Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
divi bhūmau tathākāśe bahirantaśca me vibhuḥ .
yo vibhātyavabhāsātmā tasmai sarvātmane namaḥ
||1||vālmīkiruvāca .
ahaṃ baddho vimuktaḥ syāmiti yasyāsti niścayaḥ .
nātyantamajño nota jñaḥ so'smiñchāstre'dhikāravān
kathopāyānvicāryādau mokṣopāyānimānatha .
yo vicārayati prājño na sa bhūyo'bhijāyate
||3||asminrāmāyaṇe rāmakathopāyānmahābalān .
etāṃstu prathamaṃ kṛtvā purāhamarimardana
||4||śiṣyāyāsmi vinītāya bharadvājāya dhīmate .
ekāgro dattavāṃstasmai maṇimabdhirivārthine
||5||tata ete kathopāyā bharadvājena dhīmatā .
kasmiṃścinmerugahane brahmaṇo'gra udāhṛtāḥ ..
athāsya tuṣṭo bhagavānbrahmā lokapitāmahaḥ .
varaṃ putra gṛhāṇeti tamuvāca mahāśayaḥ
||7||bharadvāja uvāca .
bhagavanbhūtabhavyeśa varo'yaṃ me'dya rocate .
yeneyaṃ janatā duḥkhānmucyate tadudāhara
||8||śrībrahmovāca .
guruṃ vālmīkimatrāśu prārthayasva prayatnataḥ .
tenedaṃ yatsamārabdhaṃ rāmāyaṇamaninditam
||9||tasmiñchrute naro mohātsamagrātsaṃtariṣyati .
setunevāmbudheḥ pāramapāraguṇaśālinā
||10||śrīvālmīkiruvāca .
ityuktvā sa bharadvājaṃ parameṣṭhī madāśramam.
abhyāgacchatsamaṃ tena bharadvājena bhūtakṛt
||11||tūrṇaṃ saṃpūjito devaḥ so'rghyapādyādinā mayā .
avocanmāṃ mahāsattvaḥ sarvabhūtahite rataḥ
||12||rāmasvabhāvakathanādasmādvaramune tvayā .
nodvegātsa parityājya āsamāpteraninditāt
||13||granthenānena loko'yamasmātsaṃsārasaṃkaṭāt .
samuttariṣyati kṣipraṃ potenevāśu sāgarāt
||14||vaktuṃ tadevamevārthamahamāgatavānayam .
kuru lokahitārthaṃ tvaṃ śāstramityuktavānajaḥ
||15||mama puṇyāśramāttasmātkṣaṇādantarddhimāgataḥ .
muhūrtābhyutthitaḥ proccaistaraṅga iva vāriṇaḥ
||16||tasminprayāte bhagavatyahaṃ vismayamāgataḥ .
punastatra bharadvājamapṛcchaṃ svasthayā dhiyā
||17||kimetadbrahmaṇā proktaṃ bharadvāja vadāśu me.
ityuktena punaḥ proktaṃ bharadvājena tena me
||18||bharadvāja uvāca .
etaduktaṃ bhagavatā yathā rāmāyaṇaṃ kuru .
sarvalokahitārthāya saṃsārārṇavatārakam
||19||mahyaṃ ca bhagavanbrūhi kathaṃ saṃsārasaṃkaṭe .
rāmo vyavahṛto hyasminbharataśca mahāmanāḥ
||20||śatrughno lakṣmaṇaścāpi sītā cāpi yaśasvinī .
rāmānuyāyinaste vā mantriputrā mahādhiyaḥ
||21||nirduḥkhitāṃ yathaite nu prāptāstadbrūhi me sphuṭam .
tathaivāhaṃ bhaviṣyāmi tato janatayā saha
||22||bharadvājena rājendra vadetyukto'smi sādaram .
tadā kartuṃ vibhorājñāmahaṃ vaktuṃ pravṛttavān
||23||śṛṇu vatsa bharadvāja yathāpṛṣṭaṃ vadāmi te .
śrutena yena saṃmohamalaṃ dūre kariṣyasi
||24||tathā vyavahara prājña yathā vyavahṛtaḥ sukhī .
sarvāsaṃsaktayā buddhyā rāmo rājīvalocanaḥ
||25||lakṣmaṇo bharataścaiva śatrughnaśca mahāmanāḥ .
kausalyā ca sumitrā ca sītā daśarathastathā
||26||kṛtāstraścā'virodhaśca bodhapāramupāgatāḥ .
vasiṣṭho vāmadevaśca mantriṇo'ṣṭau tathetare
||27||dhṛṣṭirjayanto bhāsaśca satyo vijaya eva ca .
vibhīṣaṇaḥ suṣeṇaśca hanumānindrajittathā
||28||ete'ṣṭau mantriṇaḥ proktāḥ samanīrāgacetasaḥ .
jīvanmuktā mahātmāno yathāprāptānuvartinaḥ
||29||etairyathā hutaṃ dattaṃ gṛhītamuṣitaṃ smṛtam .
tathā cedvartase putra mukta evāsi saṃkaṭāt
||30||apārasaṃsārasamudrapātī
labdhvā parāṃ yuktimudārasattvaḥ .
na śokamāyāti na dainyameti
gatajvarastiṣṭhati nityatṛptaḥ
||31||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye vairāgyaprakaraṇe sūtrapātanako nāma dvitīyaḥ sargaḥ .. 2 ..