Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
rājovāca .
atha gacchati kāle'tra jarājarjaritāyuṣi .
tuṣārapūrṇaśaṣpaughasamaśmaśrubhṛte mayi
||1||karmavātāpanunneṣu saraseṣvaraseṣvapi .
patatsu vāsaraugheṣu śīrṇaparṇagaṇeṣviva
||2||ājāviva śaraugheṣu sukhaduḥkheṣvanāratam .
kalaheṣvapyakāryeṣu cāgacchatsu patatsu ca
||3||vikalpakalpanāvartavartini dvijage jaḍe .
samudra iva kallolabhare bhramitacetasi
||4||calaccintācitaṃ cakramārūḍhe bhrānta ātmani .
prohyamāne tṛṇa iva sāvartaṃ kālasāgare
||5||vindhyorvīvanakīṭasya grāsaikaśaraṇasya me .
dvibāhorgardabhasyātra kṣīṇa itthaṃ samāgaṇe
||6||vismṛte mama bhūpatve śavasyeva mahājave .
cāṇḍālatve sthirībhūte pakṣacchinna ivācale
||7||saṃsāramiva kalpānto dāvāgniriva kānanam .
sāgarormistaṭamiva śuṣkavṛkṣamivāśaniḥ
||8||akāṇḍe maraṇoḍḍīnaṃ caṇḍacaṇḍālamaṇḍalam .
nirannatṛṇapatrāmbu vindhyakacchaṃ tadāyayau
||9||na varṣati ghanavrāte dṛṣṭanaṣṭe kvacitsthite .
pūtāṃgārakaṇonmiśragatau vahati mārute
||10||śīrṇamarmaraparṇāsu dāvāgnivalitāsu ca .
vanasthalīṣu śūnyāsu cirapravrajitāsviva
||11||akāṇḍamabhavadbhīmamuddāmadavapāvakam .
śoṣitāśeṣagahanaṃ bhasmaśeṣatṛṇolapam
||12||pāṃsudhūsarasarvāṅgaṃ kṣudhitāśeṣamānavam .
nirannatṛṇapānīyaṃ deśādyuddāvamaṇḍalam
||13||kacanmarumarīcyambumajjanmahiṣamaṇḍalam .
vātotthasīkaravyūhāparivāhavanāmbaram
||14||pānīyaśabdamātraikaśravaṇotkanaravrajam .
ātapātatisaṃśoṣasīdatsakalamānavam
||15||patragrasanasaṃrabdhakṣudhitotthitajīvitam .
svāṅgacarvaṇasaṃrambhaluṭhaddaśanamaṇḍalam
||16||māṃsaśaṅkānigīrṇograkhadirāgnikaṇotkaram .
maṇḍakāsārasaṃgrastavanapāṣāṇakhaṇḍakam
||17||anyonyabhūtasaṃsaktamātṛputrapitṛvrajam .
gṛdhrodararaṭatsāranigīrṇavarasārikam
||18||parasparāṅgavicchedaraktasiktadharātalam .
harigrasanasaṃrabdhamattakṣudhitavāraṇam
||19||darīnigaraṇaikaikasiṃhabhramaṇabhīṣaṇam .
anyonyagrasanodyuktalokamallakṛtaṃ vahat
||20||niṣpatrapādapoḍḍīnaprauḍhāṅgāramayānilam .
raktapānotkamārjāralīḍhadhātutaṭāvani
||21||jvālāghanaghaṭāṭopasāvartasavanānilam .
sarvasthalarasadvahnipuñjapiñjarajaṅgalam
||22||dagdhājagarakuñjotthadhūmamāṃsalagulmakam .
mārutāvalitajvālāsaṃdhyābhravalitāmbaram
||23||uddāmaravamudbhāntabhasmanā'stambhamaṇḍalam .
sākrandanaradārāgradīnārbhakakṛtāravam
||24||saṃbhrāntapuruṣavyūhadantakṛttamahāśavam .
māṃsagandhajavagrastaraktāraktanijāṅguli
||25||nīlapatralatāśaṅkāpītadhūmaghanacchavi .
bhramadgṛdhranigīrṇogranabhobhrāntolmukāmiṣam
||26||itaretarabhinnāṅgalokavidravaṇākulam .
jvalitāgniṭaṇatkāravidīrṇahṛdayodaram
||27||gartamārutakrāṅkārabhīmadāvāgnivalganam .
bhītājagaraphūtkārapatadaṅgārapādapam
||28||sadakāṇḍasphuṭaddeśaṃ prāpya tacchuṣkakoṭaram .
dvādaśārkāgnidagdhasya jagato'nukṛtiṃ yayau
||29||jvaladanalajaṭālavṛkṣakhaṇḍa-
prasaramarutprasarāvanunnalokaḥ .
jvalanatapanabhāskarātmajānāṃ
ramaṇagṛhānukṛtiṃ jagāma deśaḥ
||30||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe mokṣopāye utpattiprakaraṇe indrajālopākhyāne akāṇḍavarṇanaṃ nāmāṣṭottaraśatatamaḥ sargaḥ .. 108 ..