Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīrāma uvāca .
iyamasminsthitodārā saṃsāre parikalpitā .
śrīrmune parimohāya sāpi nūnaṃ kadarthadā
||1||ullāsabahulānantakallolānalamākulān .
jaḍānpravahati sphārānprāvṛṣīva taraṅgiṇī ..
cintāduhitaro bahvayo bhūridurlalitaidhitāḥ .
cañcalāḥ prabhavantyasyāstaraṅgāḥ sarito yathā
||3||eṣā hi padamekatra na nibadhnāti durbhagā .
dagdhevāniyatācāramitaścetaśca dhāvati
||4||janayantī paraṃ dāhaṃ parāmṛṣṭāṅgikā satī .
vināśameva dhatte'ntardīpalekheva kajjalam
||5||guṇāguṇavicāreṇa vinaiva kila pārśvagam .
rājaprakṛtivanmūḍhā durārūḍhā'valambate
||6||karmaṇā tenatenaiṣā vistāramanugacchati .
doṣāśīviṣavegasya yatkṣīraṃ vistarāyate
||7||tāvacchītamṛdusparśāḥ pare sve ca jane janāḥ .
vātyayeva himaṃ yāvacchriyā na paruṣīkṛtāḥ
||8||prājñāḥ śūrāḥ kṛtajñāśca peśalā mṛdavaśca ye .
pāṃsumuṣṭyeva maṇayaḥ śriyā te malinīkṛtāḥ
||9||na śrīḥ sukhāya bhagavanduḥkhāyaiva hi vardhate .
guptā vināśanaṃ dhatte mṛtiṃ viṣalatā yathā
||10||śrīmānajananindyaśca śūraścāpyavikatthanaḥ .
samadṛṣṭiḥ prabhuścaiva durlabhāḥ puruṣāstrayaḥ
||11||eṣā hi viṣamā duḥkhabhogināṃ gahanā guhā .
ghanamohagajendrāṇāṃ vindhyaśailamahātaṭī
||12||satkāryapadmarajanī duḥkhakairavacandrikā .
sudṛṣṭidīpikāvātyā kallolaughataraṅgiṇī
||13||saṃbhramābhrādipadavī viṣādaviṣavardhinī .
kedārikā vikalpānāṃ khedāyabhayabhoginī
||14||himaṃ vairāgyavallīnāṃ vikārolūkayāminī .
rāhudaṃṣṭrā vivekendoḥ saujanyāmbhojacandrikā
||15||indrāyudhavadālolanānārāgamanoharā .
lolā taḍidivotpannadhvaṃsinī ca jaḍāśrayā
||16||cāpalāvajitāraṇya nakulī nakulīnajā .
vipralambhanatātparyajitogramṛgatṛṣṇikā
||17||laharīvaikarūpeṇa padaṃ kṣaṇamakurvatī .
calā dīpaśikhevātidurjñeyagatigocarā
||18||siṃhīva vigrahavyagrakarīndrakulapothinī . .
khaḍgadhāreva śiśirā tīkṣṇatīkṣṇāśayāśrayā
||19||nānayāpahṛtārthinyā durādhiparilīnayā .
paśyāmyabhavyayā lakṣmyā kiṃcidduḥkhādṛte sukham
||20||dūreṇotsāritā'lakṣmyā punareva samādarāt .
aho batāśliṣyatīva nirlajjā durjanā sadā
||21||manoramā karṣati cittavṛttiṃ
kadarthasādhyā kṣaṇabhaṅgurā ca .
vyālāvalīgātravivṛttadehā
śvabhrotthitā puṣpalateva lakṣmīḥ
||22||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye vairāgyaprakaraṇe lakṣmīnirākaraṇaṃ nāma trayodaśaḥ sargaḥ .. 13 ..