Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīvasiṣṭha uvāca .
aṇutāṃ sthūlatāṃ vāpi yathā gacchati yoginām .
deho nāma tathā samyagvakṣyamāṇamidaṃ śrṛṇu
||1||hṛdyabjacakrakośordhvaṃ prasphuratyānalaḥ kaṇaḥ .
hemabhramaravatsāṃdhyavidyullava ivāmbude
||2||sa pravardhanasaṃvittyā vātyayevāśu vardhate .
saṃvidrūpatayā nūnamarkavadyāti codayam
||3||saṃdhyābhraprathamārkābho vṛddhimabhyāgataḥ kṣaṇāt .
gālayatyakhilaṃ sāṅgaṃ dehaṃ hema yathānalaḥ
||4||jalasparśāsaho yuktyā galayetprapadādapi .
bāhya evānalaḥ sparśātsvānte vastuviśeṣataḥ
||5||sa śarīradvayaṃ paścādvidhūya kvāpi līyate .
vikṣobhitena prāṇena nīhāro vātyayā yathā
||6||ādhāranāḍīnirhīnā vyomasthaivāvaśiṣyate .
śaktiḥ kuṇḍalinī vahnerdhūmalekheva nirgatā
||7||kroḍīkṛtamanobuddhimayajīvādyahaṃkṛtiḥ .
antaḥsphuraccamatkārā dhūmalekheva nāgarī
||8||vise śaile tṛṇe bhittāvupale divi bhūtale .
sā yathā yojyate yatra tena niryātyalaṃ tathā
||9||saṃvittiḥ saiva yātyaṅga rasādyantaṃ yathākramam .
rasenāpūrṇatāmeti tantrībhāra ivāmbunā
||10||rasāpūrṇā yamākāraṃ bhāvayatyāśu tattathā .
dhatte citrakṛto buddhau rekhā rāma yathā kṛtim
||11||dṛḍhabhāvavaśādantarasthīnyāpnoti sā tataḥ .
mātṛgarbhaniṣaṇṇeṣu susūkṣmevāṅkurasthitiḥ
||12||yathābhimatamākāraṃ pramāṇaṃ vetti rāghava .
jīvaśaktiravāpnoti sumervādi tṛṇādi ca
||13||śrutaṃ tvayā yogasādhyamaṇimādyarthasādhanam .
jñānasādhyamidānīṃ tvaṃ śrṛṇu śravaṇabhūṣaṇam
||14||ekaṃ cinmātramastīha śuddhaṃ saumyamalakṣitam .
sūkṣmātsūkṣmataraṃ śāntaṃ na jaganna jagatkriyā
||15||taccinotyātmanātmānaṃ saṃkalponmukhatāṃ gatam .
yadā tadā jīva iti proktamāvilatāṃ gatam
||16||asatyameva saṃkalpabhrameṇedaṃ śarīrakam .
jīvaḥ paśyati mūḍhātmā bālo yakṣamivoddhatam
||17||yadā tu jñānadīpena samyagāloka āgataḥ .
saṃkalpamoho jīvasya kṣīyate śaradabhravat
||18||śāntimāyāti deho'yaṃ sarvasaṃkalpasaṃkṣayāt .
tadā rāghava niḥśeṣaṃ dīpastailakṣaye yathā
||19||nidrāvyapagame janturyathā svapnaṃ na paśyati .
jīvo hi bhāvite satye tathā dehaṃ na paśyati
||20||atattve tattvabhāvena jīvo dehāvṛtaḥ sthitaḥ .
nirdeho bhavati śrīmān sukhī tattvaikabhāvanāt
||21||anātmani śarīrādāvātmabhāvanamaṅga yat .
sūryādyālokadurbhedaṃ hārdaṃ taddāruṇaṃ tamaḥ
||22||ātmanyevātmabhāvena sarvavyāpi nirañjanam .
cinmātramamalo'smīti jñānādityena naśyati
||23||anye ca viditātmāno bhāvayanti yathaiva yat .
tattathaivāśu paśyanti dṛḍhabhāvanayā tayā
||24||dṛḍhabhāvānusaṃdhānādvimūḍhā api rāghava .
viṣaṃ nayantyamṛtatāmamṛtaṃ viṣatāmapi
||25||evaṃ yathā yadeveha bhāvyate dṛḍhabhāvanāt .
bhūyate hi tadevāśu tadityālokitaṃ muhuḥ
||26||satyabhāvanadṛṣṭo'yaṃ deho deho bhavatyalam .
dṛṣṭastvasatyabhāvena vyomatāṃ yāti dehakaḥ
||27||aṇimādipadaprāptau jñānayuktiriti śrutā .
bhavatā sādhunā rāma yuktimanyāmimāṃ śrṛṇu
||28||recakābhyāsayogena jīvaḥ kuṇḍalinīgṛhāt .
uddhṛtya yojyate yāvadāmodaḥ pavanādiva
||29||tyajyate virataspando deho'yaṃ kāṣṭhaloṣṭavat .
dehe'pi jīve'pi matāvāsecaka ivādaraḥ
||30||sthāvare jaṃgame vāpi yathābhimatayecchayā .
bhoktuṃ tatsaṃpadaṃ samyagjīvo'ntarviniveśyate
||31||iti siddhiśriyaṃ bhuktvā sthitaṃ cettadvapuḥ punaḥ .
praviśyate svamanyadvā yadyattāta virocate
||32||dehādayastathā bimbānvyāptavatyākhilānatha .
saṃvidā jagadāpūrya saṃpūrṇa sthīyate'thavā
||33||jñātvā sadābhyuditamujjhitadoṣamīśo
yadyadyathā samabhivāñchati citprakāśaḥ .
prāpnoti tattadacireṇa tathaiva rāma
samyakpadaṃ viduranāvaraṇatvameva
||34||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmī0 de0 mo0 nirvāṇaprakaraṇe pū0 cū0 aṇimādilābhayogopadeśo nāma dvyaśītitamaḥ sargaḥ ..82..