Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīvasiṣṭha uvāca .
mahānarakasāmrājye mattaduṣkṛtavāraṇāḥ .
āśāśaraśalākāḍhyā durjayā hīndriyārayaḥ
||1||svāśrayaṃ prathamaṃ dehaṃ kṛtaghnā nāśayanti ye .
te kukāryamahākośā durjayāḥ svendriyārayaḥ
||2||kalevarālayaṃ prāpya viṣayāmiṣagṛdhnukāḥ .
akṣagṛdhrā vivalganti kāryākāryograpakṣiṇaḥ
||3||vivekatantujālena gṛhītā yena te śaṭhāḥ .
tasyāṅgāni na lumpanti pāśā nāgabalaṃ yathā
||4||āpātaramaṇīyeṣu ramate viṣayeṣu yaḥ .
vivekadhanavānasminkukalevarapattane
||5||indriyāribhirantasthairavaśo nābhibhūyate .
na tathā sukhitā bhūpā mṛnmayograpurījuṣaḥ
||6||yathā svādhīnamanasaḥ svaśarīrapurīśvarāḥ .
ākrāntendriyabhṛtyasya sugṛhītamanoripoḥ
||7||vasanta iva mañjaryo vardhante śuddhabuddhayaḥ .
prakṣīṇacittadarpasya nigṛhītendriyadviṣaḥ
||8||padminya iva hemante kṣīyante bhogavāsanāḥ .
tāvanniśīthavetālā valganti hṛdi vāsanāḥ
||9||ekatattvadṛḍhābhyāsādyāvanna vijitaṃ manaḥ .
bhṛtyo'bhimatakartṛtvānmantrī satkāryakāraṇāt
||10||sāmantaścendriyākrāntermano manye vivekinaḥ .
lālanātsnigdhalalanā pālanātpāvanaḥ pitā
||11||suhṛduttamaviśvāsānmano manye manīṣiṇām .
svālokitaḥ śāstradṛśā buddhyāntaḥ svānubhāvitaḥ
||12||prayacchati parāṃ siddhiṃ tyaktvātmānaṃ manaḥpitā .
sudṛṣṭaḥ suparāmṛṣṭaḥ sudṛḍhaḥ suprabodhitaḥ
||13||suguṇe yojito bhāti hṛdi hṛdyo manomaṇiḥ .
janmavṛkṣakuṭhārāṇi tathodarkodayāni ca
||14||diśatyevaṃ manomantrī karmāṇi śubhakarmaṇi .
evaṃ manomaṇiṃ rāma bahupaṅkakalaṅkitam
||15||vivekavāriṇā siddhye prakṣālyālokavānbhava .
bhavabhūmiṣu bhīmāsu vivekavikalo vasan
||16||mā patotpātapūrṇāsu vivaśaḥ prākṛto yathā .
saṃsāramāyāmuditāmanarthaśatasaṃkulām
||17||mā mahāmohamihikāmimāṃ tvamavadhīraya .
vivekaṃ paramāśritya buddhyā satyamavekṣya ca
||18||indriyārīnalaṃ jitvā tīrṇo bhava bhavārṇavāt .
asatyeva śarīre'sminsukhaduḥkheṣvasatsu ca
||19||dāmavyālakaṭanyāyo mā te bhavatu rāghava .
bhīmabhāsadṛḍhasthityā tvaṃ yāsyasi viśokatām
||20||ayamahamiti niścayo vṛthā ya-
stamalamapāsya mahāmate svabuddhyā .
yaditaradavalambya tatpadaṃ tvaṃ
vraja piba bhuṅkṣva na badhyase manaskaḥ
||21||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye mo. sthitiprakaraṇe manasyasattāpratipādanaṃ nāma caturviṃśaḥ sargaḥ .. 24 ..