmbudhau .
sahasramekaṃ varṣāṇāmuvāsa makarodare
||20||makarodaramāṃsāśī mṛte makaranāyake .
makarodarato'bdheśca nirgato makaro yathā
||21||tato'śītisahasrāṇi yojanānāṃ ghanāvanim .
himakalpajalāmbhodherullaṅghya sughanodarīm
||22||prāpto daśasahasrāṇi yojanānāṃ mahāmahīm .
sauvarṇīṃ surasaṃcārasaraṇiṃ mṛtavānasau
||23||tasyāṃ bhūmau ca madhye ca vipaścinnākitāmagāt .
uttamāmagnimadhyasthaṃ kṣaṇātkāṣṭhamivāgnitām
||24||pradhānadevo bhūtvāsau lokālokagiriṃ gataḥ .
asya bhūmaṇḍalatarorālavālamiva sthitam
||25||sa pañcāśatsahasrāṇi yojanānāṃ samunnataḥ .
ālokalokācārāḍhyo bhāga eko'sya netaraḥ
||26||lokālokaśiraḥprāptaṃ tārakāmārgasaṃsthitam .
adhaḥsthitā apaśyaṃstamuccanakṣatraśaṅkayā
||27||tasmātpradeśāttatpāre tamastasya mahāgireḥ .
caturdikkaṃ mahākhātaṃ nabhaḥ śūnyamanantakam
||28||tato bhūgolako'yaṃ hi samāpto vartulākṛtiḥ .
nabhaḥśūnyaṃ mahākhātaṃ tatastimirapūritam
||29||tatrālikajjalatamālanabhontarāla-
nīlaṃ tamo na ca mahī na ca jaṃgamādi .
nālambanaṃ na ca manāgapi vastujātaṃ
kiṃcitkadācidapi saṃbhavatīti viddhi
||30||ityārṣe śrīvā0 vā0 de0 mo0 nirvā0 u0 avi0 vipa0 vipaścijjanmāntarācaraṇaṃ nāma ṣaḍaviṃśādhikaśatatamaḥ sargaḥ .. 126 ..