मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Yoga Vāsiṣṭham — Utpattiprakaraṇam — Sarga 34

3
Yoga Vāsiṣṭham · Utpattiprakaraṇam · 34

Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma

śrīvasiṣṭha uvāca .

atha rājñāṃ yuyutsūnāṃ bhaṭānāṃ mantriṇāmapi .

nabhasaḥ prekṣakāṇāṃ ca tatremāḥ prodagurgiraḥ

||1||

calatpadmaṃ sara iva vahadvihagameva ca .

nabhaḥ śūraśiraḥkīrṇaṃ bhāti tārakitākṛti

||2||

paśya raktapṛṣatpūrasindūrāruṇamārutaiḥ .

sāṃdhyā iva vibhāntyete madhyāhne'mbudabhānavaḥ

||3||

kimidaṃ bhagavanvyoma palālabharitaṃ sthitam .

nedaṃ palālaṃ vīrāṇāmete śarabharāmbudāḥ

||4||

yāvanto bhuvi sicyante rudhire raṇareṇavaḥ .

tāvantyabdasahasrāṇi bhaṭānāmāspadaṃ divi

||5||

mā bhaiṣṭa naite nistriṃśā nīlotpaladalatviṣaḥ .

amī vīrāvalokinyā lakṣmyā nayanavibhramāḥ

||6||

vīrāliṅganalolānāṃ nitambe surayoṣitām .

mekhalāḥ śithilīkartuṃ pravṛttaḥ kusumāyudhaḥ

||7||

lasadbhujalatālolā raktapallavapāṇayaḥ .

mañjarīmattanayanā madhvāmodasugandhayaḥ

||8||

gāyantyo madhurālāpairnandanodyānadevatāḥ .

tavāgamanamāśaṅkya pravṛttāḥ parinartitum

||9||

pratyanīkaṃ bhinattyantaḥ kuṭhāraiḥ kaṭhinairiyam .

senā grāmyeva vanitā dayitaṃ dṛṣṭiceṣṭitaiḥ

||10||

hā piturmama bhallena śiro jvalitakuṇḍalam .

sūryasya nikaṭaṃ nītaṃ kālenevāṣṭamo grahaḥ

||11||

āpādaśṛṅkhalāprotabhramatsthūlopaladvayam .

bhrāmayaṃścitradaṇḍākhyaṃ cakramūrdhvabhujo javāt

||12||

yodho yama ivābhāti yāmyādāyāti diktaṭāt .

sarvataḥ saṃharansenāmehi yāmo yathāgatam

||13||

sadyaśchinnaśiraśvabhramajjatkaṅkakulākulāḥ .

kabandhāḥ parinṛtyanti tālottālā raṇāṅgaṇe

||14||

gīrvāṇagaṇagoṣṭhīṣu pravṛttāḥ saṃkathā mithaḥ .

kadā lokāntaraṃ dhīrāḥ kathaṃ yāsyanti ke kutaḥ

||15||

nigiratyāgatāḥ senāḥ sravantīriva sāgaraḥ .

samatsyamakaravyūhā aho nu viṣamo bhaṭaḥ

||16||

kaṭeṣu kariṇāṃ kīrṇā dhārānārācarājayaḥ .

patitā iva saṃpūrṇāḥ śṛṅgasaṃgheṣu vṛṣṭayaḥ

||17||

hā kuntena śiro nītaṃ mametyeva vivakṣataḥ .

śirasā'jīvamityevaṃ khe khageneva vāśitam

||18||

yantrapāṣāṇavarṣeṇa yaiṣāsmānpariṣiñcati .

senānuśṛṅkhalājālavalanā kriyatāṃ balāt

||19||

valīpalitanirmuktaṃ pūrvabhāryāpsarāḥ satī .

aṅgīkaroti bhartāraṃ parijñāya raṇe hatam

||20||

ādivaṃ racitākārāḥ kuntakānanakāntayaḥ .

vīrāṇāṃ svargamāroḍhumiva sopānapaṅktayaḥ

||21||

kāntakāñcanakāntāṅge bhaṭasyorasi kāminī .

dṛṣṭā devapurandhrīyaṃ bharturanveṣaṇānvitā

||22||

hā hataṃ sainyamasmākaṃ bhaṭai'ruddhatamuṣṭibhiḥ .

mahāpralayakallolaiḥ suraśailasthalaṃ yathā

||23||

yudhyadhvamagrato mūḍhā nayatārdhamṛtānnarān .

nijānpādaprahāreṇa maitāndārayatādhamāḥ

||24||

dhammillavalanāvyagre ghanotkaṇṭhe'psarogaṇe .

bhaṭo divyaśarīreṇa pārśvaprāpto nirīkṣyatām

||25||

phullahemāravindāsu cchāyāśītajalānilaiḥ .

svarganadyāstaṭīṣvenaṃ dūrāyātaṃ vinodaya

||26||

vividhāyudhasaṃghaṭṭakhaṇḍitogrāsthikoṭayaḥ .

khe kavantyaḥ kaṇatkāraiḥ prasṛtāstārakā iva

||27||

vyomni jīvanadīvāhe vahatsāyakavāriṇi .

cakrāvartini gacchanti girayo'pyaṇupaṅkatām

||28||

bhramadbhirgrahamārgeṣu śirobhirvīrabhūbhṛtām .

