Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
bhuśuṇḍa uvāca .
tasya śakrasya kulajaḥ kaścidāsītsurādhipaḥ .
tatrottamaguṇaḥ śrīmānpāścātyā yasya sā tanuḥ
||1||athendrakulaputrasya tasya tatra babhūva ha .
pratibhājñānasaṃprāptirbṛhaspatigiroditā
||2||tato viditavedyo'sau yathāprāptānuvṛttimān .
cakāra jagatāṃ rājyamājyapānāmadhīśvaraḥ
||3||yuyudhe dānavaiḥ sārdhamajayatsarvaśātravān .
śataṃ cakāra yajñānāmajñānottīrṇamānasaḥ
||4||uvāsa kāryavaśato bisabālāntare ciram .
anyānyapi ca vṛttāntaśatānyanubabhūva ha
||5||kadācidāsīttasyecchā prabodhabalaśālinaḥ .
brahmatattvamavekṣe'haṃ yathāvaddhyānavāniti
||6||so'paśyatpraṇidhānena tata ekāntasaṃsthitaḥ .
sabāhyābhyantare'śeṣakāraṇatyāgaśāntadhīḥ
||7||sarvaśaktiparaṃ brahma sarvavastumayaṃ tatam .
sarvathā sarvadā sarvaṃ sarvaiḥ sarvatra sarvagam
||8||sarvataḥ pāṇipādāntaṃ sarvatokṣiśiromukham .
sarvataḥ śrutimalloke sarvamāvṛtya saṃsthitam
||9||sarvendriyaguṇairmuktaṃ sarvendriyaguṇānvitam .
asaktaṃ sarvabhṛccaiva nirguṇaṃ guṇabhoktṛ ca
||10||bahirantaśca bhūtānāmacaraṃ carameva ca .
sūkṣmatvāttadavijñeyaṃ dūrasthaṃ cāntike ca tat
||11||sarvatra candrārkamayaṃ sarvatraiva dharāmayam .
sarvatra parvatamayaṃ sarvatrābdhimayaṃ tathā
||12||sarvatra sāragurukaṃ sarvatraiva nabhomayam .
sarvatra saṃsṛtimayaṃ sarvatraiva jaganmayam
||13||sarvatraiva ca mokṣātma sarvatraivādyacinmayam .
sarvatra sarvārthamayaṃ sarvataḥ sarvavarjitam
||14||ghaṭe paṭe vaṭe kuḍye śakaṭe vānare tathā .
dhāmni vyomni tarāvadrāvanile salile'nale
||15||nānācāravicārāṇi vividhāvṛttimanti ca .
paramāṇvaṃśamātre'pi trijaganti dadarśa saḥ
||16||maricasyāntare taikṣṇyaṃ śūnyatvamiva cāmbare .
trijagatsatyasati ca vidyate cinmayātmani
||17||ityevaṃ bhāvayanmuktabhāvayā śuddhasaṃvidā .
śakraḥ krameṇa tenaiva tathaiva dhyānavānabhūt
||18||dhyānena sarvamekatra paśyaṃściramudāradhīḥ .
dadarśemamasau sargamasmadīyaṃ mahāmatiḥ
||19||tato'sminvicaransarge śakrānte śakratāṃ gataḥ .
cakāra rājatāṃ rājyaṃ vṛttāntaśataśobhitam
||20||vidyādharakulādhīśa ityadyaiva sa devarāḍ .
tasyendrasya kulotpanna iti viddhi yathāsthitam
||21||tato hṛdayabījasthaprāṅmukhyābhyāsayogataḥ .
bisabālanivāsādivṛttāntamanubhūtavān
||22||yathaiṣa śakraḥ kathitastrasareṇūdarāspadaḥ .
bisabālāspadaścaitatkulajaḥ kāntimānatha
||23||tathā śatasahasrāṇi tatretaścānyataśca khe .
tādṛśavyavahārāṇi samatītāni santi ca
||24||vahatīyamavicchinnā cirāyaivaṃ taraṅgiṇī .
tāvadṛśyasaritprauḍhā rūḍhārūḍhe ca tatpade
||25||iti māyeyamādīrghā prasṛtā pratyayonmukhī .
satyāvalokamātrātivilayaikavilāsinī
||26||yataḥ kutaścinmāyeyaṃ yatra kvacana vānagha .
yathākathacitsaṃpannamātraiva paridṛśyate
||27||ahaṃbhāvacamatkāramātrādṛṣṭarivāmbudāt .
jāyate mihikevāśu prekṣāmātravināśinī
||28||yenāyatābhimatadarśanadraṣṭṛdṛśya-
muktasvabhāvamavabhāsanamātmatattvam .
sarvārthaśūnyamata eva ca śūnyarūpa-
mekaṃ khamātramiva mātravikalpameva
||29||ityārṣe śrīvā0 vā 0 de 0 mo0 ni0 u0 vidyādharopākhyānāntargatendrāṇvākhyāne sargasaṃkalpayoraikyapratipādanaṃ nāma caturdaśaḥ sargaḥ 14