मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Yoga Vāsiṣṭham — Nirvāṇaprakaraṇam — Uttarārdham — Sarga 67

3
Yoga Vāsiṣṭham · Nirvāṇaprakaraṇam — Uttarārdham · 67

Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma

vidyādharyuvāca .

yāvattaṃ sargamāgaccha prasādaḥ kriyatāṃ mune .

āścaryeṣūpapanneṣu mahānto hyatikautukāḥ

||1||

tathetyukte mayā sārdhaṃ gantumārabdhamambare .

vātyayā saurabheṇeva śūnye śūnyena śūnyayā o

||2||

athāhaṃ dūramadhvānaṃ śūnyamullaṅghya nābhasam .

nabhaḥsthaṃ bhūtasaṃghātaṃ tayā sārdhamavāptavān

||3||

tamullaṅghya cireṇātra bhūtasaṃcāramambare .

lokālokaśirovyoma prāpto'smi dhavalāmbudam

||4||

uttarāṃśenduśubhrābhrapīṭhānnirgatya tāṃ śilām .

ānītosmi tathottuṅgāṃ taptakāñcanakalpitām

||5||

yāvatpaśyāmyahaṃ śubhrāṃ śilāṃ tāṃ na ca tajjagat .

kaladhautamayīmuccairagnilokataṭīmiva

||6||

tadā mayoktā sā kāntā kva bhavatsargabhūriti .

kva rudrārkāgnitārādi kva lokāntarasaptakam

||7||

kārṇavākāśakakubhaḥ kvonmajjananimajjane .

kva mahāmbhodasaṃbhāraḥ kva tārāmbaraḍambaram

||8||

kva śailaśikharaśreṇyaḥ kva mahārṇavalekhikāḥ .

kva dvīpavalayāḥ sapta kva taptakanakāvaniḥ

||9||

kva kāryakālakalanāḥ kva bhūtabhuvanabhramaḥ .

kva vidyādharagandharvāḥ kva narāmaradānavāḥ

||10||

kvarṣibhūpālamunayaḥ kva nayāpanayakramaḥ .

kva pañcayāmayāminyaḥ kva svarganarakabhramaḥ

||11||

kva puṇyapāpakalanā kva kalākālakelayaḥ .

kva surāsuravairāṇi kva dveṣasneharītayaḥ

||12||

vadatyevaṃ mayi vacaḥ sovāca varavarṇinī .

vismayākulamālokya śilāmalivilocanā 0

||13||

vidyādharyuvāca .

paśyāmyakhila nātmīyamahaṃ sarvamihopale .

mukurapratibimbasthapurānyapuravajjanam

||14||

nityānubhava evātra darśane kāraṇaṃ mama .

tadabhāvo mune manye te kāraṇamadarśane

||15||

anyacca cirakālaikadvaitasaṃkathayānayā .

śuddhātivāhikaikātmadehatā vismṛtāvayoḥ o

||16||

mamātisucirābhyastamapi vyoma latāmiva .

gataṃ nijaṃ jagadidaṃ yataḥ paśyāmi na sphuṭam

||17||

abhūdyatsvajagatpūrvamatiprakaṭameva me .

tatpaśyāmīdamādarśa iva bimbitamasphuṭam

||18||

ciravyarthotthayā nātha saṃkathāvyathayā mithaḥ .

svāsthyaṃ vismṛtamātmīyamavadātatamaṃ tatam

||19||

yo'bhyāsaḥ prakacatyantaḥ śuddhacinnabhaso rasāt .

bhavettanmayamevāntarābālamiva lakṣyate

||20||

na sacchāstreṇa sā viddhi na sannyāyena sā kalā .

asti nāstyamitodyogādyadabhyāsānna siddhyati

||21||

svajagatsaṃtatābhyāsavaśato māṃ kathābhramaḥ .

nūnamākrāntavāneṣa dvayorhi balavāñjayī

||22||

iṣṭavastvarthināṃ tajjñasūpadiṣṭena karmaṇā .

paunaḥpunyena karaṇānnetaraccharaṇaṃ mune

||23||

ayamitthamihājñānabhramaḥ prauḍho'hamātmakaḥ .

