Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīvasiṣṭha uvāca .
saṃjātākṛtrimakṣīṇasaṃsṛtipratyayaḥ pumān .
asaṃkalpo na saṃkalpaṃ vetti tenāsadeva saḥ
||1||śvāsānmlānirivādarśe kuto'pyahamiti sthitā .
vidi sā'kāraṇaṃ dṛṣṭā naśyantyāśu na labhyate
||2||yasya kṣīṇāvaraṇatā śāntasarvehatoditā .
paramāmṛtapūrṇātmā sattayaiva sa rājate
||3||sarvasaṃdehadurdhvāntamihikāmātariśvanā .
bhāti bhāsvaddhiyā deśastena pūrṇenduneva kham
||4||visaṃsṛtirvisaṃdeho labdhajyotirnirāvṛtiḥ .
śaradākāśaviśado jñeyo vijñāyate budhaḥ
||5||niḥsaṃkalpo nirādhāraḥ śāntaḥ sparśātpavitratām .
antaḥśītala ādhatte brahmalokādivānilaḥ
||6||asadrūpopalambhānāmiyaṃ vastusvabhāvatā .
yatsvargavedanaṃ svapnavandhyāputropalambhavat
||7||avidyamānamevedaṃ jagadyadanubhūyate .
asadrūpopalambhasya saiṣā vastusvabhāvatā
||8||asatyeṣveva saṃsāreṣvāstāmarthaḥ kuto bhavet .
sargāpavargayoḥ śabdāveva vandhyāsutopamau
||9||jagadbrahmatayā satyamanirmitamabhāvitam .
aniṣṭhitaṃ cānyathā tu nāhaṃ nāvagataṃ ca tat
||10||ātmasvabhāvaviśrānteriyaṃ vastusvabhāvatā .
yadahaṃtādisargādiduḥkhādyanupalambhatā
||11||kṣaṇādyojanalakṣāntaṃ prāpte deśāntare citaḥ .
cetane'yasya tadrūpaṃ mārgamadhye nirañjanam
||12||aspandavātasadṛśaṃ khakośābhāsacinmayam .
acetyaṃ śāntamuditaṃ latāvikasanopamam
||13||sarvasya jantujātasya tatsvabhāvaṃ vidurbudhāḥ .
sargopalambho galati tatrasthasya vivekinaḥ
||14||suṣupte svapnadhīrnāsti svapne nāsti suṣuptadhīḥ .
sarganirvāṇayorbhrāntī suṣuptasvapnayoriva
||15||bhrāntivastusvabhāvo'sau na svapno na suṣuptatā .
na sargo na ca nirvāṇaṃ satyaṃ śāntamaśeṣataḥ
||16||bhrāntistvasanmātramayī prekṣitā cenna labhyate .
śuktirūpyamivāsatyaṃ kila saṃprāpyate katham
||17||yanna labdhaṃ ca tannāsti tena bhrānterasaṃbhavaḥ .
svabhāvādupalambhonyo nāsti kasya na kasyacit
||18||svabhāva eva sarvasmai svadate kila sarvadā .
anānaiva hi nāneva kiṃ vādaiḥ saṃvibhāvyatām
||19||asvabhāve mahadduḥkhaṃ svabhāve kevalaṃ śamaḥ .
iti buddhyā vicāryāntaryadiṣṭaṃ tadvidhīyatām
||20||sūkṣme bīje'styagaḥ sthūlo dṛṣṭamityupapadyate .
śive mūrte jaganmūrtamastītyuttamasaṃkathā
||21||rūpālokamanaskārabuddhayahantādayaḥ pare .
svarūpabhūtāḥ salile dravatvamiva khātmakāḥ
||22||mūrto yathā svasadṛśaiḥ karotyavayavaiḥ kriyāḥ .
ātmabhūtaistathā bhūtaiścidākāśamakartṛ sat
||23||ātmasthādahamityādirasmadāderasaṃsṛteḥ .
śabdo'rthabhāvamukto yaḥ paṭahādiṣu jāyate
||24||yadbhātaṃ prekṣayā nāsti tannāstyeva nirantaram .
jagadrūpamarūpātma brahma brahmaṇi saṃsthitam
||25||yeṣāmasti jagatsvapnaste svapnapuruṣā mithaḥ .
na santi hyātmani mitho nāsmāsvamvarapuṣpavat
||26||mayi brahmaikarūpaṃ te śāntamākāśakośavat .
vāyoḥ spandairivābhinnairvyavahāraiśca tanmayi
||27||ahaṃ tu sanmayasteṣāṃ svapnaḥ svapnavatāmiva .
te tu nūnamasanto me suṣuptasvapnakā iva
||28||taistu yo vyavahāro me tadbrahma brahmaṇi sthitam .
te yatpaśyanti paśyantu tattairalamalaṃ mama
||29||ahamātmani naivāsmi brahmasatteyamātatā .
tvadarthaṃ samudetīva tathārūpaiva vāgiyam
||30||aviruddhaviruddhasya śuddhasaṃvinmayātmanaḥ .
na bhogecchā na mokṣecchā hṛdi sphurati tadvidaḥ
||31||svabhāvamātrāyatte'sminbandhamokṣakrame nṛṇām .
kadarthanetyaho mohādgoṣpade'pyudadhibhramaḥ
||32||svabhāvasādhane mokṣe'bhāvopaśamarūpiṇi .
na dhanānyupakurvanti na mitrāṇi na ca kriyāḥ
||33||tailabindurbhavatyuccaiścakramappatito yathā .
tathāśu cetyasaṃkalpe sthitā bhavati cijjagat
||34||jāgrati svapnavṛttāntasthitiryādṛgrasā smṛtau .
tādṛgrasāhaṃtvajagajjālasaṃsthā vivekinaḥ
||35||tenaivābhyāsayogena yāti tattanutāṃ tathā .
yathā nāhaṃ na saṃsāraḥ śāntamevāvaśiṣyate
||36||yadā yadā svabhāvārkaḥ sthitimeti tadā tadā .
bhogāndhakāro galati na sannapyanubhūyate
||37||mohamahattārahitaḥ
sphurati mṛtau bhavati bhāsate ca tathā .
buddhyādikaraṇanikaro
yasmāddīpādivālokaḥ
||38||ityārṣe śrīvā0 vālmīkīye de0 mo0 ni0 uttarārdhe vasiṣṭhagītāsu svabhāvaviśrāntiyogopadeśo nāmaikonacatvāriṃśaḥ sargaḥ .. 39 ..