मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Yoga Vāsiṣṭham — Nirvāṇaprakaraṇam — Uttarārdham — Sarga 14

3
Yoga Vāsiṣṭham · Nirvāṇaprakaraṇam — Uttarārdham · 14

Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma

bhuśuṇḍa uvāca .

tasya śakrasya kulajaḥ kaścidāsītsurādhipaḥ .

tatrottamaguṇaḥ śrīmānpāścātyā yasya sā tanuḥ

||1||

athendrakulaputrasya tasya tatra babhūva ha .

pratibhājñānasaṃprāptirbṛhaspatigiroditā

||2||

tato viditavedyo'sau yathāprāptānuvṛttimān .

cakāra jagatāṃ rājyamājyapānāmadhīśvaraḥ

||3||

yuyudhe dānavaiḥ sārdhamajayatsarvaśātravān .

śataṃ cakāra yajñānāmajñānottīrṇamānasaḥ

||4||

uvāsa kāryavaśato bisabālāntare ciram .

anyānyapi ca vṛttāntaśatānyanubabhūva ha

||5||

kadācidāsīttasyecchā prabodhabalaśālinaḥ .

brahmatattvamavekṣe'haṃ yathāvaddhyānavāniti

||6||

so'paśyatpraṇidhānena tata ekāntasaṃsthitaḥ .

sabāhyābhyantare'śeṣakāraṇatyāgaśāntadhīḥ

||7||

sarvaśaktiparaṃ brahma sarvavastumayaṃ tatam .

sarvathā sarvadā sarvaṃ sarvaiḥ sarvatra sarvagam

||8||

sarvataḥ pāṇipādāntaṃ sarvatokṣiśiromukham .

sarvataḥ śrutimalloke sarvamāvṛtya saṃsthitam

||9||

sarvendriyaguṇairmuktaṃ sarvendriyaguṇānvitam .

asaktaṃ sarvabhṛccaiva nirguṇaṃ guṇabhoktṛ ca

||10||

bahirantaśca bhūtānāmacaraṃ carameva ca .

sūkṣmatvāttadavijñeyaṃ dūrasthaṃ cāntike ca tat

||11||

sarvatra candrārkamayaṃ sarvatraiva dharāmayam .

sarvatra parvatamayaṃ sarvatrābdhimayaṃ tathā

||12||

sarvatra sāragurukaṃ sarvatraiva nabhomayam .

sarvatra saṃsṛtimayaṃ sarvatraiva jaganmayam

||13||

sarvatraiva ca mokṣātma sarvatraivādyacinmayam .

sarvatra sarvārthamayaṃ sarvataḥ sarvavarjitam

||14||

ghaṭe paṭe vaṭe kuḍye śakaṭe vānare tathā .

dhāmni vyomni tarāvadrāvanile salile'nale

||15||

nānācāravicārāṇi vividhāvṛttimanti ca .

paramāṇvaṃśamātre'pi trijaganti dadarśa saḥ

||16||

maricasyāntare taikṣṇyaṃ śūnyatvamiva cāmbare .

trijagatsatyasati ca vidyate cinmayātmani

||17||

ityevaṃ bhāvayanmuktabhāvayā śuddhasaṃvidā .

śakraḥ krameṇa tenaiva tathaiva dhyānavānabhūt

||18||

dhyānena sarvamekatra paśyaṃściramudāradhīḥ .

dadarśemamasau sargamasmadīyaṃ mahāmatiḥ

||19||

tato'sminvicaransarge śakrānte śakratāṃ gataḥ .

cakāra rājatāṃ rājyaṃ vṛttāntaśataśobhitam

||20||

vidyādharakulādhīśa ityadyaiva sa devarāḍ .

tasyendrasya kulotpanna iti viddhi yathāsthitam

||21||

tato hṛdayabījasthaprāṅmukhyābhyāsayogataḥ .

bisabālanivāsādivṛttāntamanubhūtavān

||22||

yathaiṣa śakraḥ kathitastrasareṇūdarāspadaḥ .

bisabālāspadaścaitatkulajaḥ kāntimānatha

||23||

tathā śatasahasrāṇi tatretaścānyataśca khe .

tādṛśavyavahārāṇi samatītāni santi ca

||24||

vahatīyamavicchinnā cirāyaivaṃ taraṅgiṇī .

tāvadṛśyasaritprauḍhā rūḍhārūḍhe ca tatpade

||25||

iti māyeyamādīrghā prasṛtā pratyayonmukhī .

satyāvalokamātrātivilayaikavilāsinī

||26||

yataḥ kutaścinmāyeyaṃ yatra kvacana vānagha .

yathākathacitsaṃpannamātraiva paridṛśyate

||27||

ahaṃbhāvacamatkāramātrādṛṣṭarivāmbudāt .

jāyate mihikevāśu prekṣāmātravināśinī

||28||

yenāyatābhimatadarśanadraṣṭṛdṛśya-

muktasvabhāvamavabhāsanamātmatattvam .

sarvārthaśūnyamata eva ca śūnyarūpa-

mekaṃ khamātramiva mātravikalpameva

||29||

ityārṣe śrīvā0 vā 0 de 0 mo0 ni0 u0 vidyādharopākhyānāntargatendrāṇvākhyāne sargasaṃkalpayoraikyapratipādanaṃ nāma caturdaśaḥ sargaḥ 14