Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
anyamuniruvāca .
āvayoścaratostasminvane cirataraṃ tapaḥ .
mṛgānusaraṇaśrānto mṛgavyādha upaiṣyati
||1||taṃ tvaṃ svabhāvapuṇyābhiḥ kathābhirbodhayiṣyasi .
tapastatraiva vipine sa viraktaścariṣyati
||2||tatastapasvicaryāṇāmātmajñānabubhutsayā .
madhye sa svapnajijñāsuḥ prakṣyati svapnasaṃkathām
||3||kathayiṣyasi tasmai tvamātmajñānamakhaṇḍitam .
svapnākhyena prasaṅgena so'to yogyo bhaviṣyati
||4||ityanena prakāreṇa gurustasya bhaviṣyasi .
tena tāta mayokto'si girā vyādhaguro iti
||5||iti te sarvamākhyātaṃ yathāyaṃ saṃsṛtibhramaḥ .
yathāhaṃ yādṛśaśca tvamiha yatte bhaviṣyati
||6||iti tenāhamuktaḥ sanvismayākulayā dhiyā .
tena sārdhaṃ vimṛśyaitatparaṃ vismayamāgataḥ
||7||atha rātryāṃ vyatītāyāṃ sa prabhāte mahāmuniḥ .
tathā saṃpūjito yena tatraiva ratimāptavān
||8||anantaraṃ gṛhe tasmiṃstasmingrāmagṛhe tathā .
sthitāvāvāṃ sthiramatī kṛtabhāvau parasparam
||9||tato vahati kālo'yamṛtusaṃvatsarātmakaḥ .
sthito'hamāgatānbhāvāṃstyajangṛhṇangiriryathā
||10||nābhivāñchāmi maraṇaṃ nābhivāñchāmi jīvitam .
yathā sthito'smi tiṣṭhāmi tathaiva vigatajvaram
||11||tato vicāritaṃ tatra tanmayā dṛśyamaṇḍalam .
kiṃ kāraṇamidaṃ tu syātkimayaṃ vetti cetasā
||12||ko'yaṃ padārthasaṃghātaḥ kiṃ nāmaitasya kāraṇam .
astyasminsvapnasaṃdarśe cidvyomaikasvarūpiṇi
||13||dyauḥ kṣamā vāyurākāśaṃ parvatāḥ sarito diśaḥ .
cinmātranabha evaite kacantyātmanyavasthitam
||14||ciccandrikācaturdikkamavabhāsaṃ tanoti yat .
tadidaṃ jagadābhāti citramapratighātma khe
||15||neme'drayo na ceyaṃ bhūrnedaṃ khaṃ nāyamapyaham .
cinmātravyomakacanamidamābhāti kevalam
||16||padārthajātasyāsya syātkiṃ nāma bata kāraṇam .
piṇḍagrahe hetunā tu vinā ko'pyarthasaṃbhavaḥ
||17||bhrāntimātramidaṃ cetsyādbhrānteḥ kiṃ nāma kāraṇam .
draṣṭā mantā ca ko bhrānteḥ kāraṇaṃ vā kva kīdṛśam
||18||yasyāhamavasaṃ saṃvinmātrakaṃ hṛdayaujasi .
asau mayā saha gataḥ kilāśeṣeṇa bhasmasāt
||19||tasmādidamanādyantaṃ cidābhāmātramambaram .
akartṛkarmakaraṇaṃ rūpaṃ ciddhanamakramam
||20||idaṃ cidvyomakacanaṃ ghaṭāvaṭapaṭādikam .
sphuṭaṃ kuta ivākāri ghaṭāvaṭapaṭādyataḥ
||21||nāpi cinmātrakacanaṃ cinmātraṃ vyoma kevalam .
tasya kiṃ kacanaṃ kīdṛk kathaṃ kacati kiṃ nabhaḥ
||22||ayaṃ phenaścidambhodheḥ kimasya kacanaṃ navam .
kacatsvabhāva evāyamanantaściddhanaḥ sthitaḥ
||23||cinmātrakacanaṃ śuddhaṃ brahma bṛṃhitaciddhanam .
idaṃ jagadivābhāti kva dṛśyaṃ draṣṭṛtā kutaḥ
||24||ādyantavarjitamameyamanādimadhya-
mekaṃ vibhuṃ vigatakāraṇakāryasattvam .
sattāmayaṃ bhuvanaśailadigantanānā-
'nānātmakaṃ kimapi cetanameva sarvam
||25||iti śrīvāsiṣṭha0 vā0 de0 mo0 nirvā0 u0 avi0 śa0 sarvaikātmyapratipādanaṃ nāma tripañcāśadadhikaśatatamaḥ sargaḥ
||153||