मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Yoga Vāsiṣṭham — Nirvāṇaprakaraṇam — Uttarārdham — Sarga 153

3
Yoga Vāsiṣṭham · Nirvāṇaprakaraṇam — Uttarārdham · 153

Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma

anyamuniruvāca .

āvayoścaratostasminvane cirataraṃ tapaḥ .

mṛgānusaraṇaśrānto mṛgavyādha upaiṣyati

||1||

taṃ tvaṃ svabhāvapuṇyābhiḥ kathābhirbodhayiṣyasi .

tapastatraiva vipine sa viraktaścariṣyati

||2||

tatastapasvicaryāṇāmātmajñānabubhutsayā .

madhye sa svapnajijñāsuḥ prakṣyati svapnasaṃkathām

||3||

kathayiṣyasi tasmai tvamātmajñānamakhaṇḍitam .

svapnākhyena prasaṅgena so'to yogyo bhaviṣyati

||4||

ityanena prakāreṇa gurustasya bhaviṣyasi .

tena tāta mayokto'si girā vyādhaguro iti

||5||

iti te sarvamākhyātaṃ yathāyaṃ saṃsṛtibhramaḥ .

yathāhaṃ yādṛśaśca tvamiha yatte bhaviṣyati

||6||

iti tenāhamuktaḥ sanvismayākulayā dhiyā .

tena sārdhaṃ vimṛśyaitatparaṃ vismayamāgataḥ

||7||

atha rātryāṃ vyatītāyāṃ sa prabhāte mahāmuniḥ .

tathā saṃpūjito yena tatraiva ratimāptavān

||8||

anantaraṃ gṛhe tasmiṃstasmingrāmagṛhe tathā .

sthitāvāvāṃ sthiramatī kṛtabhāvau parasparam

||9||

tato vahati kālo'yamṛtusaṃvatsarātmakaḥ .

sthito'hamāgatānbhāvāṃstyajangṛhṇangiriryathā

||10||

nābhivāñchāmi maraṇaṃ nābhivāñchāmi jīvitam .

yathā sthito'smi tiṣṭhāmi tathaiva vigatajvaram

||11||

tato vicāritaṃ tatra tanmayā dṛśyamaṇḍalam .

kiṃ kāraṇamidaṃ tu syātkimayaṃ vetti cetasā

||12||

ko'yaṃ padārthasaṃghātaḥ kiṃ nāmaitasya kāraṇam .

astyasminsvapnasaṃdarśe cidvyomaikasvarūpiṇi

||13||

dyauḥ kṣamā vāyurākāśaṃ parvatāḥ sarito diśaḥ .

cinmātranabha evaite kacantyātmanyavasthitam

||14||

ciccandrikācaturdikkamavabhāsaṃ tanoti yat .

tadidaṃ jagadābhāti citramapratighātma khe

||15||

neme'drayo na ceyaṃ bhūrnedaṃ khaṃ nāyamapyaham .

cinmātravyomakacanamidamābhāti kevalam

||16||

padārthajātasyāsya syātkiṃ nāma bata kāraṇam .

piṇḍagrahe hetunā tu vinā ko'pyarthasaṃbhavaḥ

||17||

bhrāntimātramidaṃ cetsyādbhrānteḥ kiṃ nāma kāraṇam .

draṣṭā mantā ca ko bhrānteḥ kāraṇaṃ vā kva kīdṛśam

||18||

yasyāhamavasaṃ saṃvinmātrakaṃ hṛdayaujasi .

asau mayā saha gataḥ kilāśeṣeṇa bhasmasāt

||19||

tasmādidamanādyantaṃ cidābhāmātramambaram .

akartṛkarmakaraṇaṃ rūpaṃ ciddhanamakramam

||20||

idaṃ cidvyomakacanaṃ ghaṭāvaṭapaṭādikam .

sphuṭaṃ kuta ivākāri ghaṭāvaṭapaṭādyataḥ

||21||

nāpi cinmātrakacanaṃ cinmātraṃ vyoma kevalam .

tasya kiṃ kacanaṃ kīdṛk kathaṃ kacati kiṃ nabhaḥ

||22||

ayaṃ phenaścidambhodheḥ kimasya kacanaṃ navam .

kacatsvabhāva evāyamanantaściddhanaḥ sthitaḥ

||23||

cinmātrakacanaṃ śuddhaṃ brahma bṛṃhitaciddhanam .

idaṃ jagadivābhāti kva dṛśyaṃ draṣṭṛtā kutaḥ

||24||

ādyantavarjitamameyamanādimadhya-

mekaṃ vibhuṃ vigatakāraṇakāryasattvam .

sattāmayaṃ bhuvanaśailadigantanānā-

'nānātmakaṃ kimapi cetanameva sarvam

||25||

iti śrīvāsiṣṭha0 vā0 de0 mo0 nirvā0 u0 avi0 śa0 sarvaikātmyapratipādanaṃ nāma tripañcāśadadhikaśatatamaḥ sargaḥ

||153||