Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīrāma uvāca .
sarvānubhavarūpasya tathā sarvātmano'pyayam .
anantasyātmatattvasya dehe'pi kimahaṃgrahaḥ
||1||citaḥ pāṣāṇakāṣṭhatvaṃ svapnādiṣu kathaṃ bhavet .
idaṃ pāṣāṇakāṣṭhādi kathaṃ nāstyasti vā katham
||2||śrīvasiṣṭha uvāca .
śarīriṇo yathā haste hastatāyāṃ yathāgrahaḥ .
sarvātmanastathā dehe dehatāyāṃ tathāgrahaḥ
||3||pādapasya yathā patre patratāyāṃ yathāgrahaḥ .
sarvātmanastathā vṛkṣe vṛkṣatāyāṃ tathāgrahaḥ
||4||ākāśasya yathā śūnye śūnyatāyāṃ yathāgrahaḥ .
sarvātmanastathā dravye dravyatāyāṃ tathāgrahaḥ
||5||svapnocitaḥ svapnapure rūpatāyāṃ yathāgrahaḥ .
sarvātmanastathā svapnajāgradādau tathāgrahaḥ
||6||yathāgendre dṛṣadvṛkṣavāryādau sa tathāgrahaḥ .
tathā sarvātmano'gendrapuratāyāṃ tathāgrahaḥ
||7||śarīrasya yathā keśanakhādiṣu yathāgrahaḥ .
sarvātmanastathā kāṣṭhadṛṣadādau tathāgrahaḥ
||8||cita eva yathā svapne bhavetkāṣṭhopalāditā .
cidākāśasya sargādau tathaivāvayavāditā
||9||cetanācetanātmaikaṃ puruṣasya yathā vapuḥ .
nakhakeśajalākāśadharmamākārabhāsuram
||10||cetanācetanātmaikaṃ tathā sarvātmano vapuḥ .
jaṅgamaṃ sthāvaramayaṃ kiṃtu nityamanākṛti
||11||yathāsthitaṃ śāmyatīdaṃ samyagjñānavato jagat .
svapne svapnaparijñāturyathā dṛṣṭārthasaṃbhramaḥ
||12||cinmātrākāśamevedaṃ na draṣṭāsti na dṛśyatā .
iti maunamalaṃ svapnadraṣṭuryatsā prabuddhatā
||13||kalpakoṭisahasrāṇi sargā āyānti yānti ca .
ta evānye ca cidvyomni jalāvartā ivārṇave
||14||karotyabdhau yathormyādau nānā kacakacaṃ vapuḥ .
citkaroti tathā saṃjñāḥ sargādyāścetane nije
||15||yathāsthitamidaṃ viśvaṃ brahmaivānāmayaṃ sadā .
tattvajñaṃ pratyatattvajñajanatāniścayādṛte
||16||nāhaṃ taraṅgaḥ salilamahamityeva yuktitaḥ .
buddhaṃ yena taraṅgena kutastasya taraṅgatā
||17||brahmaṇo'sya taraṅgatvamivābhānaṃ yatastataḥ .
taraṅgatvātaraṅgatve brāhayau śaktī sthitiṃ gate
||18||cidvyomno'tyajato rūpaṃ svapnavadvyastavedanam .
tadidaṃ hi mano rāma brahmetyuktaḥ pitāmahaḥ
||19||evamādyaḥ prajānātho nirākāro nirāmayaḥ .
cinmātrarūpasaṃkalpapuravatkāraṇojjhitaḥ
||20||yenāṅgadatvaṃ nāstīti buddhaṃ hemāṅgadena vai .
aṅgadatvaṃ kutastasya tasya śuddhaiva hematā
||21||aje saṃkalpamātrātma cinmātravyomadehini .
ahaṃ tvaṃ jagadityādi yadvibhātaṃ tadeva tat
||22||ciccamatkṛtayo bhānti yāścidvyomani śūnyatāḥ .
etāstāḥ sargasaṃhārasthitisaṃrambhasaṃvidaḥ
||23||acchaṃ cinmātranabhasaḥ kacanaṃ svayameva tat .
svapnābhaṃ cittatāmātraṃ sa eṣa prapitāmahaḥ
||24||yathā taraṅgastenaiva rūpeṇānyena vā'niśam .
sphuratyevamanādyantaḥ sargapralayavibhramaḥ
||25||cidvyomnaḥ kacanaṃ kāntaṃ yadvirāḍiti śabditam .
bhavetsaṃkalpapuravattasya kuryānmano'pi vai
||26||sargaḥ svapnaḥ svapna eva jāgraddehaḥ sa eva ca .
ghanaṃ suṣuptaṃ taimiryādyathā saṃvedanaṃ bhavet
||27||tasya kalpāntarajanī śiroruhatayoditā .
prakāśatamasī kālakriyākhyāḥ svāṅgasaṃdhayaḥ
||28||tasyāgnirāsyaṃ dyaurmūrdhā khaṃ nābhiścaraṇau kṣitiḥ .
candrārkau dṛgū diśau śrotre kalpaneti vijṛmbhitā
||29||evaṃ samyagdṛśyamāno vyomātmā vitatākṛtiḥ .
asmatsaṃkalpaśailābho virāḍ svapnākṛtisthitaḥ
||30||yacca cetaccidākāśe svayaṃ kacakacāyate .
tadetajjagadityevaṃ tenātmaivānubhūyate
||31||virāḍātmaivamākāśaṃ bhāti cinmayamātatam .
svabhāvasvapnanagaraṃ naganāgamayātmakam
||32||anubhavitaivānubhavaṃ
satyaṃ svātmānamapyasantamiva .
anubhavatīyattvena
svapnanaṭaḥ svapnadeśamiva
||33||vedāntārhatasāṃkhyasaugatagurutryakṣādisūktā dṛśo
brahmaiva sphuritaṃ tathātmakalayā stādātmanityaṃ yataḥ .
teṣāṃ cātmāvedo'nurūpamakhilaṃ svargaṃ phalaṃ tadbhava-
tyasya brahmaṇa īdṛgeva mahimā sarvātma yattadvapuḥ
||34||ityārṣe śrīvāsiṣṭha0 vā0 de0 mo0 ni0 u0 brahmagītāsu paramārthopadeśo nāma trisaptatyadhikaśatatamaḥ sargaḥ .. 173 ..