āyudhāṃśulatānālalagnāsidalakaṇṭakaiḥ

||29||

ketupaṭṭaṃmṛṇālāṅgadalairlabdhaśilīmukhaiḥ .

vahadvātacalatpadmaṃ nabhaḥ padmasaraḥ kṛtam

||30||

mṛtamātaṅgasaṃghāte girāviva pipīlikāḥ .

bhīravaḥ parilīyante striyaḥ puṃvakṣasīva ca

||31||

apūrvottamasaundaryakāntasaṃgamaśaṃsinaḥ .

vānti vidyādharastrīṇāmalakollāsino'nilāḥ

||32||

chatreṣūḍḍīyamāneṣu sthiteṣu vyomni candratā .

induneva yaśomūrtyā kṛtā śubhrātapatratā

||33||

bhaṭo maraṇamūrcchānte nimeṣeṇāmaraṃ vapuḥ .

svakarmaśilpiracitaṃ prāptaḥ svapnapuraṃ yathā

||34||

śūlaśaktyṛṣṭicakrāṇāṃ vṛṣṭayo muktatuṣṭayaḥ .

vyomābdhau matsyamakarasaṃkulāvayavāḥ sthitāḥ

||35||

śarotkṛttasitacchatrakalahaṃsairnabhaḥsthalam .

bhāti saṃcitapūrṇendubimbalakṣairivāvṛtam

||36||

kriyate gaganoḍḍīnaiścāmaraiścārughargharaiḥ .

vātāvadhūtasaṃrodhataraṅganikaradyutiḥ

||37||

dṛśyante hetidalitāśchatracāmaraketavaḥ .

ākāśakṣetravikṣiptā yaśaḥśālilatā iva

||38||

vahadbhirvyomni sakṣema paśya nītā kṣayaṃ śarai .

śaktivṛṣṭirupāyāntī sasyaśrīḥ śalabhairiva

||39||

eṣā prasṛtadordaṇḍabhaṭakhaḍgacchaṭātkṛtiḥ .

kaṭhinātkaṃkaṭājjātā mṛtyorevograhuṃkṛtiḥ

||40||

hetikalpānilakṣuṇṇā dantanirjharavārayaḥ .

janatākṣayakāle'sminbhagnā nāgā nagā iva

||41||

sacakranāthasūtāśvaṃ vyūḍhaṃ raktamahāhṛde .

hāhābhibhūtagatikaṃ ceṣṭate rathapattnam

||42||

karakaṃkaṭakuṭyaṅkakhaḍgasaṃghaṭṭaṭāṃkṛtaiḥ .

kālarātryā pranṛtyantyā raṇavīṇeva vādyate

||43||

narebhakharavājibhyo ye cyutā raktanirjharāḥ .

paśya tadbindusiktena vāyunāruṇitā diśaḥ

||44||

śastrāṃśujalade vyomni kālīcikuramecake .

śarakorakabhārasraṅmeghe vidyudivoditā

||45||

anantaraktasaṃsaktasannāvanitalāyudhaiḥ .

bhuvanaṃ bhātyabhijvālamagniloka ivākulam

||46||

bhuśuṇḍīśaktiśūlāsimusalaprāsavṛṣṭayaḥ .

anyonyacchedabhedābhyāṃ karaprakarato'patan

||47||

akṣobhaikapraharaṇādyātudhānyo'nyaceṣṭitam .

saṃrambhāvekṣaṇaprajñaṃ raṇaṃ svapnamiva sthitam

||48||

ananyaśabdāviratahatāhatiraṇajjhaṇaiḥ .

gāyatīva kṣatakṣobhamudito raṇabhairavaḥ

||49||

anyonyaraṇahetyugracūrṇapūrṇo raṇārṇavaḥ .

vālukāmaya evābhūcchinnacchatrataraṅgakaḥ

||50||

sarabhasarasavadvisāritūrya-

pratiravapūritalokapālalokaḥ .

raṇagirirayamugrapakṣadakṣa-

pratisṛtivṛtta ivāmbare yugānte

||51||

hā hā dhikpravikaṭakaṅkaṭānanodya-

tproḍḍīnaprakaṭataḍicchaṭāprataptāḥ .

kreṅkārasphuritaguṇeritā raṇanto

nārācāḥ śikhariśilāgaṇaṃ vahanti

||52||

chinnecchācchamiti na yāvadaṅgabhaṅgaṃ

kurvanto jvaladanalojjvalāḥ pṛṣatkāḥ .

tāvaddrāgdrutamita ehi mitra yāmo

yāmo'yaṃ pravahati vāsaraścaturthaḥ

||53||

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye utpattiprakaraṇe līlopākhyāne raṇaprekṣakajanoktivarṇanaṃ nāma catustriṃśaḥ sargaḥ .. 34 ..