Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīvasiṣṭha uvāca .
iti me bhagavatā pūrvamuktaṃ tadetadadya tubhyaṃ kathitam
||1||tasmādanākhyānādbrahmaṇaḥ sarvataḥ sarvamanākhyāna-
mutpadyate svayameva taddhanatāṃ prāpya manaḥ saṃpadyate
||2||tanmanastanmātrakalpanapūrvakasanniveśaṃ bhavati tata-
staijasaḥ puruṣaḥ saṃpadyate so'yaṃ brahmetyātmani nāma
kṛtavān
||3||tena rāma yo'yaṃ parameṣṭhī tanmanastattvaṃ viddhi
||4||samanastattvākāro bhagavānabrahmā saṃkalpamayatvādya-
deva saṃkalpayati tadeva paśyati
||5||tatasteneyamavidyā parikalpitā anātmanyātmā-
bhimānamayīti tena brahmaṇā giritṛṇajaladhimayamidaṃ
krameṇa jagatparikalpitam
||6||itthaṃ krameṇa brahmatattvādiyamāgatā sṛṣṭiranyata
evāgateyamiti lakṣyate
||7||tasmātsarvapadārthānāṃ trailokyodaravartinām .
utpattirbrahmaṇo rāma taraṅgāṇāmivārṇavāt
||8||ya evamanutpanne jagati yā brahmaṇaścinmanorūpiṇī
sāhaṃkāre parikalpya brahma brahmatāmeti
||9||yāstvanyāścicchaktayaḥ sarvaśakterabhinnā eva
kalpyante
||10||jagati sphāratāṃ nīte pitāmaharūpeṇa manasā
samullasanti
||11||ete sahasraśo'pi parivartamānajīvā ucyante
||12||te'bhyutthitā eva cinnabhaso nabhasi tanmātrairā-
valitā gaganapavanāntarvartinaścaturdaśavidhā ye bhūta-
jātamadhyatayābhyāse tiṣṭhanti tasyā eva prāṇaśakti-
dvāreṇa praviśya śarīraṃ sthāvaraṃ jaṃgamaṃ vāpi
bījatāṃ gacchanti
||13||tadanu yonito jagati jāyante tadanu kākatālī-
yayogenotpannavāsanāpravāhānurūpakarmaphalabhāgino
bhavanti
||14||tataḥ karmarajjubhirvāsanāvalitābhirbaddhaśarīrā
bhramantaḥ protpatanti ca
||15||icchaivaitā bhūtajātayaḥ
||16||kāścijjanasahasrāntāḥ patanti vanaparṇavat .
karmavātyā paribhrāntā luṭhanti girikukṣiṣu
||17||aprameyabhavāḥ kāściccitsattājñānamohitāḥ .
cirajātā bhavantīha bahukalpaśatānyapi
||18||kāścitkatipayātītā manoramabhavāntarāḥ .
viharanti jagatyasminśubhakarmaparāyaṇāḥ
||19||kāścidvijñātavijñānāḥ parameva padaṃ gatāḥ .
vātodbhūtāḥ payomadhyaṃ sāmudrā iva bindavaḥ
||20||utpattiḥ sarvajīvānāmitīha brahmaṇaḥ padāt .
āvirbhāvatirobhāvabhaṅgurā bhavabhāvinī
||21||vāsanāviṣavaiṣamyavaidhuryajvaradhāriṇī .
anantasaṃkaṭānarthakāryasatkārakāriṇī
||22||nānādigdeśakālāntaśailakandaracāriṇī .
racitottamavaicitryavihitā''saṃbhramā'satī
||23||eṣā jagajjāṅgalajīrṇavallī
samyaksamālokakuṭhārakṛttā .
vallīva vikṣubdhamanaḥśarīrā
bhūyo na saṃrohati rāmabhadra
||24||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye utpattiprakaraṇe utpattidarśanaṃ nāma trinavatitamaḥ sargaḥ .. 93 ..