Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīvasiṣṭha uvāca .
etāmanusaranrāma cittasattāmapāvanīm .
saṃsārabījakaṇikāṃ jīvabandhanavāgurām
||1||ātmā tyaktātmarūpābho malināmāpa taddṛśam .
cittaṃ samanusaṃdhatte dhatte ca kalanāmalam
||2||vardhamānamahāmohadāyinī bhayakāriṇī .
tṛṣṇā viṣalatārūpā mūrcchāmeva prayacchati
||3||yadā yadodeti tadā mahāmohapradāyinī .
tṛṣṇā kṛṣṇāniśeveyamanantātmavikāriṇī
||4||kalpānalaśikhādāhaṃ soḍhuṃ śaktā harādayaḥ .
tṛṣṇānalaśikhādāhaṃ soḍhuṃ śaktā na kecana
||5||tīkṣṇā kṛṣṇā sudīrghā ca vahatyaṅgaṃ sadā nijam .
śītalaivāsukhodarkā ghorā tṛṣṇākṛpāṇikā
||6||yānyetāni durantāni durjarāṇyunnatāni ca .
tṛṣṇāvallyāḥ phalānīha tāni duḥkhāni rāghava
||7||adṛśyaivātti māṃsāsthirudhirādi śarīrakāt .
manobilavilīnaiṣā tṛṣṇāvanaśunī nṛṇām
||8||kṣaṇamullāsamāyāti kṣaṇamāyāti śūnyatām .
jaḍā vidalayatyāśu tṛṣṇāprāvṛṭtaraṅgiṇī
||9||dṛṣṭadainyo hatasvānto hataujā yāti nīcatām .
muhyate rauti patati tṛṣṇayābhihato janaḥ
||10||na sthitā koṭare yasya tṛṣṇākṛṣṇabhujaṅgamo .
tasya prāṇānilāḥ svasthāḥ puṃso hṛdayarandhragāḥ
||11||nūnamastaṃgato yatra tṛṣṇākṛṣṇaniśākramaḥ .
puṇyāni tatra vardhante śuklapakṣa ivendavaḥ
||12||yo na tṛṣṇāghuṇāvallyā kṣataḥ puruṣapādapaḥ .
puṇyaprasūnaiḥ sa sadā daśāṃ yāti vikāsinīm
||13||anantākulakallolā vivartāvartasaṃkulā .
pravahatyāśayāraṇye tṛṣṇāndhānāṃ nadī nṛṇām
||14||tṛṣṇayeme janāḥ sarve sūtrayantrapatatrivat .
bhrāmyante praviśīryante saṃhriyante ca bhūriśaḥ
||15||mūlānyapi susūkṣmāṇi kaṭhināśayakarkaśā .
tṛṣṇā paraśudhāreva valganti vinikṛntati
||16||nipatatyavaṭe mūḍhastṛṣṇāmanusarajjanaḥ .
nīlāmanupatañchvabhratṛṇaśākhāṃ yathaiṇakaḥ
||17||nonmattāpi jarā cakṣustathā jarayati kṣaṇāt .
yathā jarayati kṣāmā tṛṣṇā hṛdayarūpikā
||18||tṛṣṇayāśayakauśikyā hṛdyamaṅgalabhūtayā . .
rūḍhayā bhagavāneṣa viṣṇurvāmanatāṃ gataḥ
||19||kayācideva daivikyā hṛdi grathitayānayā .
tṛṣṇayā bhrāmyate vyomni rajjvevārko'nvahaṃ kila
||20||sarvaduḥkhamayākārāṃ jagatījīvanacchidam .
tṛṣṇāṃ pariharetkrūrāmuragīmiva dūragaḥ
||21||tṛṣṇayā vāyavo vānti śailāstiṣṭhanti tṛṣṇayā .
tṛṣṇayaiva dharā dhātrī trailokyaṃ tṛṣṇayā dhṛtam
||22||sarvaiva lokayātreyaṃ protā tṛṣṇāvaratrayā .
rajjubandhādvimucyante tṛṣṇābandhānna kecana
||23||tasmādrāghava tṛṣṇāṃ tvaṃ tyaja saṃkalpavarjanāt .
manastvakalpanaṃ nāsti nirṇītamiti yuktitaḥ
||24||ayaṃ tvamahamityeva prathamaṃ tāvadāśaye .
māṃ durāśāṃ mahābāho saṃkalpaya tamomayīm
||25||etāṃ duḥkhaprasavinīmanātmanyātmabhāvanām .
na bhāvayasi cedrāma tadā tajjñeṣu gaṇyase
||26||etāmahaṃbhāvamayīmapuṇyāṃ
chittvānahaṃbhāvaśalākayaiva .
svabhāvanāṃ bhavya bhavāntabhūmau
bhavābhibhūtākhilabhūtabhītiḥ
||27||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye mokṣopāyeṣūpaśamaprakaraṇe tṛṣṇāvarṇanaṃ nāma pañcadaśaḥ sargaḥ .. 15 ..