Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīvasiṣṭha uvāca .
atha rājñāṃ yuyutsūnāṃ bhaṭānāṃ mantriṇāmapi .
nabhasaḥ prekṣakāṇāṃ ca tatremāḥ prodagurgiraḥ
||1||calatpadmaṃ sara iva vahadvihagameva ca .
nabhaḥ śūraśiraḥkīrṇaṃ bhāti tārakitākṛti
||2||paśya raktapṛṣatpūrasindūrāruṇamārutaiḥ .
sāṃdhyā iva vibhāntyete madhyāhne'mbudabhānavaḥ
||3||kimidaṃ bhagavanvyoma palālabharitaṃ sthitam .
nedaṃ palālaṃ vīrāṇāmete śarabharāmbudāḥ
||4||yāvanto bhuvi sicyante rudhire raṇareṇavaḥ .
tāvantyabdasahasrāṇi bhaṭānāmāspadaṃ divi
||5||mā bhaiṣṭa naite nistriṃśā nīlotpaladalatviṣaḥ .
amī vīrāvalokinyā lakṣmyā nayanavibhramāḥ
||6||vīrāliṅganalolānāṃ nitambe surayoṣitām .
mekhalāḥ śithilīkartuṃ pravṛttaḥ kusumāyudhaḥ
||7||lasadbhujalatālolā raktapallavapāṇayaḥ .
mañjarīmattanayanā madhvāmodasugandhayaḥ
||8||gāyantyo madhurālāpairnandanodyānadevatāḥ .
tavāgamanamāśaṅkya pravṛttāḥ parinartitum
||9||pratyanīkaṃ bhinattyantaḥ kuṭhāraiḥ kaṭhinairiyam .
senā grāmyeva vanitā dayitaṃ dṛṣṭiceṣṭitaiḥ
||10||hā piturmama bhallena śiro jvalitakuṇḍalam .
sūryasya nikaṭaṃ nītaṃ kālenevāṣṭamo grahaḥ
||11||āpādaśṛṅkhalāprotabhramatsthūlopaladvayam .
bhrāmayaṃścitradaṇḍākhyaṃ cakramūrdhvabhujo javāt
||12||yodho yama ivābhāti yāmyādāyāti diktaṭāt .
sarvataḥ saṃharansenāmehi yāmo yathāgatam
||13||sadyaśchinnaśiraśvabhramajjatkaṅkakulākulāḥ .
kabandhāḥ parinṛtyanti tālottālā raṇāṅgaṇe
||14||gīrvāṇagaṇagoṣṭhīṣu pravṛttāḥ saṃkathā mithaḥ .
kadā lokāntaraṃ dhīrāḥ kathaṃ yāsyanti ke kutaḥ
||15||nigiratyāgatāḥ senāḥ sravantīriva sāgaraḥ .
samatsyamakaravyūhā aho nu viṣamo bhaṭaḥ
||16||kaṭeṣu kariṇāṃ kīrṇā dhārānārācarājayaḥ .
patitā iva saṃpūrṇāḥ śṛṅgasaṃgheṣu vṛṣṭayaḥ
||17||hā kuntena śiro nītaṃ mametyeva vivakṣataḥ .
śirasā'jīvamityevaṃ khe khageneva vāśitam
||18||yantrapāṣāṇavarṣeṇa yaiṣāsmānpariṣiñcati .
senānuśṛṅkhalājālavalanā kriyatāṃ balāt
||19||valīpalitanirmuktaṃ pūrvabhāryāpsarāḥ satī .
aṅgīkaroti bhartāraṃ parijñāya raṇe hatam
||20||ādivaṃ racitākārāḥ kuntakānanakāntayaḥ .
vīrāṇāṃ svargamāroḍhumiva sopānapaṅktayaḥ
||21||kāntakāñcanakāntāṅge bhaṭasyorasi kāminī .
dṛṣṭā devapurandhrīyaṃ bharturanveṣaṇānvitā
||22||hā hataṃ sainyamasmākaṃ bhaṭai'ruddhatamuṣṭibhiḥ .
mahāpralayakallolaiḥ suraśailasthalaṃ yathā
||23||yudhyadhvamagrato mūḍhā nayatārdhamṛtānnarān .
nijānpādaprahāreṇa maitāndārayatādhamāḥ
||24||dhammillavalanāvyagre ghanotkaṇṭhe'psarogaṇe .
bhaṭo divyaśarīreṇa pārśvaprāpto nirīkṣyatām
||25||phullahemāravindāsu cchāyāśītajalānilaiḥ .
svarganadyāstaṭīṣvenaṃ dūrāyātaṃ vinodaya
||26||vividhāyudhasaṃghaṭṭakhaṇḍitogrāsthikoṭayaḥ .
khe kavantyaḥ kaṇatkāraiḥ prasṛtāstārakā iva
||27||vyomni jīvanadīvāhe vahatsāyakavāriṇi .
cakrāvartini gacchanti girayo'pyaṇupaṅkatām
||28||bhramadbhirgrahamārgeṣu śirobhirvīrabhūbhṛtām .
