Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīvasiṣṭha uvāca .
ātivāhikadeho'sau tasyādyasya prajāpateḥ .
kākatālīyavaccittvādyadyathetyādi cetati
||1||tattathā sthitimāyāti ciraṃ saṃvitsvabhāvataḥ .
bata viśvamidaṃ bhātamatrāsatye kutaḥ smayaḥ
||2||draṣṭā'satyamasatyaṃ dṛgasatyaṃ darśanaṃ tatam .
satyamevāthavā sarvaṃ brahmaivātmatayā tayā
||3||śrīrāma uvāca .
ityātivāhikālokaḥ sa tasyādyaprajāpateḥ .
kaṭhinatvaṃ kathaṃ yātaḥ kathaṃ svapnasya satyatā
||4||śrīvasiṣṭha uvāca .
ātivāhika ālokaḥ svata evānubhūyate .
sadānavarataṃ tena sa evābhāti puṣṭavat
||5||yathā svapnasya puṣṭatvaṃ cirānubhavanocitam .
atisatyamivābhāti svātivāhikatā tathā
||6||ātivāhikadehasya cirasyānubhavodaye .
ādhibhautikatābuddhirudeti mṛgavārivat
||7||jagatsvapnabhramābhāsaṃ mṛgatṛṣṇāmbuvatsthitam .
asadevedamābhāti satyapratyayakāryapi
||8||ātivāhikarūpāṇāmādhibhautikatā svayam .
asatī satyavaddūramarvāgdarśibhirarthitā
||9||ayaṃ sohamidaṃ tanma imā girinabhodiśaḥ .
iti mithyābhramo bhāti bhāsvarasvapnaśailavat
||10||ātivāhikadeho'sau sraṣṭurādyasya bhāvitaḥ .
ādhibhautikatāṃ caitatpiṇḍākāraṃ prapaśyati
||11||cinnabhaścetanaṃ tyaktvā brahmāhamiti paśyati .
ayaṃ deho'yamādhāra iti baghnāti bhāvanām
||12||asatye satyabuddhyaiva baddho bhavati bhāvanāt .
bahuśo bhāvayatyantarnānātvamanudhāvati
||13||śabdānkaroti saṃketaṃ saṃjñāśca spandanāni ca .
omityukte tato vedāñchabdarāśīnpragāyati
||14||taireva kalpayatyāśu vyavahāramitastataḥ .
mano hyasau kalpayati yaccetati tadeva hi
||15||yo hi yanmaya evāsau sa na paśyati tatkatham .
asatyaiva jagadbhrāntirevaṃ prauḍhimupāgatā
||16||ābrahmaṇo mudhā bhāti cirasvapnendrajālavat .
ityātivāhikasyeyamādhibhautikatocitā
||17||ādhibhautikatā nāsti kācitkiṃcidapi kvacit .
ātivāhikataivaināmabhyāsādyāti bhāvanām
||18||mūlādevaivamāyāto mithyānubhavanātmakaḥ .
moho brahmaṇa evāyamityastyeṣa mahātmanām
||19||evamitthaṃ daśā rāma piṇḍabandhaḥ kva vidyate .
bhrāntirevedamakhilaṃ brahmaivābhātameva vā
||20||na śāśvatādanyadihāsti kāraṇā-
nna kāraṇaṃ tatkhalu kāryatāṃ vinā .
na kāryatākāraṇatādisaṃbhavo-
'styanāmaye tatkimapīdamātatam
||21||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā0 de0 mo0 nirvā0 u0 brahmaikatāpratipādanaṃ nāmaikonanavatyadhikaśatatamaḥ sargaḥ .. 189 ..