Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīvasiṣṭha uvāca .
evamādyaṃ paraṃ tattvaṃ ciddhanaṃ paramaṃ padam .
tatsthā ete mahārūpā brahmaviṣṇuharādayaḥ
||5||vibhūtibhiḥ sphurantyuccairjanāstuṣṭā nṛpā iva .
ākāśagamanādyābhiḥ krīḍābhiḥ krīḍyate ciram
||2||tatsthenaiva janeneha svarge svargaukaso yathā .
tatprāpyāṅga na mriyate tatprāpyāṅga na śocyate
||3||tatprāpya jīvyate nāṅga tatprāpyāṅga na rudhyate .
apāraparamākāśarūpiṇaḥ paramātmanaḥ
||4||sattāsāmānyarūpaṃ cenmanāgapi vibhāvyate .
tattvaṃ nimeṣamātreṇa janturmuktamanā muniḥ .
kurvansaṃsārakarmāṇi na bhūyaḥ paritapyase
||5||śrīrāma uvāca .
mano buddhirahaṃkāraścittaṃ yatra kṣayaṃ gatam .
sattāsāmānyamābhātaṃ manasvī sa kimucyate
||6||śrīvasiṣṭha uvāca .
yadbrahma sarvadehasthaṃ bhuṅkte pibati valgati .
ādatte vinihantyantaḥ saṃvitsaṃvedyavarjitam
||7||tatsarvagatamādyantarahitaṃ sthitamarjitam .
sattāsāmānyamakhilaṃ vastutattvamihocyate
||8||tatsthitaṃ khatayā vyomni śabde śabdatayā sthitam .
sparśe sthitaṃ sparśatayā tvaci tattvaktayā sthitam
||9||rase līnaṃ rasatayā rasanāyāṃ tu tattayā .
rūpe rūpatayā dṛṣṭaṃ netre līnaṃ ca dṛktayā
||10||dhrāṇe ghrāṇatayā dṛṣṭaṃ gandhe gandhatayoditam .
puṣṭaṃ kāyatayā kāye bhūmāvapi ca bhūtayā
||11||payastayā ca payasi vāyau vāyutayā sthitam .
tejastayā tejasi ca buddhau buddhitayā gatam
||12||manastayā manasyantarahaṃkṛtyāpyahaṃkṛtau .
rūḍhaṃ saṃvidi saṃvittyā citte cittatayotthitam
||13||vṛkṣe vṛkṣatayā lagnaṃ paṭe paṭatayoditam .
ghaṭe ghaṭatayā rūḍhaṃ vaṭe vaṭatayotthitam
||14||sthāvare sthāvaratvena jaṃgamatvena jaṃgame .
pāṣāṇatvena pāṣāṇe cetanatvena cetane
||15||amareṣvamaratvena naratvena nareṣu ca .
tiryaktvena ca tiryakṣu krimitvena krimisthitau
||16||kālakrame kālatayā ṛtāvṛtutayā tathā .
truṭikṣaṇanimeṣādau saṃsthitastattayā vibhuḥ
||17||śukle śuklatayā jātaṃ kṛṣṇe kṛṣṇatayā sthitam .
kriyāsu spandarūpeṇa niyatau niyamena ca
||18||saṃsthitaḥ saṃsthitau sthityā nāśe nāśatayā sthitaḥ .
utpattirūpeṇotpattāvāsthitaḥ parameśvaraḥ
||19||bālyena bālye viśrānto yauvane yauvanena ca .
jarasā ca jarārūpe maraṇe maraṇena ca
||20||iti sarvapadārthānāmabhinnaḥ parameśvaraḥ .
kallolasīkarormīṇāmabdhāviva payobharaḥ
||21||nānātaiṣāṃ tvasatyaiva satyenānena caiva hi .
kalpitā citsvabhāvena vetālaḥ śiśunā yathā
||22||sarvatra saṃsthitimatā vigatāmayena
vyāptaṃ mayedamakhilaṃ vividhairvilāsaiḥ .
cidrūpiṇaiva kalanā kalitātmaneti
matvopaśāntamatirāssva sukhaṃ mahātman
||23||śrīvālmīkiruvāca .
ityuktavatyatha munau divaso jagāma
sāyaṃtanāya vidhaye'stamino jagāma .
snātuṃ sabhā kṛtanamaskaraṇā jagāma
śyāmākṣaye ravikaraiśca sahājagāma
||24||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de0 mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū0 vibhūtiyogopadeśo nāma ṣaṣṭitamaḥ sargaḥ .. 60 ..