Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīvālmīkiruvāca .
etatte kathitaṃ rājankumbhayoneḥ subhāṣitam .
amunā tattvamārgeṇa tatpadaṃ prāpsyasi dhruvam
||1||rājovāca .
bhagavanbhavato dṛṣṭirbhavabandhavināśanī .
ālokito yayā cāhamuttīrṇo'smi bhavāmbudheḥ
||2||devadūta uvāca .
ityuktvāsau tato rājā vismayotphullalocanaḥ .
uvāca vacanaṃ māṃ tu madhura ślakṣṇayā girā
||3||rājovāca .
devadūta namastubhyaṃ kuśalaṃ cāstu te vibho .
satāṃ sāptapadaṃ maitramityuktaṃ tattvayā kṛtam
||4||idānīṃ gaccha bhadraṃ te devarājaniveśanam .
anena śravaṇenāhaṃ nirvṛto mudito'pi ca
||5||śrutārthaṃ cintayannatra sthāsyāmi vigatajvaraḥ .
ityukto'haṃ tato bhadre paraṃ vismayamāgataḥ
||6||na śrutaṃ pūrvamevaitajptānasāraṃ śrutaṃ mayā .
tenaiva muditaścāntaḥ pītāmṛta ivādhunā
||7||tato vālmīkimāpṛcchaya āgato'smi tvadantike .
etatte sarvamākhyātaṃ tvayā pṛṣṭaṃ mamānaghe .
itaḥ paraṃ gamiṣyāmi śakrasya sadanaṃ prati
||8||apsarā uvāca .
namo'stu te mahābhāga devadūta tvayā mama .
śrāvitādarthavijñānātparāṃ nirvṛtimāgatā
||9||kṛtārthā vītaśokāsmi sthāsyāmi vigatajvarā .
idānīṃ gaccha bhadraṃ te yathecchaṃ śakrasaṃnidhau
||10||agniveśya uvāca .
tataḥ sā suruciḥ śreṣṭhā tamevārthamacintayat .
sthitā sā himavatpṛṣṭhe samīpe gandhamādane
||11||kaccidetacchrutaṃ putra vasiṣṭhasyopadeśanam .
tatsarvamavadhāryātha yathecchasi tathā kuru
||12||kāruṇya uvāca .
smṛtirvāgdṛṣṭisattā ca svapne vandhyāsute'jale .
marīcikā yathā tadvajjñānātsāṃsārikī sthitiḥ
||13||mama nāsti kṛtenārtho nākṛteneha kaścana .
yathāprāptena tiṣṭhāmi hyakarmaṇi ka āgrahaḥ
||14||agastiruvāca .
ityuktvā nāma kāruṇya agniveśyasutaḥ kṛtī .
prāptakarmā yathānyāyaṃ kāle kāle hyupāharat
||15||saṃdeho'tra na kartavyaḥ sutīkṣṇa jñānakarmaṇi .
saṃśayādbhraśyate svārthātsaṃśayātmā vinaśyati
||16||etacchrutvā munervākyamanekārthaikyabodhanam .
namaskṛtya guruṃ prāha antike vinayānvitaḥ
||17||sutīkṣṇa uvāca .
naṣṭamajñānatatkāryaṃ prāptaṃ jñānamanuttamam .
sākṣiṇi sphuritābhāse dhruve dīpa iva kriyāḥ
||18||sati yasminpravartante vittehāḥ spandapūrvikāḥ .
kaṭakāṅgadakeyūranūpurairiva kāñcanam
||1||payasīva taraṅgālī yasmātsphurati dṛśyabhūḥ .
tadevedaṃ jagatsarvaṃ pūrṇe pūrṇaṃ vyavasthitam
||20||yathāprāpto'nuvartāmi ko laṅghayati sadvacaḥ .
bhagavaṃstvatprasādena jñātajñeyo'smi saṃsthitaḥ
||21||kṛtārtho'haṃ namaste'stu daṇḍavatpatito bhuvi .
guroruttīrṇatā kena śiṣyāṇāmasti karmaṇā
||22||kāyavāṅmanasā tasmācchiṣyairātmanivedanam .
guroruttīrṇatā saiva nānyā kenāpi karmaṇā
||23||svāmiṃstava prasādena uttīrṇo'haṃ bhavāmbudheḥ .
āpūritajagajjālaṃ sthitosmi gatasaṃśayaḥ
||24||yatsarvaṃ khalvidaṃ brahma tajjalāniti ca sphuṭam .
śrutvā hyudīryate sāmni tasmai brahmātmane namaḥ
||25||brahmānandaṃ paramasukhadaṃ kevalaṃ jñānamūrtiṃ
dvandvātītaṃ gaganasadṛśaṃ tattvamasyādilakṣyam .
ekaṃ nityaṃ vimalamacalaṃ sarvadhīsākṣibhūtaṃ
bhāvātītaṃ triguṇarahitaṃ śrīvasiṣṭhaṃ natāḥsmaḥ
||26||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye devadūtokte mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe uttarārdhe bālakāṇḍe dvātriṃśacchatasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣoḍaśādhikadviśatatamaḥ sargaḥ .. 216 ..