Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
daśaratha uvāca .
munināyaka taṃ bhikṣuṃ gatvā saṃbodhayantvamī .
narā matprahitāḥ śīghraṃ cānayantu kuṭīgatam
||1||śrīvasiṣṭha uvāca .
rājaṃstasya mahābhikṣoḥ sa dehaḥ prāṇavarjitaḥ .
kledo vaivarṇyamāyāto nāsau jīvitabhājanam
||2||tasya bhikṣostu jīvo'sau bhūtvā padmajasārasaḥ .
jīvanmuktaḥ sthito bhūyo nāsau saṃsṛtibhājanam
||3||tadgṛhe māsaparyante balānniṣkāsitārgalāḥ .
antarāle tu tiṣṭhanti bhṛtyā bhikṣudidṛkṣavaḥ
||4||tato naṣṭāṅgasaṃdhānaṃ kāyaṃ niṣkālyate jale .
tyakṣyantyanyaṃ kariṣyanti bhikṣumakṣuṇṇamānasam
||5||anenaivaṃ sadehena bhikṣurmukto vyavasthitaḥ .
kathaṃ prabodhyate naṣṭaṃ tadvihāre śarīrakam
||6||eṣā guṇamayī māyā durbodhena duratyayā .
nityaṃ satyāvabodhena sukhenaivātivāhyate
||7||asatyeva kṛtārambhā hemnaḥ kaṭakatā yathā .
pratibhāsaviparyāsamātrakāraṇakodayā
||8||paramātmani vāceyamitthaṃ māyānumīyate .
taraṅgālīva payasi prekṣāmātravināśinī
||9||jño hi dṛśyatayā dīrghasvapnātsvapnāntaraṃ vrajet .
evaṃ jīvatvamāyāti vivekātsarvamātmadṛk
||10||yo yasya pratibhāsaḥ syādātmaiva sa svabodhataḥ .
sa evodeti saṃsāraḥ karañjavanagulmadṛk
||11||pratyekaṃ bhūtamuditaṃ kṛtaṃ saṃsāramaṇḍalam .
bhikṣoḥ svapnāntara iva parāṃ bhaṅgimivāmbhasaḥ
||12||prastutaḥ padmajādeva jagatsvapno yathoditaḥ .
tathaivāsvacchacittottho rūḍhaḥ sarvajanaṃ prati
||13||pitāmahavadābhāti sargaḥ svapnavilāsavat .
pratyekamuditastena brahmāṇḍānīva koṭiśaḥ
||14||sphuranyathā tathā vāsmiñjīvaḥ paśyati vibhramam .
hṛdaye'yaṃ samarthaṃ ca svapnavaddīrghamāntaram
||1||citsattāmātramāsādya pratīticyutamātrataḥ .
jarāmaraṇaduḥkhānāṃ kvacidbhājanatāṃ gataḥ
||16||pātālaṃ brahmalokaṃ vā cittatsukṛtaśālinī .
cittāṃśaspandamātreṇa kṛtvā kṛtveva saṃsthitā
||17||citspandarūpiṇī jīvanāmarūpaṃ gatātmani .
anyatra ca viluṭhati gatvā saṃbhramahāriṇī
||18||citteti paramātmā na paramātmā na vā na kim .
jīvadehādināmno'sya pratibimbādivārhatā
||19||brahmaṇyeva paraṃ brahma jagadṛṣṭyaiva saṃsthitam .
śuddhākāśamivākāśe jale jalamivāmalam
||20||loko brahmaṇa evāyaṃ jagadrūpeṣu tiṣṭhati .
bibhetyanyatayā bodhātpratibimbādivārbhakaḥ
||21||spande'spandīkṛte ceha svataḥ saṃjñā vilīyate .
sāpyalaṃ pariṇāmena līyate'gnau ghṛtaṃ yathā
||22||citspanda eva citspande sarvātmani vijṛmbhitaḥ .
spandāspandau jṛmbhaṇādi kalpitaṃ nātra vāstavam
||23||na spando'stīha nāspando naikatā vāpi na dvitā .
śuddhaṃ cinmātrasarvasvaṃ yathaivāsti tathā sthitam
||24||sāreṇa tu vicāreṇa sarvaśabdārthayoḥ same .
cinmātrameva jñāteyaṃ nāstītyapi na vidyate
||25||bhedavedanayodeti bhedaḥ prakṛtilāñchanam .
abhedabodhādakhile galite śiṣyate param
||26||nānātaivāsya bodhena sa bodhastvanavekṣaṇāt .
pṛcchakaṃ caivamastyeva tasmānniḥśaṅkatā parā
||27||tataḥ svapno na jāgartirna suṣuptirna turyatā .
na bandhosti na mokṣosti nānyathākalpanātmakam
||28||śāntirekā jagannāmnī śāntirevamavasthitā .
abodho'satya evātaḥ kva draṣṭṛdṛśyadarśanam
||29||spando'pyaspanda eva syānniḥsaṃkalpatayā ca te .
na spandāspandayorbhinnā saṃkalparahitaiva cit
||30||dvaitaikyavikalā rūpasaṃkalpaścidabhāvanāt .
sa ca bhāvanamātreṇa gato brahmaiva śiṣyate.
||31||ciccandrabimbe saṃkalpakalaṅkaḥ sphuratīva yaḥ .
nāsau kalaṅkastadviddhi ciddhanasya ghanaṃ vapuḥ
||32||ciddhanasya na sannāsansthīyatāṃ yattate pade .
ityadoṣamahābodhasārasaṃgrahaṇaṃ kṛtam
||33||ciccandrabimbāsaṃkalpakalaṅkāmṛtavigrahaḥ .
tvayā bhavyena saṃspṛṣṭo bhāvābhāvakṣayātmanā
||34||bhāvābhāvādikalanāṃ nītvā cinmayatāṃ citaḥ .
samollāsavilāsāntaḥ samāśvasa yathāsukham
||35||spandāspandau kalpanākalpanā vā
cittāmnāyo viddhi nāmābdhināmnā .
sarvākārā nirvṛtiḥ śāntisattā
pūrṇāpūrṇe hyekamevāsthiteti
||36||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de0 mo0 nirvāṇaprakaraṇe pū0 brahmaikyapratipādanaṃ nāma saptaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ .. 67 ..