śāmyati jñānacarcābhiḥ paśyābhyāsavijṛmbhitam

||24||

ahaṃ śiṣyābalā bālā paśyāmi tvaṃ na paśyasi .

sarvajño'pi śilāsargaṃ paśyābhyāsavijṛmbhitam

||25||

ajño'pi tajjñatāmeti śanaiḥ śailopi cūrṇyate .

bāṇopyeti mahālakṣyaṃ paśyābhyāsavijṛmbhitam

||26||

itthaṃ nāma pariprauḍhā mithyājñānaviṣūcikā .

śāmyatyeva vicāreṇa paśyābhyāsavijummitam

||27||

abhyāsena kaṭudravyaṃ bhavatyabhimataṃ mune .

anyasmai rocate nimbastvanyasmai madhu rocate

||28||

abandhurbandhutāmeti naikaṭyābhyāsayogataḥ .

yātyanabhyāsato dūrātsneho bandhuṣu tānavam

||29||

ātivāhikadeho'yaṃ śuddhacidvyoma kevalam .

ādhibhautikatāmeti bhāvanābhyāsayogataḥ

||30||

ādhibhautikadeho'sau dhāraṇābhyāsabhāvanāt .

vihaṃgavatkhamabhyeti paśyābhyāsavijṛmbhitam

||31||

puṇyāni yānti vaiphalyaṃ vaiphalyaṃ yānti mātaraḥ .

bhāgyāni yānti vaiphalyaṃ nābhyāsastu kadācana

||32||

duḥsādhyāḥ siddhimāyānti ripavo yānti mitratām.

viṣāṇyamṛtatāṃ yānti saṃtatābhyāsayogataḥ

||33||

yenābhyāsaḥ parityakta iṣṭe vastuni so'dhamaḥ .

kadācinna tadāpnoti vandhyā svatanayaṃ yathā

||34||

yadapyabhimataṃ vastu svabhyāsena tadarjanāt .

tadyuktipūrvakaṃ tyājyamāmṛtyorjīvitaṃ yathā o

||35||

iṣṭe vastuni nābhyāsaṃ yaḥ karoti narādhamaḥ .

so'niṣṭe'niṣṭamāpnoti narakānnarakāntaram

||36||

taranti saritaṃ sphītāṃ saṃsārāsārasevinaḥ .

ta evātmavicārākhyamabhyāsaṃ na tyajanti ye

||37||

abhyāsabhāso'bhimataṃ vastu prakaṭayantyalam .

prāpayanti ca nirvighnaṃ ghaṭaṃ dīpaprabhā yathā

||38||

yathā kalpadrumalatāḥ saccintāmaṇayo yathā .

phalanti śaradaścaitāstathaivābhyāsabhūmayaḥ

||39||

iṣṭavastu cirābhyāsabhāsvānbhāsayati prajāḥ .

tathendriyākhyāṃ dehorvyāṃ rātriṃ paśyanti no yathā

||40||

sarvasya jantujātasya sarvavastvavabhāsane .

sarvadaivaika evoccairjayatyabhyāsabhāskaraḥ

||41||

caturdaśavidhāyāstu bhūtajāterna kasyacit .

sidhyatyabhimataṃ vastu vinābhyāsamakṛtrimam

||42||

paunaḥpunyena karaṇamabhyāsa iti kathyate .

puruṣārthaḥ sa eveha tenāsti na vinā gatiḥ

||43||

dṛḍhābhyāsābhidhānena yatnanāmnā svakarmaṇā .

nijavedanajenaiva siddhirbhavati nānyathā

||44||

abhyāsabhāsvati tapatyavanau vane ca

vīrasya sidhyati na yanna tadasti kiṃcit .

abhyāsato bhuvi bhayānyabhayībhavanti

sarvāsu parvataguhāsvapi nirjanāsu

||45||

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmī0 de0 mo0 nirvāṇapra0 u0 pāṣā0 abhyāsapraśaṃsā nāma saptaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ .. 67 ..