मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Yoga Vāsiṣṭham — Upaśamaprakaraṇam — Sarga 40

3
Yoga Vāsiṣṭham · Upaśamaprakaraṇam · 40

Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma

śrībhagavānuvāca .

sthairyaṃ dehasya dṛṣṭasya jīvitaṃ procyate janaiḥ .

dehāntarārthaṃ dehasya saṃtyāgo maraṇaṃ smṛtam

||1||

dvābhyāṃ caivāsi pakṣābhyāmābhyāṃ mukto mahāmate .

kiṃ te maraṇamastīha kiṃ vā jīvitamasti te

||2||

nidarśanārthametattu mayoktamarimardana .

na tvaṃ jīvasi sarvajña mriyase na kadācana

||3||

dehasaṃstho'pyadehatvādadeho'si videhadṛk .

vyomasaṃstho'pyasaktatvādavyomeva hi mārutaḥ

||4||

sparśasaṃbodhakāritvāddeha evāsti suvrata .

utsedhārodhakatvena khamutsedhasya kāraṇam

||5||

prabuddho jñātavastutvāddehaḥ kva śamināmiha .

idaṃ tvekaṃ paricchinnaṃ rūpamajñeṣu duḥsthitam

||6||

sarvadā sarvamevāsi citprakāśaḥ paraikadhīḥ .

ko dehaḥ ko'pyadehaste yaṃ gṛhṇāsi jahāsi ca

||7||

samudetu vasanto vā vātu vā pralayānilaḥ .

bhāvābhāvavihīnasya kimabhyāgatamātmanaḥ

||8||

praluṭhatsvapi śaileṣu kalpāgniṣu dahatsvapi .

vahatsūtpātavāteṣu svātmanyeva hi tiṣṭhati

||9||

sarvabhūtāni tiṣṭhantu sarvameva prayātu vā .

naśyantu vātha vardhantāmātmanyevābhitiṣṭhati

||10||

kṣīyate na kṣayaṃ prāpte vardhamāne na vardhate .

na spandate spandamāne dehe'sminparameśvaraḥ

||11||

dehasyāhamahaṃ dehīti kṣīṇe cittavibhrame .

tyajāmi na tyajāmīti kiṃ mudhā kalanoditā

||12||

idaṃ kṛtvā karomīdamidaṃ tyaktvedamityalam .

iti tattvavidāṃ tāta saṃkalpāḥ saṃkṣayaṃ gatāḥ

||23||

prabuddhāḥ sarvakartāraḥ kariṣyantīha kiṃcana .

na tasyākaraṇe nityamakartṛtvapadaṃ gatāḥ

||14||

akartṛtvādabhoktṛtvamarthādeva samāgatam .

saṃgṛhītaṃ kilānuptaṃ keneha bhuvanatraye

||15||

śānte kartṛtvabhoktṛtve śāntireveha śiṣyate .

prauḍhimabhyāgatā saiva muktirityucyate budhaiḥ

||16||

prabuddhāścinmayāḥ śuddhāḥ sarvamākramya saṃsthitāḥ .

kiṃ tyaktaṃ parigṛhṇantu kiṃ gṛhītaṃ tyajantu vā

||17||

grāhyagrāhakasaṃbandhapramitāvayavikramaiḥ .

hīnaḥ prameyāvayavaiḥ kiṃ gṛhṇātu jahātu kim

||18||

grāhyagrāhakasaṃbandhe kṣīṇe śāntirudetyalam .

sthitimabhyāgatā śāntirmokṣanāmnābhidhīyate

||19||

tatra sthitāḥ sadā śāntāstvādṛśāḥ puruṣottamāḥ .

suṣuptāvayavaspandasādharmyeṇa caranti hi

||20||

parāvabodhaviśrāntavāsano jagati sthitim . .

ardhasupta ivehemāṃ tvaṃ paśyātmasthayā dhiyā

||21||

na ramante hi ramyeṣu svātmanyeva gatāśayāḥ . .

nodvijante'nyaduḥkheṣu svātmanyekarasāyanāḥ

||22||

nityaprabuddhā gṛhṇanti kāryāṇīmānyasaṅginaḥ .

mukurā iva bimbāni yathāprāptānyavāñchayā

||23||

jāgrati svātmani svasthāḥ suptāḥ saṃsārasaṃsthitau .

bālavatpravivepante suṣuptasadṛśāśayāḥ

||24||

tvamajitapadavīmupāgato'ntaḥ

kamalajavāsaramekameva bhuktvā .

guṇagaṇakalitāmihaiva lakṣmīṃ

vraja paramāspadamacyutaṃ mahātman

||25||

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye mokṣopāyeṣūpaśamaprakaraṇe prahlādabodhanaṃ nāma catvāriṃśaḥ sargaḥ .. 40 ..