Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīvasiṣṭha uvāca .
īṣaddṛṣṭo yathā tena bhikṣuṇā cetasi bhramaḥ .
bhūtaṃ prayatnamevaiṣa pṛthakkṛtvā supaśyati
||1||sarvasyābhāsajīvasya mṛtijanmamayī sthitiḥ .
bhavatyeva cidākāśarūpiṇyevākṛtiṃ gatā
||2||pṛthakkṛtyaikyamabhyeti svātmā saṃsārakhaṇḍakam .
sarva eva mṛto jantuḥ pṛthaksvapnanibhātmakam
||3||evaṃtatasvarūpo'pi dehī cāmokṣamākulaḥ .
jīvayūthaṃ mayā tubhyaṃ kathitaṃ kathayā'nayā
||4||parātpraspanditātmeti na bhikṣū rāma kevalam .
mohānmohāntaraṃ yāti jīvo'harahareva naḥ
||5||parvatāgraparibhraṣṭo hyadhodha upalo yathā .
paramātmaparibhraṣṭo jīvaḥ svapnamimaṃ dṛḍham
||6||paśyatyasmādapi svapnādyāti svapnāntaraṃ punaḥ .
svapnātsvapne vinipatanmṛṣaivedaṃ dṛḍhaṃ kila
||7||paripaśyati jīvo'ntarmāyayā jarjarīkṛtaḥ .
kvacitkenacideveha kadācidapi vā svayam
||8||dehanāmno'hamityanto mucyate svaṃ prapadyate .
śrīrāma uvāca .
aho nu viṣamo moho jīvasyāsyopajāyate
||9||yathā suptasya stokena nānākāravikārayā .
mithyājñānograyāminyā māyayā nipatatyalam
||10||aho nu khalu vaiṣamyaṃ bhīmaṃ nijavaducyate .
bhagavansarvadā sarvaṃ sarvadaiva jagatsthitau
||11||tvayā saṃbhavatītyuktaṃ yathā taccānubhūyate .
evaṃguṇaviśiṣṭātmā tanmohātmā sa bhikṣukaḥ
||12||kvacidasti na vāstyantarālokya kathayāśu me .
śrīvasiṣṭha uvāca .
adya rātrau samādhisthastrilokīmaṭhikāmimām
||13||bhikṣureko'stināstīti prekṣya prātarvadāmyaham .
vālmīkiruvāca .
munau caivaṃ kathayati bahirmadhyāhnaḍiṇḍimaḥ
||14||udabhūtpralayakṣubdhaghanagarjitamāṃsalaḥ .
tatyajuḥ pādayostasya puṣpāñjaliparamparāḥ
||15||mṛṣāḥ paurā viṭapinaḥ puṣpaṃ vātadhutā iva .
pūjayitvā muniśreṣṭhānudatiṣṭhansvaviṣṭarāt
||16||sabhā tadanu sottasthau sapraṇāmaparamparā .
krameṇa hyastanenaiva jagmuḥ khecarabhūcarāḥ
||17||svāspadeṣu yathāśāstramaharvyāpāramādṛtāḥ .
sarve saṃpādayāmāsurnijadharmaṃ kramocitam
||18||cintayanto muniproktaṃ mahīcaranabhaścarāḥ .
jñānaṃ kṣapāṃ kṣaṇamiva ninyuḥ kalpamivāpi ca
||19||prātaḥ punaḥ prasṛtakāryaparampare'smi-
ñjāte jane khacarabhūcarabhūtasaṅghaḥ .
ākhyānalokaracanena tathaiva tasthā-
vanyonyasaṃvadanapūjitapūjyalokaḥ
||20||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de0 mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū0 vidyotaravismayavarṇanaṃ nāma pañcaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ ..65..