मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Yoga Vāsiṣṭham — Utpattiprakaraṇam — Sarga 64

3
Yoga Vāsiṣṭham · Utpattiprakaraṇam · 64

Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma

śrīvasiṣṭha uvāca .

yo'yaṃ sarvagato devaḥ paramātmā maheśvaraḥ .

svacchaḥ svānubhavānandasvarūpo'ntādivarjitaḥ

||1||

etasmātparamānandācchuddhacinmātrarūpiṇaḥ .

jīvaḥ saṃjāyate pūrvaṃ sa cittaṃ cittato jagat

||2||

śrīrāma uvāca .

svānubhūtipramāṇe'sminbrahmaṇi brahmabṛṃhite .

kathaṃ sattāmavāpnoti jīvako dvaitavarjite

||3||

śrīvasiṣṭha uvāca .

asadābhāsamacchātma brahmāstīha prabṛṃhitam .

bṛhaccidbhairavavapurānandābhidhamavyayam

||4||

tasya yatsamamāpūrṇaṃ śuddhaṃ satvamacihnitam .

tadvidāmapyanirdeśyaṃ tacchāntaṃ paramaṃ padam

||5||

tasyaivodyadivāśānti yatsattvaṃ saṃvidātmakam .

svabhāvātspandanaṃ tattu jīvaśabdena kathyate

||6||

tatremāḥ paramādarśe cidvyomnyanubhavātmikāḥ .

asaṃkhyāḥ pratibimbanti jagajjālaparamparāḥ

||7||

brahmaṇaḥ sphuraṇaṃ kiṃcidyadavātāmbudheriva .

dīpasyevāpyavātasya taṃ jīvaṃ viddhi rāghava

||8||

śāntatvāpagame'cchasya manāksaṃvedanātmakam .

svābhāvikaṃ yatsphuraṇaṃ cidvyomnaḥ so'ṅga jīvakaḥ

||9||

yathā vātasya calanaṃ kṛśānoruṣṇatā yathā .

śītatā vā tuṣārasya tathā jīvatvamātmanaḥ

||10||

cidrūpasyātmatattvasya svābhāvavaśataḥ svayam .

manāksaṃvedanamiva yattajjīva iti smṛtam

||11||

tadeva ghanasaṃvittyā yātyahaṃtāmanukramāt .

vahnyaṇuḥ svendhanādhikyātsvāṃ prakāśakatāmiva

||12||

yathā svatārakāmārge vyomnaḥ sphurati nīlimā .

śūnyasyāpyasya jīvasya tathāhaṃbhāvabhāvanā

||13||

jīvo'haṃkṛtimādatte saṃkalpakalayeddhayā .

svayaitayā ghanatayā nīlimānamivāmbaram

||14||

ahaṃbhāvo hi dikkālavyavacchedī kṛtākṛtiḥ .

svayaṃ saṃkalpavaśato vātaspanda iva sphuran

||15||

saṃkalponmukhatā yātastvahaṃkārābhidhaḥ sthitaḥ .

cittaṃ jīvo mano māyā prakṛtiśceti nāmabhiḥ

||16||

tatsaṃkalpātmakaṃ ceto bhūtatanmātrakalpanam .

kurvaṃstato vrajatyeva saṃkalpādyāti pañcatām

||17||

tanmātrapañcakākāraṃ cittaṃ tejaḥkaṇo bhavet .

ajātajagati vyomni tārakā pelavā yathā

||18||

tejaḥkaṇatvamādatte cittaṃ tanmātrakalpanāt .

śanaiḥ svasmātparispandādbījamaṅkuratāmiva

||19||

asau tejaḥkaṇo'ṇḍākhyaḥ kalpanātkaścidaṇḍatām .

prayātyantaḥsphuradbrahmā jalamāpiṇḍatāmiva

||20||

kaściddrāgiti dehādikalanādyāti dehatām .

bhrāntitvaṃ tadatadrūpaṃ gandharvaiśca vasatpuram

||21||

kaścitsthāvaratāmeti kaścijjaṃgamatāmapi .

kaścidyāti khacāryādirūpaṃ saṃkalpataḥ svataḥ

||22||

sargādāvādijo deho jīvaḥ saṃkalpasaṃbhavaḥ .

krameṇa padamāsādya vairiñcaṃ kurute jagat

||23||

ātmabhūkalanātmāsau yatsaṃkalpayati kṣaṇāt .

tatsvabhāvavaśādeva jātameva prapaśyati

||24||

citsvabhāvātsamāyātaṃ brahmatvaṃ sarvakāraṇam .

saṃsṛtau kāraṇaṃ paścātkarma nirmāya saṃsthitam

||25||

cittaṃ svabhāvātsphurati cittaḥ phena ivāmbhasaḥ .

karmabhirbadhyate paścāḍḍiṇḍīramiva rajjubhiḥ

||26||

saṃkalpaḥ kalanābījaṃ tadātmaiva hi jīvakaḥ .

karma paścāttanotyuccairutthāyākarmataḥ kramāt

||27||

kroḍīkṛtāṅkuraṃ pūrvaṃ jīvo dhatte svajīvitam .

paścānnānātvamāyāti patrāṅkuraphalakramaiḥ

||28||

anye sva eva ye jīvā evamevākṛtiṃ gatāḥ .

pūrvotpanne jagati te yānti bhūtāśrayāṃ sthitim

||29||

svakarmabhistato janmamṛtikāraṇatāṃ gataiḥ .

prayāntyūrdhvamadhastādvā karma citspanda ucyate

||30||

citspandana bhavati karma tadeva daivaṃ

cittaṃ tadeva bhavatīha śubhāśubhādi .

tasmājjaganti bhuvanāni bhavanti pūrvaṃ

bhūtvā nijāṅgakusumāni tarorivādyāt

||31||