मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Yoga Vāsiṣṭham — Nirvāṇaprakaraṇam — Pūrvārdham — Sarga 99

3
Yoga Vāsiṣṭham · Nirvāṇaprakaraṇam — Pūrvārdham · 99

Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma

śikhidhvaja uvāca .

naṣṭo mohaḥ smṛtirlabdhā tvatprasādānmahāmune .

sthito'smi gatasaṃdeho viśrāntamatirātmavān

||1||

jñātajñeyo mahāmaunī tīrṇamāyāmahārṇavaḥ .

śānto'hamanahaṃrūpo jñaḥ sthito'smi nirāmayaḥ

||2||

aho nu suciraṃ kālaṃ prabhrānto'haṃ bhavāmbudhau .

sthānamakṣayamakṣubdhamadhunā prāptavānaham

||3||

evaṃ sthite mune nāsti sāhaṃtādijagattrayam . mūrkhabuddhamidaṃ bhāti yattadbrahmeti vedmyaham ..

kumbha uvāca .

jagadeva na yatrāste tatrāhaṃtvaṃvibhāsanam .

itthamambarasaṃsāraḥ kva kutaḥ kīdṛśaḥ katham

||5||

yathāsthitavyavahṛtirmaunī śāntamanā muniḥ .

saumyārṇavodarāvartaparispandavadāsva bho

||6||

brahmarūpamidaṃ śāntamitthamasti yathāsthitam .

ahaṃ jagadidaṃ ceti śabdārthātma nabhomayam

||7||

idamādyantarahitaṃ sarvaṃ saṃsāranāmakam .

ciccamatkṛtināmātma nabhaḥ kacakacāyate

||8||

saṃniveśadṛśaḥ śāntau tadasti kanakaṃ yathā .

jagadādyarthasaṃśāntau brahmedaṃ vidyate tathā

||9||

yathā svayaṃbhūḥ saṃkalpaḥ svayaṃ nāma tathaiva hi .

etau svavedanāyattau bandhamokṣau vyavasthitau

||10||

ahamityeva saṃkalpo bandhāyātivināśine .

nāhamityeva saṃkalpo mokṣāya vimalātmane

||11||

yadbandhamokṣasaṃkalpaśabdārthānāṃ sadā satām .

svarūpavedanaṃ tatsatkevalatvaṃ ca kathyate

||12||

anahaṃvedanaṃ siddhirahaṃvedanamāpadaḥ .

so'hamevānahamiti śuddhabodho bhavātmavān

||13||

asaṃkalpanamātreṇa samyagjñānodayātmanā .

saṃkalpaḥ kṣīyate siddhyai svayamevāsadātmakaḥ

||14||

apratarkye svarūpe hi nāsti kāraṇatā śive .

kāraṇābhāvataḥ kāryapadārtho'pi na vidyate

||15||

padārthābhāvasaṃsiddhau vedanaṃ nopapadyate .

kāraṇābhāvato nityamahaṃbhāvasya nodayaḥ

||16||

ahaṃbhāvānudayataḥ saṃsāraḥ kasya kīdṛśaḥ .

saṃsārābhāvataḥ sarvaṃ paramevāvaśiṣyate

||17||

yadidaṃ bhāsate tatsatparamevātmani sthitam .

paraṃ pare parāpūrṇaṃ samameva vijṛmbhate

||18||

tena nistimitaṃ sarvaṃ śilākīrṇamivācalam .

viddhi raśmimayākāramiva brahma jagatsthitam

||19||

puraḥ saṃkalpake naṣṭe saṃkalpanagarasya yat .

rūpaṃ tadviddhi jagataḥ khādacchaṃ sadasanmayam

||20||

chāyāpuruṣavatspandi śāntaṃ nirmananaṃ jagat .

jagacchabdārtharahitaṃ yaḥ paśyati sa paśyati

||21||

rūpālokamanaskārā nīrasāgamabhāvanā .

samyagjñānāvabodhasya nirvāṇaṃ vai vidurbudhāḥ

||22||

yathāsti vāto niḥspando yathāsti khagatopi vā .

yathā hemāsaṃniveśamasti brahma jagattathā

||23||

nīrasā asadābhāsā jagatpratyayakāriṇaḥ .

rūpālokamanaskārāḥ santīme brahmarūpiṇaḥ

||24||

ūrmiśabdārtharahitaṃ yādṛgambu bahūnyapi .

sargaśabdārtharahitaṃ tādṛgbrahma nisargavat

||25||

sarga eva paraṃ brahma paraṃ brahmaiva sargadṛk .

sargaśabdārtharahito vākyārthastveṣa śāśvataḥ

||26||

brahmaśabdārthasaṃpattau sargaśabdārthadhīḥ kṛtā .

sargaśabdārthasaṃsiddhau brahmaśabdārthadhīḥ kṛtā

||27||

samastaśabdaśabdārthabhāvanābhāvanodayam .

śuddhaṃ tiṣṭhati cidvyoma brahmaśabdena kathyate

||28||

samyagdarśanasaṃsiddhāvubhayorapyavedane .

yacchiṣṭamajaraṃ śāntaṃ tato vāgvinivartate

||29||

saṃśāntasarvātmakavedanaugha-

mastīdamekātmakasvasvarūpam .

yathāsthitaṃ sarvajagatsvarūpaṃ

pāṣāṇarūpaṃ ca paraṃ jñarūpam

||30||

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de0 mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū0 cū0 śikhidhvajāvabodhanaṃ nāmaikonaśatatamaḥ sargaḥ .. 99..