Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīvasiṣṭha uvāca .
iti tatropaviśyāhaṃ pūjitastena bhūbhujā .
prayojanaṃ svaṃ saṃpādya svargantuṃ gaganaṃ plutaḥ
||1||adyaitadbhavatā proktaṃ mayā matimatāṃ vara .
anayā sudṛśā śāntamanāḥ svātmā bhaviṣyasi
||2||brahmaiva tadidaṃ sarvaṃ nirnāmaivāmalaṃ nabhaḥ .
kimapyevājamāśāntamādimadhyāntavarjitam
||3||cidbhānamātramityuktaṃ brahmeti kalitābhidham .
parātparamiti proktaṃ tattu nirnāmakaṃ padam
||4||śrīrāma uvāca .
siddhasādhyayamabrahmavidyādharadivaukasām .
brahmankathaya dṛśyante lokā lokadharāḥ katham
||5||śrīvasiṣṭha uvāca .
siddhasādhyayamabrahmavidyādharadivaukasām .
anyeṣāmapi bhūtānāmapūrvāṇāṃ mahātmanām
||6||pratirātraṃ pratidinaṃ puraḥ paścāduparyadhaḥ .
paśyasyālokayam̐llokānapaśyaṃśca na paśyasi
||7||ete lokāḥ kilaiteṣāṃ nābhyāsaḥ sthānadūragāḥ .
ete saṃkalpalokākhyā vyāptamebhiḥ kilākhilam
||8||yathaite kalpanālokā ayaṃ lokastathaiva naḥ .
yathā kālpaniko vāto lokālokāstathaiva te
||9||saṃkalpasvapnalokā ye tava bhānti divāniśam .
ta eva tādṛśāścānye saṃkalpena sthirīkṛtāḥ
||10||dhyānena tvamapītāṃścetsthiratāṃ susthirātmanā .
nayasyāśu tadevaite sthiratāṃ yāntyavighnataḥ
||11||yathābhimatavistārā yathābhimatasaṃpadaḥ .
saṃkalpabhāvavalito janaḥ paśyati siddhavat
||12||kiṃtu te sthiratāṃ nītāḥ siddhaiḥ svaryānasaṃpadā .
asthirairdhyānaviśrāntau tairduḥkhaistadamī kṛtāḥ
||13||jagadapratighaṃ sarvaṃ śāntacidvyoma sarvadā .
yathā dṛḍhaṃ saṃviditaṃ tathaivābhāti nānyathā
||14||na bhātyevāsaṃviditamasti nāsti na codyatā .
śūnyaṃ hyapratighaṃ caitatparākāśamarodhakam
||15||citsvabhāvatayā bhātaṃ bhārūpamiva dṛśyate .
asmiṃścidabhimānaśca vidyate na svabhāvataḥ
||16||kāryakāraṇabhāvāccetkathaivātra na vidyate .
vyomno'nantasya siddhasya kiṃ kathaṃ kila jāyate
||17||yacca jātamivābhāti vyomni vyomaiva tattathā .
tatraikadvitvakalanā kīdṛśī syādarūpiṇī
||18||taddhi yādṛśamevāsīttādṛgevāvatiṣṭhate .
nirvikāraṃ yathā svapne vyomaivācalavadbhavet
||19||saṃkalpe cittamākāraṃ yathodetyadrilīlayā .
na ca so'drirna tadvyoma tathā brahma jagatsthitiḥ
||20||kāṣṭhavanmaunamāsthāya raṭanto'pi mahādhiyaḥ .
iha vyavaharantyete budhā dārunarā iva
||21||yathā vāriṇi vartante taraṅgāvartavṛttayaḥ .
ananyāḥ parivartante tathā brahmaṇi sṛṣṭayaḥ
||22||yathā vāyau parispandā yathā vyomani śūnyatā .
ananyāścāpyamūrtāśca tathā brahmaṇi sṛṣṭayaḥ
||23||yathā saṃkalpanagaraṃ śūnyameva puraṃ sthitam .
sākāramapyanākāraṃ brahmaṇīdaṃ tathā jagat
||24||cirānubhūtamapyarthakāryapīdaṃ jagattrayam .
śūnyameva nirākāraṃ saṃkalpanagaraṃ yathā
||25||yadeva cittasaṃkalpastadeva nagaraṃ yathā .
tadā tathāyaṃ brahmācchaṃ tadeva jagaducyate
||26||ciraṃ nityānubhūto'pi jagadartho na kiṃcana .
vidyate puruṣasyeha svapne svamaraṇaṃ yathā
||27||svapne puṃsā mṛtenāpi svadāho dṛśyate yathā .
asadeva sadābhāsaṃ jagaddṛṣṭaṃ pare tathā
||28||jagattā cājagattā ca parasyaivāmalaṃ vapuḥ .
parābhidhānaṃ ca paraṃ na ca satparamārthataḥ
||29||itthamastu yadi vānyathāstu vā
maiva bhūdbhavatu ko'tra saṃbhramaḥ .
muñca phalguni phale phalagrahaṃ
buddhavānasi kṛtaṃ pariśramaiḥ
||30||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de0 mo0 ni0 u0 paramārthopadeśo nāmaikādaśādhikadviśatatamaḥ sargaḥ .. 211 ..