मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Yoga Vāsiṣṭham — Nirvāṇaprakaraṇam — Pūrvārdham — Sarga 43

3
Yoga Vāsiṣṭham · Nirvāṇaprakaraṇam — Pūrvārdham · 43

Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma

śrīvasiṣṭha uvāca .

etaduktaṃ paraṃ tena svayameva ca vedmyaham .

rāma tvamapi jānīṣe yathedaṃ samavasthitam

||1||

yatrālīkamalīkena kilālīke vilokyate .

tasyāṃ saṃsāramāyāyāṃ kiṃ satyaṃ kimasanmayam

||2||

yathā yena vikalpena yadvikalpena kathyate .

tathā tenātmakalpena nagatā'pyanubhūyate

||3||

yathā dravatvaṃ payasi yathā spando nabhasvati .

yathā nabhasi śūnyatvaṃ tathā sargatvamātmani

||4||

tataḥ prabhṛti tenaiva krameṇārcanamātmanaḥ .

adya yāvadgatavyagraḥ kurvannahamavasthitaḥ

||5||

anenārcāvidhānena mayeme rāma vāsarāḥ .

akhinnenātivāhyante vyavahāraparā api

||6||

yathāprāptaiḥ kriyācārakusumairātmano'rcanam .

vyucchinnamapi vyucchinnaṃ na kadācidaharniśam

||7||

grāhyagrāhakasaṃbandhe sāmānye sarvadehinām .

yoginaḥ sāvadhānatvaṃ yattadarcanamātmanaḥ

||8||

dṛṣṭyānayā raghupate saṅgamuktena cetasā .

saṃsāraviralāraṇye viharāsminna khidyase

||9||

duḥkhe mahati saṃprāpte dhanabandhuviyogaje .

etāṃ dṛṣṭimavaṣṭabhya vicāraṃ kuru suvrata

||10||

sukhaduḥkhe na kartavye dhanabandhūdayakṣaye .

evaṃprāyā eva sarvā nityaṃ saṃsāradṛṣṭayaḥ

||11||

jānāsyeva gatiṃ citrāṃ viṣayāṇāṃ pramāthinīm .

yathāyānti yathā yānti yathā paribhavanti ca

||12||

evameva pravartante premāṇi ca dhanāni ca .

evamevāvahīyante nimittairavicāritaiḥ

||13||

na tāstava na tāsāṃ tvaṃ nirmalāntarjagatkriyāḥ .

idamitthaṃ jagatkiṃcitkiṃ mudhā paritapyase

||14||

tvamihāsi jagadrūpaṃ cinmātravitatākṛte .

nijāvayavakāvṛttau kaḥ kramo harṣaśokayoḥ

||15||

tāta cinmātrarūpo'si na te bhinnamidaṃ jagat .

atastava kathaṃ kutra heyopādeyakalpanā

||16||

iti ciccakracāñcalye cinmaye jagadambudhau .

taraṅgajāle cāmbhodhau kaḥ kramo harṣaśokayoḥ

||17||

cidekatānatāmetya sauṣuptīmāgataḥ sthitim .

adyaprabhṛti rāma tvaṃ turyāvasthātmako bhava

||18||

samaḥ samasamābhāso bhāsvadvapurudāradhīḥ .

tiṣṭhātmārcārato nityaṃ paripūrṇaṃ ivārṇavaḥ

||19||

etattvaṃ śrutavānsarvaṃ sthitastvaṃ paripūrṇadhīḥ . yadicchasītaratpraṣṭuṃ tatpṛccha raghunandana .. yatpṛṣṭaṃ prathame kalpe tadadya paricodaya .

śrīrāma uvāca .

idānīṃ saṃśayo brahmanvinivṛtto viśeṣataḥ

||21||

jñātaṃ jñātavyamakhilaṃ jātā tṛptirakṛtrimā .

na mune'sti malaṃ dvitvaṃ na cetyaṃ na ca kalpanam

||22||

tadā mamābhūdajñānaṃ praśāntamadhunā tu tat .

kalaṅka ātmano'stīti tadajñānavaśena yā

||23||

bhrāntirāsīdidānīṃ sā nivṛttā tvatprasādataḥ .

na jāyate na mriyate na caivātmā kalaṅkitaḥ

||24||

sarvaṃ ca khalvidaṃ brahmamayamityudito'smyalam .

praśnebhyaḥ saṃśayebhyaśca vāñchitebhyaśca sarvataḥ

||25||

śuddhaṃ me nirmalaṃ cetastvaṣṭrā yantrabhramādiva .

sarvācāropadeśeṣu prāptaprokteṣu sādhubhiḥ

||26||

nirākāṅkṣī sthito'smyantaḥ sumeruḥ kanakeṣviva .

na tadastyasti yatrāśā na tadasti yadīpsitam

||27||

na tadasti yadādeyaṃ heyaṃ madhyaṃ carācare .

idaṃ heyamupādeyamidaṃ sadidamapyasat

||28||

iti cintābhramaḥ śānto nipuṇaṃ paramo mune .

na svargamabhivāñchāmi dveṣmi vāpi na rauravam

||29||

ātmanyeva hi tiṣṭhāmi mandarādririvābhramaḥ .

kaṇaśaḥ kīrṇatrijagatkṣīrasāgarasaṃsṛtiḥ

||30||

viśrāntaścirasaṃbhrānto nirbhramo rāma mandaraḥ .

avastvidamidaṃ vastu paśyeti kalanāstyalam

||31||

hṛdi tasya kusaṃdehajālena jvalitādhikam .

idamitthaṃ jagaditi jñātaṃ yena munīśvara

||32||

sa yatra yāti kārpaṇyaṃ jagatastanna labhyate .

vicitrākulakallolājjaḍādvṛttivivarjitāt

||33||

tvatprasādena bhagavaṃstīrṇāḥ smo bhavasāgarāt .

saṃpadāmavadhirjñāto dṛṣṭaḥ sīmānta āpadām

||34||

sarvasāre'pyadīnāḥ smaḥ pūrṇāḥ smaḥ parameśvara .

yayāvabhedyāmaparairdalitāśāmataṅgajam .

saṃsārasāgare samyagvīratāmāgataṃ manaḥ

||35||

parigalitavikalpatāmupetaṃ

pragalitavāñchamadīnasārasattvam .

trijagati yadatiprasannarūpaṃ

pramuditamantaranuttamaṃ mano me

||36||

ityārṣe śrīvā0rāmāyaṇe vālmīkīye de0 mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū0 viśrāntivarṇanaṃ nāma tricatvāriṃśaḥ sargaḥ .. 43 ..