मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Yoga Vāsiṣṭham — Nirvāṇaprakaraṇam — Pūrvārdham — Sarga 60

3
Yoga Vāsiṣṭham · Nirvāṇaprakaraṇam — Pūrvārdham · 60

Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma

śrīvasiṣṭha uvāca .

evamādyaṃ paraṃ tattvaṃ ciddhanaṃ paramaṃ padam .

tatsthā ete mahārūpā brahmaviṣṇuharādayaḥ

||5||

vibhūtibhiḥ sphurantyuccairjanāstuṣṭā nṛpā iva .

ākāśagamanādyābhiḥ krīḍābhiḥ krīḍyate ciram

||2||

tatsthenaiva janeneha svarge svargaukaso yathā .

tatprāpyāṅga na mriyate tatprāpyāṅga na śocyate

||3||

tatprāpya jīvyate nāṅga tatprāpyāṅga na rudhyate .

apāraparamākāśarūpiṇaḥ paramātmanaḥ

||4||

sattāsāmānyarūpaṃ cenmanāgapi vibhāvyate .

tattvaṃ nimeṣamātreṇa janturmuktamanā muniḥ .

kurvansaṃsārakarmāṇi na bhūyaḥ paritapyase

||5||

śrīrāma uvāca .

mano buddhirahaṃkāraścittaṃ yatra kṣayaṃ gatam .

sattāsāmānyamābhātaṃ manasvī sa kimucyate

||6||

śrīvasiṣṭha uvāca .

yadbrahma sarvadehasthaṃ bhuṅkte pibati valgati .

ādatte vinihantyantaḥ saṃvitsaṃvedyavarjitam

||7||

tatsarvagatamādyantarahitaṃ sthitamarjitam .

sattāsāmānyamakhilaṃ vastutattvamihocyate

||8||

tatsthitaṃ khatayā vyomni śabde śabdatayā sthitam .

sparśe sthitaṃ sparśatayā tvaci tattvaktayā sthitam

||9||

rase līnaṃ rasatayā rasanāyāṃ tu tattayā .

rūpe rūpatayā dṛṣṭaṃ netre līnaṃ ca dṛktayā

||10||

dhrāṇe ghrāṇatayā dṛṣṭaṃ gandhe gandhatayoditam .

puṣṭaṃ kāyatayā kāye bhūmāvapi ca bhūtayā

||11||

payastayā ca payasi vāyau vāyutayā sthitam .

tejastayā tejasi ca buddhau buddhitayā gatam

||12||

manastayā manasyantarahaṃkṛtyāpyahaṃkṛtau .

rūḍhaṃ saṃvidi saṃvittyā citte cittatayotthitam

||13||

vṛkṣe vṛkṣatayā lagnaṃ paṭe paṭatayoditam .

ghaṭe ghaṭatayā rūḍhaṃ vaṭe vaṭatayotthitam

||14||

sthāvare sthāvaratvena jaṃgamatvena jaṃgame .

pāṣāṇatvena pāṣāṇe cetanatvena cetane

||15||

amareṣvamaratvena naratvena nareṣu ca .

tiryaktvena ca tiryakṣu krimitvena krimisthitau

||16||

kālakrame kālatayā ṛtāvṛtutayā tathā .

truṭikṣaṇanimeṣādau saṃsthitastattayā vibhuḥ

||17||

śukle śuklatayā jātaṃ kṛṣṇe kṛṣṇatayā sthitam .

kriyāsu spandarūpeṇa niyatau niyamena ca

||18||

saṃsthitaḥ saṃsthitau sthityā nāśe nāśatayā sthitaḥ .

utpattirūpeṇotpattāvāsthitaḥ parameśvaraḥ

||19||

bālyena bālye viśrānto yauvane yauvanena ca .

jarasā ca jarārūpe maraṇe maraṇena ca

||20||

iti sarvapadārthānāmabhinnaḥ parameśvaraḥ .

kallolasīkarormīṇāmabdhāviva payobharaḥ

||21||

nānātaiṣāṃ tvasatyaiva satyenānena caiva hi .

kalpitā citsvabhāvena vetālaḥ śiśunā yathā

||22||

sarvatra saṃsthitimatā vigatāmayena

vyāptaṃ mayedamakhilaṃ vividhairvilāsaiḥ .

cidrūpiṇaiva kalanā kalitātmaneti

matvopaśāntamatirāssva sukhaṃ mahātman

||23||

śrīvālmīkiruvāca .

ityuktavatyatha munau divaso jagāma

sāyaṃtanāya vidhaye'stamino jagāma .

snātuṃ sabhā kṛtanamaskaraṇā jagāma

śyāmākṣaye ravikaraiśca sahājagāma

||24||

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de0 mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū0 vibhūtiyogopadeśo nāma ṣaṣṭitamaḥ sargaḥ .. 60 ..