āyudhāṃśulatānālalagnāsidalakaṇṭakaiḥ
||29||ketupaṭṭaṃmṛṇālāṅgadalairlabdhaśilīmukhaiḥ .
vahadvātacalatpadmaṃ nabhaḥ padmasaraḥ kṛtam
||30||mṛtamātaṅgasaṃghāte girāviva pipīlikāḥ .
bhīravaḥ parilīyante striyaḥ puṃvakṣasīva ca
||31||apūrvottamasaundaryakāntasaṃgamaśaṃsinaḥ .
vānti vidyādharastrīṇāmalakollāsino'nilāḥ
||32||chatreṣūḍḍīyamāneṣu sthiteṣu vyomni candratā .
induneva yaśomūrtyā kṛtā śubhrātapatratā
||33||bhaṭo maraṇamūrcchānte nimeṣeṇāmaraṃ vapuḥ .
svakarmaśilpiracitaṃ prāptaḥ svapnapuraṃ yathā
||34||śūlaśaktyṛṣṭicakrāṇāṃ vṛṣṭayo muktatuṣṭayaḥ .
vyomābdhau matsyamakarasaṃkulāvayavāḥ sthitāḥ
||35||śarotkṛttasitacchatrakalahaṃsairnabhaḥsthalam .
bhāti saṃcitapūrṇendubimbalakṣairivāvṛtam
||36||kriyate gaganoḍḍīnaiścāmaraiścārughargharaiḥ .
vātāvadhūtasaṃrodhataraṅganikaradyutiḥ
||37||dṛśyante hetidalitāśchatracāmaraketavaḥ .
ākāśakṣetravikṣiptā yaśaḥśālilatā iva
||38||vahadbhirvyomni sakṣema paśya nītā kṣayaṃ śarai .
śaktivṛṣṭirupāyāntī sasyaśrīḥ śalabhairiva
||39||eṣā prasṛtadordaṇḍabhaṭakhaḍgacchaṭātkṛtiḥ .
kaṭhinātkaṃkaṭājjātā mṛtyorevograhuṃkṛtiḥ
||40||hetikalpānilakṣuṇṇā dantanirjharavārayaḥ .
janatākṣayakāle'sminbhagnā nāgā nagā iva
||41||sacakranāthasūtāśvaṃ vyūḍhaṃ raktamahāhṛde .
hāhābhibhūtagatikaṃ ceṣṭate rathapattnam
||42||karakaṃkaṭakuṭyaṅkakhaḍgasaṃghaṭṭaṭāṃkṛtaiḥ .
kālarātryā pranṛtyantyā raṇavīṇeva vādyate
||43||narebhakharavājibhyo ye cyutā raktanirjharāḥ .
paśya tadbindusiktena vāyunāruṇitā diśaḥ
||44||śastrāṃśujalade vyomni kālīcikuramecake .
śarakorakabhārasraṅmeghe vidyudivoditā
||45||anantaraktasaṃsaktasannāvanitalāyudhaiḥ .
bhuvanaṃ bhātyabhijvālamagniloka ivākulam
||46||bhuśuṇḍīśaktiśūlāsimusalaprāsavṛṣṭayaḥ .
anyonyacchedabhedābhyāṃ karaprakarato'patan
||47||akṣobhaikapraharaṇādyātudhānyo'nyaceṣṭitam .
saṃrambhāvekṣaṇaprajñaṃ raṇaṃ svapnamiva sthitam
||48||ananyaśabdāviratahatāhatiraṇajjhaṇaiḥ .
gāyatīva kṣatakṣobhamudito raṇabhairavaḥ
||49||anyonyaraṇahetyugracūrṇapūrṇo raṇārṇavaḥ .
vālukāmaya evābhūcchinnacchatrataraṅgakaḥ
||50||sarabhasarasavadvisāritūrya-
pratiravapūritalokapālalokaḥ .
raṇagirirayamugrapakṣadakṣa-
pratisṛtivṛtta ivāmbare yugānte
||51||hā hā dhikpravikaṭakaṅkaṭānanodya-
tproḍḍīnaprakaṭataḍicchaṭāprataptāḥ .
kreṅkārasphuritaguṇeritā raṇanto
nārācāḥ śikhariśilāgaṇaṃ vahanti
||52||chinnecchācchamiti na yāvadaṅgabhaṅgaṃ
kurvanto jvaladanalojjvalāḥ pṛṣatkāḥ .
tāvaddrāgdrutamita ehi mitra yāmo
yāmo'yaṃ pravahati vāsaraścaturthaḥ
||53||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye utpattiprakaraṇe līlopākhyāne raṇaprekṣakajanoktivarṇanaṃ nāma catustriṃśaḥ sargaḥ .. 34 ..