Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīvasiṣṭha uvāca .
asminbhagavati brahmaṃścapalaṃ padamāśrite .
pitāmahe mahābāho kṛtasargavyavasthitau
||1||jagajjīrṇāraghaṭṭe'sminvahati svavyavasthayā .
vipretabhūtaghaṭayā rajvā jīvitatṛṣṇayā
||2||brahmottheṣu ca bhūteṣu viśatsu bhavapañjaram .
āvarteṣvīśvaravyomavālamadhyavivartiṣu
||3||manaḥsvanyeṣu vātāntalolāhatakaṇeṣviva .
anārataṃ viniryānti viśantyanye tathābhitaḥ
||4||rāma brahmaṇi jīvaughāstaraṅgā iva vāridhau .
anādyantapadotpannāḥ kalanāpadamāgatāḥ
||5||bhūtākāśaṃ viśantyete dhūmaśrīriva cāmbudam .
ekatāṃ yānti jīvaughā brahmaṇyākāśamārutaiḥ
||6||dinaṃ tanmātravātena tatprāṇātmatayā yathā .
ākramyante pracaṇḍena daityaughenāmarā iva
||7||bhūtaprāṇānilaṃ tena gandhavāhena tena ca .
niviśanti śarīreṣu jīvā gacchanti vīryatām
||8||tato jagati jāyante bhavanti prāṇino'sphuṭāḥ .
anyā dhūmādimājātā rāma jīvaparamparā
||9||tanmātravati tāvadbhiraśūnye'mbarakoṭare .
udeti yāvadbhagavāninduruddāmamaṇḍalaḥ
||10||kṣīrāmbudhinidhau lolaiḥ pāṇḍuvadraśmibhirjagat .
tatasteṣvatiramyeṣu candraraśmiṣu saṃpatat
||11||karoti vihagī lolā vane preṣyāntareṣviva .
tebhyo'pi svarasenaiva yānti pīvaratāmapi
||12||phaleṣu teṣu baghnāti padamindukarātkṣatā .
jīvālī kṣīrapūrṇeṣu mātuḥ stanabhareṣviva
||13||tāḥ phalāvalayaḥ pakvā bhaviṣyanti marīcibhiḥ .
teṣveva vīryamāgatya tiṣṭhantyaprāptabodhitāḥ
||14||prasuptavāsanājālajīvatāgarbhapañjaram .
adhitiṣṭhati bījaśrīḥ suptapatrā yathā vaṭam
||15||yathā kāṣṭhe sthitaścāgniryathā mṛdi ghaṭāḥ sthitāḥ .
anekakramayogena parāgatya maheśvarāt
||16||adṛṣṭānyaśarīraśrīḥ kramate yo na codati .
sa hi satyeva jātiḥ syādudāravyavahāravān
||17||tenaiva mokṣabhāgī cejjanmanā sa tu sāttvikaḥ .
athaitāṃ yonimāsādya kṛtyāṃ janmaparamparām
||18||rakṣārthaṃ prāptajanmā cettamorājasasāttvikaḥ .
pāścātyajanmanā puṃso rāma vakṣyāmi cādhunā
||19||prādhānyena yathā''yātaḥ saṃsāramiti sāttvikaḥ .
sa kadācinna kaścicca saṃbhavatyanaghākṛte
||20||saṃbhavantīha puruṣā rāma rājasasāttvikāḥ .
pravicārya samāyātā mantavyaṃ ceha taddhiyā
||21||prādhānyena samāyātā ye yadā paramātmanaḥ .
durlabhāḥ puruṣā rāma te mahāguṇaśālinaḥ
||22||ye cānye vividhā mūḍhā mūkāstāmasajātayaḥ .
teṣāṃ sthāvaratulyānāṃ kiṃca rāma vicāryate
||23||katipayā na gatā bhavabhāvanāṃ narasurāḥ prakṛtakramajanmani .
ahamiva pravicāraṇayogyatāmanugato nanu rājasasāttvikaḥ
||24||sthitasya te mahāpadāvicāryayaivamāyatā .
vicāraya tvamañjasā tadadya ceha na dvayam
||25||ityārṣe vāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de0 mo0 sthiti0 vicārapuruṣanirṇayaprasaṅgopadeśajīvāvatāro nāma ṣaṣṭitamaḥ sargaḥ .. 60..