मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Yoga Vāsiṣṭham — Nirvāṇaprakaraṇam — Uttarārdham — Sarga 46

3
Yoga Vāsiṣṭham · Nirvāṇaprakaraṇam — Uttarārdham · 46

Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma

śrīvasiṣṭha uvāca .

paramārthaphale jñāte muktau pariṇatiṃ gate .

bodho'pyasadbhavatyāśu paramārtho manomṛgaḥ

||1||

kvāpi sā mṛgatā yāti prakṣīṇasnehadīpavat .

paramārthadaśaivāste tatrānantāvabhāsinī

||2||

dhyānadrumaphalaprāptau bodhatāmāgataṃ manaḥ .

vajrasārāṃ sthitiṃ dhatte chinnapakṣa ivācalaḥ ..

manastā kvāpi saṃyāti tiṣṭhatyacchaiva bodhatā .

nirbādhā nirvibhāgā ca sarvā'kharvātmikā satī

||4||

suviviktatayā cittasattā bodhatayoditā .

anādyantā bhavatyacchaprakāśaphaladāyinī

||5||

svayameva tatastatra nirastasakalaiṣaṇam .

anādyantamanāyāsaṃ dhyānamevāvaśiṣyate

||6||

yāvannādhigataṃ brahma na viśrāntaṃ pare pade .

tāvattanmananatvena na dhyānamavagamyate

||7||

paramārthaikatāmenya na jāne kva mano gatam .

kva vāsanā kva karmāṇi kva harṣāmarṣasaṃvidaḥ

||8||

kevalaṃ dṛśyate yogī gato dhyānaikaniṣṭhatām .

sthito vajrasamādhāne vipakṣa iva parvataḥ

||9||

virasākhilabhogasya praśāntendriyasaṃvidaḥ .

nīrasāśeṣadṛśyasya svātmārāmasya yoginaḥ

||10||

krameṇa vigaladvṛtterbalādviśrāntimīyuṣaḥ .

arthāyātaṃ samādhānaṃ kena nāma vicāryate

||11||

tāvadviṣayavairasyaṃ bhāvayantyucitāśayāḥ .

na paśyantyeva tānyāvadbhogāṃścitranaro yathā

||12||

apaśyañjāgatānarthānnirvāsanatayātmavān .

balādvajrasamādhāne tvanyeneva niveśyate.

||13||

prāvṛṣīva nadīpūro yaḥ samādhirupasthitaḥ .

balādeva tamāyātaṃ bhūyaścalati no manaḥ

||14||

sarvārthaśītalatvena balāddhyāne yadā''gatam .

jñānādviṣayavairasya sa samādhirhi netaraḥ

||15||

dṛḍhaṃ viṣayavairasyameva dhyānamudāhṛtam .

tadeva paripākena vajrasāraṃ bhavatyalam

||16||

tadetadbhogavaitṛṣṇyaṃ dhyānamaṅkuritaṃ hi tat .

tadeva pīṭhabandhena baddhaṃ bhavati bandhuram

||17||

samyagjñānaṃ samucchūnaṃ sadaivojjhi'tavāsanam .

dhyānaṃ bhavati nirvāṇamānandapadamāgatam

||18||

asti cedbhogavaitṛṣṇyaṃ kimanyaddhyānadurdhiyā .

nāsti cedbhogavaitṛṣṇyaṃ kimanyaddhyānadurdhiyā

||19||

dṛśyasvadanamuktasya samyagjñānavato muneḥ .

nirvikalpaṃ samādhānamavirāmaṃ pravartate

||20||

yasmai na svadate dṛśyaṃ sa saṃbuddha iti smṛtaḥ .

na svadante yadā bhogāḥ samyagbodhastathoditaḥ

||21||

yasya svabhāvaviśrāntiḥ kathaṃ tasyāsti bhogitā .

asvabhāvo hi bhogitvaṃ tatkṣaye tatkathaṃ kutaḥ

||22||

śrutapāṭhajapānteṣu samādhinirato bhavet .

samādhivirataḥ śrāntaḥ śrutapāṭhajapāñchrayet

||23||

nirvāṇamāmīta nirastakhedaṃ samastaśaṅkāstamayābhirāmam .

suṣuptasaumyaṃ samaśāntacittaṃ śaraddhanābhogaviśuddhamantaḥ

||24||

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de0 mo0 nirvāṇaprakaraṇe uttarārdhe sāmyāvabodhano nāma ṣaṭcatvāriṃśaḥ sargaḥ .. 46 ..