Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīvasiṣṭha uvāca .
cittattvasya phalasyeva citaḥ svāpāparakramāt .
svasattāsaṃniveśena yaḥ sa sarga iti sthitaḥ
||1||deśakālakriyādīnāmapi tanmayarūpataḥ .
idamanyadidaṃ cānyaditi nātropapadyate
||2||samastaśabdaśabdārthavāsanākalanāvidaḥ .
ekātmatvādasaccedamiti saṃkathyate katham
||3||phalasyāntaḥsaṃniveśo nāmānukramato yathā .
citaḥ svasattāghanatā'nānā nānā sthitā tathā
||4||anānaivāpi nānaiva kṣubdhevākṣubhitaiva ca .
yathā phalāntaḥ svāsattā cidantaḥ siddhayastathā
||5||jagannagaramādarśe citaḥ svaṃ pratibimbitam .
kacatīvā'kacadapi śilāntaḥsaṃniveśavat
||6||parame cinmaṇau santi jagatkoṭiśatānyapi .
cintāmaṇāvanantāni phalānīvārpitānyalam
||7||citsamudgaka evedaṃ tadaṅgotkīrṇamātatam .
jaganmauktikamābhāti tadaṃśamayamanyavat
||8||ahorātraṃ vikarayanvedanāvedanānyalam .
cidādityaḥ sthito bhāsvāñjagaddravyāṇi darśayan
||9||samudrakoṭarāvartapayaḥspandavilāsavat .
anānaiva ca nānā cicchilāntaḥsaṃniveśavat
||10||yadasti tacciti śilāśarīre śālabhañjikā .
yannāsti tacciti śilāśarīre śālabhañjikā
||11||bhāvābhāveṣu yatsatyaṃ cinmajjākalpameva tat .
majjāsārā padārthaśrīstanmayaṃ syāttadeva hi
||12||padmanānādiśabdārthastyaktvā yadvacchilodaram .
nānā tadvadidaṃ nānā tadetanmayamadvayam
||13||nānāpyekatayā'nānā padmabimbaṃ śilodaram .
yathā tadavibhāgātma tathedaṃ ciddhanāntaram
||14||yathā'malapayaḥkośaḥ sthaladhiyāṃ tu bhānubhāḥ .
sannevāsannivaivaṃ cinnaiva tvaṃ sadasadvapuḥ
||15||yathā samyak payorāśiḥ koṭare kalanonmukham .
dravatvātspandate'spandaṃ tathedaṃ ciddhanāntaram
||16||cicchilāśaṅkhapadmaughastanmayatve'pyatanmayaḥ .
jagadviddhi sapadmādipadārthaṃ cicchilāntaram
||17||mahāśilāghano'pyeṣa ciddhanasthaṃ śilodaram .
arandhronirdvayo'ccho'jaḥ saṃśāntaḥsaṃniveśavat
||18||tapatīdaṃ jagadbrahma śaratkāla ivāmalam .
sphuratīdaṃ jagadbrahma saumyaḥ soma iva drutaḥ
||19||brahmaṇīdaṃ suṣuptābhaṃ nāstyanāśaṃ śilābjavat .
brahmatvaṃ brahmaṇi yathā tathaivedaṃ jagatsthitam
||20||nānayorvidyate medastarupādapayoriva .
yānīmāni jagantīha nānyattāni cidākṛteḥ
||21||bhāvābhāvādi nāstyeṣāṃ tasyā iva kadācana .
brahmaiva jagadābhāsaṃ marutāpo yathā jalam
||22||brahmaivālokanācchuddhaṃ bhavatyambu yathātapaḥ .
mervādestṛṇagulmādeścittāderjagato'pi ca
||23||paramāmbuvibhāgena yadrūpaṃ tatparaṃ viduḥ .
tatsamūhastadevoccaiścittaṃ merutṛṇādikam
||24||yatsaukṣmye'pi hi sārātma sthaulye sārataraṃ hi tat .
yathā rasātmikā śaktiḥ paramāṇutayā'nagha
||25||sthitā jagatpadārtheṣu pāyasī brahmatā tathā .
rasaśaktiryathā nānātṛṇagulmalatāmbhasām
||26||tathā nānātayodeti saivāsaiveva brahmatā .
yaiṣā rūpavilāsānāmālokaparamāṇutā
||27||guṇaguṇyarthasattātmarūpiṇyāsāṃ parātmatā .
citi citte'sti mervādi tadabhivyañjanātmani
||28||picchapakṣaughakāṭhinyaṃ mayūrāṇḍarase yathā .
citi tattve'sti nānātā tadabhivyañjanātmani
||29||vicitrapicchikāpuñjo mayūrāṇḍarase yathā .
yathā nānātmike hyeva barhyaṇḍarasabarhite
||30||vivekadṛṣṭyā dṛṣṭe te tathā brahma jagatsthitam .
sanānāto'pyanānāto yathā'ṇḍarasabarhiṇaḥ
||31||advaitadvaitasattātmā tathā brahmajagadbhramaḥ .
yathā sadasatoḥ sattā samatāyāmavasthitiḥ
||32||yataḥ sadasato rūpaṃ bhāvasthaṃ viddhi taṃ param .
nānā'nānātmakamidaṃ tvanubhūtaṃ nasaṃbhavam
||33||cijjagadvalanaṃ paśya barhyaṇḍe rasabarhiṇam .
yathā jagati cittattvaṃ cittattve yajjagattathā .
nānā'nānātmakaikaṃ ca mayūrāṇḍaraso yathā
||34||nānāpadārthabhramapicchapūrṇā
jaganmayūrāṇḍarasaścidādyā .
mayūrarūpaṃ tvamayūramantaḥ
sattāpadaṃ viddhi kuto'sti bhedaḥ
||35||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye deva0 mokṣo0 nirvāṇaprakaraṇe pūrvārdhe ciddhanopadeśo nāma saptacatvāriṃśaḥ sargaḥ .. 47 ..