Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīvasiṣṭha uvāca .
etaduktaṃ paraṃ tena svayameva ca vedmyaham .
rāma tvamapi jānīṣe yathedaṃ samavasthitam
||1||yatrālīkamalīkena kilālīke vilokyate .
tasyāṃ saṃsāramāyāyāṃ kiṃ satyaṃ kimasanmayam
||2||yathā yena vikalpena yadvikalpena kathyate .
tathā tenātmakalpena nagatā'pyanubhūyate
||3||yathā dravatvaṃ payasi yathā spando nabhasvati .
yathā nabhasi śūnyatvaṃ tathā sargatvamātmani
||4||tataḥ prabhṛti tenaiva krameṇārcanamātmanaḥ .
adya yāvadgatavyagraḥ kurvannahamavasthitaḥ
||5||anenārcāvidhānena mayeme rāma vāsarāḥ .
akhinnenātivāhyante vyavahāraparā api
||6||yathāprāptaiḥ kriyācārakusumairātmano'rcanam .
vyucchinnamapi vyucchinnaṃ na kadācidaharniśam
||7||grāhyagrāhakasaṃbandhe sāmānye sarvadehinām .
yoginaḥ sāvadhānatvaṃ yattadarcanamātmanaḥ
||8||dṛṣṭyānayā raghupate saṅgamuktena cetasā .
saṃsāraviralāraṇye viharāsminna khidyase
||9||duḥkhe mahati saṃprāpte dhanabandhuviyogaje .
etāṃ dṛṣṭimavaṣṭabhya vicāraṃ kuru suvrata
||10||sukhaduḥkhe na kartavye dhanabandhūdayakṣaye .
evaṃprāyā eva sarvā nityaṃ saṃsāradṛṣṭayaḥ
||11||jānāsyeva gatiṃ citrāṃ viṣayāṇāṃ pramāthinīm .
yathāyānti yathā yānti yathā paribhavanti ca
||12||evameva pravartante premāṇi ca dhanāni ca .
evamevāvahīyante nimittairavicāritaiḥ
||13||na tāstava na tāsāṃ tvaṃ nirmalāntarjagatkriyāḥ .
idamitthaṃ jagatkiṃcitkiṃ mudhā paritapyase
||14||tvamihāsi jagadrūpaṃ cinmātravitatākṛte .
nijāvayavakāvṛttau kaḥ kramo harṣaśokayoḥ
||15||tāta cinmātrarūpo'si na te bhinnamidaṃ jagat .
atastava kathaṃ kutra heyopādeyakalpanā
||16||iti ciccakracāñcalye cinmaye jagadambudhau .
taraṅgajāle cāmbhodhau kaḥ kramo harṣaśokayoḥ
||17||cidekatānatāmetya sauṣuptīmāgataḥ sthitim .
adyaprabhṛti rāma tvaṃ turyāvasthātmako bhava
||18||samaḥ samasamābhāso bhāsvadvapurudāradhīḥ .
tiṣṭhātmārcārato nityaṃ paripūrṇaṃ ivārṇavaḥ
||19||etattvaṃ śrutavānsarvaṃ sthitastvaṃ paripūrṇadhīḥ . yadicchasītaratpraṣṭuṃ tatpṛccha raghunandana .. yatpṛṣṭaṃ prathame kalpe tadadya paricodaya .
śrīrāma uvāca .
idānīṃ saṃśayo brahmanvinivṛtto viśeṣataḥ
||21||jñātaṃ jñātavyamakhilaṃ jātā tṛptirakṛtrimā .
na mune'sti malaṃ dvitvaṃ na cetyaṃ na ca kalpanam
||22||tadā mamābhūdajñānaṃ praśāntamadhunā tu tat .
kalaṅka ātmano'stīti tadajñānavaśena yā
||23||bhrāntirāsīdidānīṃ sā nivṛttā tvatprasādataḥ .
na jāyate na mriyate na caivātmā kalaṅkitaḥ
||24||sarvaṃ ca khalvidaṃ brahmamayamityudito'smyalam .
praśnebhyaḥ saṃśayebhyaśca vāñchitebhyaśca sarvataḥ
||25||śuddhaṃ me nirmalaṃ cetastvaṣṭrā yantrabhramādiva .
sarvācāropadeśeṣu prāptaprokteṣu sādhubhiḥ
||26||nirākāṅkṣī sthito'smyantaḥ sumeruḥ kanakeṣviva .
na tadastyasti yatrāśā na tadasti yadīpsitam
||27||na tadasti yadādeyaṃ heyaṃ madhyaṃ carācare .
idaṃ heyamupādeyamidaṃ sadidamapyasat
||28||iti cintābhramaḥ śānto nipuṇaṃ paramo mune .
na svargamabhivāñchāmi dveṣmi vāpi na rauravam
||29||ātmanyeva hi tiṣṭhāmi mandarādririvābhramaḥ .
kaṇaśaḥ kīrṇatrijagatkṣīrasāgarasaṃsṛtiḥ
||30||viśrāntaścirasaṃbhrānto nirbhramo rāma mandaraḥ .
avastvidamidaṃ vastu paśyeti kalanāstyalam
||31||hṛdi tasya kusaṃdehajālena jvalitādhikam .
idamitthaṃ jagaditi jñātaṃ yena munīśvara
||32||sa yatra yāti kārpaṇyaṃ jagatastanna labhyate .
vicitrākulakallolājjaḍādvṛttivivarjitāt
||33||tvatprasādena bhagavaṃstīrṇāḥ smo bhavasāgarāt .
saṃpadāmavadhirjñāto dṛṣṭaḥ sīmānta āpadām
||34||sarvasāre'pyadīnāḥ smaḥ pūrṇāḥ smaḥ parameśvara .
yayāvabhedyāmaparairdalitāśāmataṅgajam .
saṃsārasāgare samyagvīratāmāgataṃ manaḥ
||35||parigalitavikalpatāmupetaṃ
pragalitavāñchamadīnasārasattvam .
trijagati yadatiprasannarūpaṃ
pramuditamantaranuttamaṃ mano me
||36||ityārṣe śrīvā0rāmāyaṇe vālmīkīye de0 mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū0 viśrāntivarṇanaṃ nāma tricatvāriṃśaḥ sargaḥ .. 43 ..