Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
kundadanta uvāca .
jaranmunirapītyuktvā dhyānamīlitalocanaḥ .
āsīdaspanditaprāṇamanāścitra ivārpitaḥ
||1||āvābhyāṃ praṇayodāraiḥ prārthito'pi punaḥpunaḥ .
vākyaiḥ saṃsāramavidanna vaco dattavānpunaḥ
||2||āvāṃ pradeśatastasmāccalitvā mandamutsukau .
dinaiḥ katipayaiḥ prāptau gṛhaṃ muditabāndhavam
||3||atha tatrotsavaṃ kṛtvā kathāḥ procya ciraṃtanīḥ .
sthitāstāvadvayaṃ yāvatsaptāpi bhrātaro'tha te
||4||krameṇa vilayaṃ prāptāḥ pralayeṣvarṇavā iva .
mukto'sau me sakhaivaika ekārṇava ivāṣṭakaḥ
||5||tataḥ kālena so'pyastaṃ dinānte'rka ivāgataḥ .
ahaṃ duḥkhaparītātmā paraṃ vaidhuryamāgataḥ
||6||tato'haṃ duḥkhito bhūyaḥ kadambatarutāpasam .
gato duḥkhopaghātāya tajjñānaṃ praṣṭumādṛtaḥ
||7||tatra māsatrayeṇāsau samādhivirato'bhavat .
praṇatena mayā pṛṣṭaḥ sannidaṃ proktavānatha
||8||kadambatāpasa uvāca .
ahaṃ samādhivirataḥ sthātuṃ śaknomi na kṣaṇam .
samādhimeva praviśāmyahamāśu kṛtatvaraḥ
||9||paramārthopadeśaste nābhyāsena vinānagha .
lagatyatra parāṃ yuktimimāṃ śṛṇu tataḥ kuru
||10||ayodhyānāma pūrasti tatrāsti vasudhādhipaḥ .
nāmnā daśarathastasya putro rāma iti śrutaḥ
||11||sakāśaṃ tatra gaccha tvaṃ tasmai kulaguruḥ kila .
vasiṣṭhākhyo muniśreṣṭhaḥ kathayiṣyati saṃsadi
||12||mokṣopāyakathāṃ divyāṃ tāṃ śrutvā suciraṃ dvija .
viśrāntimeṣyasi pare pade'hamiva pāvane
||13||ityuktvā sa samādhānarasāyanamahārṇavam .
viveśāhamimaṃ deśaṃ tvatsakāśamupāgataḥ
||14||eṣo'hametadvṛttaṃ me sarvaṃ kathitavānaham .
yathāvṛttaṃ yathādṛṣṭaṃ yathāśrutamakhaṇḍitam
||13||śrīrāma uvāca .
sa kundadanta ityādikathākathanakovidaḥ .
sthitastataḥprabhṛtyeva matsamīpagataḥ sadā
||16||sa eṣa kundadantākhyo dvijaḥ pārśve samāsthitaḥ .
śrutavānsahitāmetāṃ mokṣopāyābhidhāmiha
||17||sa eṣa kundadantākhyo mama pārśvagato dvija .
adya niḥsaṃśayo jāto na veti paripṛcchyatām
||18||śrīvālmīkiruvāca .
ityukte rāghaveṇātha provāca vadatāṃvaraḥ .
sa vasiṣṭho muniśreṣṭhaḥ kundadantaṃ vilokayan
||19||śrīvasiṣṭha uvāca .
kundadanta dvijavara kathyatāṃ kiṃ tvayānagha .
buddhaṃ śrutavatā jñeyaṃ maduktaṃ mokṣadaṃ param
||20||kundadanta uvāca .
sarvasaṃśayavicchedi ceta eva jayāya me .
sarvasaṃśayavicchedo jñātaṃ jñeyamakhaṇḍitam
||21||jñātaṃ jñātavyamamalaṃ dṛṣṭaṃ draṣṭavyamakṣatam .
prāptaṃ prāptavyamakhilaṃ viśrānto'smi pare pade
||22||buddheyaṃ tvadidaṃ sarvaṃ paramārthadhanaṃ ghanam .
ananyenātmano vyomni jagadrūpeṇa jṛmbhitam
||23||sarvātmakatayā sarvarūpiṇaḥ sarvagātmanaḥ .
sarvaṃ sarveṇa sarvatra sarvadā saṃbhavatyalam
||24||saṃbhavanti jagantyantaḥ siddhārthakaṇakoṭare .
na saṃbhavanti ca yathā jñātametadaśeṣataḥ
||25||gṛhe'ntaḥ saṃbhavatyeva saptadvīpā vasuṃdharā .
gehaṃ ca śūnyamevāste satyametadasaṃśayam
||26||yadyadyadā vastu yathoditātma bhātīha bhūtairanubhūyate ca .
tattattadā sarvaghanastathāste brahmetthamādyantavimuktamasti
||27||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā0 de0 mo0 ni0 u0 brahma0 tā0 kundadantaprabodho nāma pañcāśītyadhikaśatatamaḥ sargaḥ .. 1 85..