मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Yoga Vāsiṣṭham — Nirvāṇaprakaraṇam — Pūrvārdham — Sarga 108

3
Yoga Vāsiṣṭham · Nirvāṇaprakaraṇam — Pūrvārdham · 108

Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma

śrīvasiṣṭha uvāca .

tāṃ māyāṃ śamamānīya cūḍālā samacintayat .

diṣṭayā bhogecchayā nāyaṃ hriyate vasudhādhipaḥ

||1||

śāntaḥ samasamābhoga evaṃ śakrasamāgame .

asaṃrambhamahelaṃ ca kṛtavānvyāvahārikam

||2||

bhūya eva prapañcena vimṛśāmyeva sādaram .

rāgadveṣapradhānena kenacidbuddhihāriṇā

||3||

iti saṃcintya sā rātrāvindāvabhyudite vane .

gṛhītamaṅganārūpaṃ kāntā madanikā satī

||4||

vāte vahati phullāḍhye madhurāmodamāṃsale .

saṃdhyājapyapare nadyāstīrasaṃsthe śikhidhvaje

||5||

saṃtānakalatāgehaṃ nīrandhraiḥ puṣpagucchakaiḥ .

śuddhāntaṃ vanadevīnāṃ praviveśa madānvitā

||5||

tatra saṃkalpite puṣpaśayane mālyamālitā .

kaṇṭhe saṃkalpitaṃ kāntaṃ khiṅgamādāya saṃsthitā

||7||

āgatyānviṣya kuñjātsa pradadarśa śikhidhvajaḥ .

latāgehe madanikāṃ kaṇṭhe khiṅgaṃ manoharam

||8||

kuntalāvalitaskandhaṃ samālabdhaṃ ca candanaiḥ .

śayanāvṛtinikṣepaparyākulitaśekharam

||9||

hemābhe dviguṇākārabālābāhūpadhānake .

saṃsaktaśravaṇāpāṅgakapolatalakuntalam

||10||

mithunaṃ taddadarśātha mithaḥ prahasitānanam .

anyonyavadanāsaktaṃ channaṃ kalpalatāṃśukaiḥ

||11||

ālolamālyaśayanaṃ madanāturamākulam .

aṅgalagnacchalenātmarāgamanyonyamarpayat

||12||

abhyunmukhaṃ samānandamuddāmamadamantharam .

parasparāhataṃ puṣpairvakṣobhyāṃ pīḍitastanam

||13||

tadālokyāvikāreṇa cetasālaṃ tutoṣa saḥ .

aho sukhaṃ sthitau khiṅgāvityāha sa śikhidhvajaḥ

||14||

tiṣṭhatāṅga yathākāmaṃ sukhaṃ khiṅgau yathāsthitam .

vighnaṃ mākaravaṃ bhītāvityuktvā nirjagāma saḥ

||15||

tato muhūrtamātreṇa prapañcaṃ tamupekṣya sā .

niryayau darśayantī svaṃ ratiphullākulaṃ vapuḥ

||16||

upaviṣṭaṃ dadarśainaṃ nṛpaṃ hemaśilātale .

samādhisaṃsthamekānte manāgvikasitekṣaṇam

||17||

taṃ pradeśamupāgamya lajjāvanamitānanā .

tūṣṇīmāsītkṣaṇaṃ khinnā mlānā madanikāṅganā

||18||

kṣaṇācchikhidhvajo dhyānādviratastāmuvāca ha .

atyantamadhuraṃ vākyamidamakṣubdhayā dhiyā

||19||

tanvi kiṃ śīghrameva tvaṃ vighnitānandamāgatā .

ānandāyaiva bhūtāni yatante yāni kānicit

||20||

bhūyastoṣaya taṃ gaccha kāntaṃ praṇayavṛttibhiḥ .

parasparepsitasneho durlabho hi jagattraye

||21||

ahametena cārthena nodvegaṃ yāmi mānini .

yadyadiṣṭatamaṃ loke tattadeva vijānatā

||22||

ahaṃ kumbhaśca tanvaṅgi vītarāgāvihetarā .

durvāsaḥśāpajā bālā tvaṃ yadicchasi tatkuru

||23||

madanikovāca .

evameṣa mahābhāga strīsvabhāvo hi cañcalaḥ .

kāmo hyaṣṭaguṇaḥ strīṇāṃ na kopaṃ kartumarhasi

||24||

abalāhamanenāsmi rātrau gahanakānane .

tvayi saṃdhyājapapare kiṃ karomi varākikā

||25||

abalā vā kumārī vā jāraṃ na ratirodhanam .

karoti parikhiṅgena nāṅge sve viniveśitam

||26||

striyaḥ sundaratāṃ yātāḥ purapuṃsāmasaṅgame .

manyurniṣedha ākrandaḥ satītvaṃ kiṃ kariṣyati

||27||

abalā strī tathā bālā mūḍhāhamaparādhinī .

kṣantumarhasi nātha tvaṃ kṣamāvanto hi sādhavaḥ

||28||

śikhidhvaja uvāca .

manyurmama na bāle'ntarvidyate kha iva drumaḥ .

kevalaṃ sādhunindyatvānnecchāmi tvāmahaṃ vadhūm

||29||

suhṛttvena vanānteṣu pūrvavatsukhamaṅgane .

vītarāgatayā nityaṃ samameva ramāvahe

||30||

śrīvasiṣṭha uvāca .

evaṃ samatayā tatra sthite tasmiñchikhidhvaje .

cūḍālā cintayāmāsa tatsattvenoditāśayā

||31||

aho vata paraṃ sāmyaṃ bhagavānayamāgataḥ .

vītarāgatayā'krodho jīvanmukto'vatiṣṭhate

||32||

nainaṃ haranti te bhogā na mahatyo'pi siddhayaḥ .

na sukhāni na duḥkhāni nāpado na ca saṃpadaḥ

||33||

cintitāḥ sakalā ekaṃ prayāntyenamaninditāḥ .

manye maharddhayaḥ kāntā nārāyaṇamivāparam

||34||

ātmavṛttāntamakhilaṃ tamenaṃ smārayāmyaham .

kumbharūpamidaṃ tyaktvā cūḍālaiva bhavāmyaham

||35||

iti saṃcintya cūḍālā cūḍālāvapurakṣatā .

darśayāmāsa tatrāśu tyaktvā madanikāvapuḥ

||33||

tasmānmadanikādehāccūḍālā nirgateva sā .

babhāvasya puro yuktā nirgateva samudgakāt

||37||

tāṃ dadarśānavadyāṅgīṃ punaḥ praṇayapeśalām .

kāntāṃ madanikāmeva cūḍālāṃ dayitāṃ sthitām

||38||

samuditāmiva mādhavapadminī-

mupagatāmiva bhūmitalācchriyam .

prakaṭitāmiva ratnasamudgakā-

tparidadarśa nijāṃ dayitāṃ nṛpaḥ

||39||

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de0 mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū0 cū0 cūḍālāsvarūpadarśanaṃ nāmāṣṭottaraśatatamaḥ sargaḥ 108