Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīvasiṣṭha uvāca .
atha sūryākhyaraṅgeṇa rañjite bhuvanodare .
śikhidhvajāṅganā prātarmadanī kumbhatāṃ yayau
||1||evaṃ mahendradaryāṃ tāvubhau kumbhaśikhidhvajau .
svayaṃ vivāhitāviṣṭau saṃpannau devadaṃpatī
||2||vilesaturvicitrāsu pratyahaṃ vanarājiṣu .
prapakvaphalabhārāsu puṣpapallavinīṣu ca
||3||divā prītatarau mitre yāminyāmiṣṭadaṃpatī .
prabhādīpāviva śliṣṭau na viyuktau babhūvatuḥ
||4||remāte vanakuñjeṣu guhāsu ca mahībhṛtām .
tamālajālakhaṇḍeṣu mandāragahaneṣu ca
||5||sahyadardurakailāsamahendramalayeṣu ca .
gandhamādanavindhyādrilokālokataṭeṣu ca
||6||dinaistribhistribhirgatvā nidrāṃ gatavati priye .
cūḍālā rājakāryāṇi kṛtvā svabhyāyayau punaḥ
||7||tau divā suhṛdau mitre daṃpatī kumbhabhūmipau .
nānākusumasaṃvītau tasthaturmuditau mithaḥ
||8||māsamekaṃ mahendrādrau ramye saralasaṃkule .
ratnakuḍye guhāgehe pūjitau surakiṃnaraiḥ
||9||hastalabhyoditāmoghamandāravanamālite .
evaṃ śuktimataḥ pṛṣṭhe pakṣaṃ kalpalatāgṛhe
||10||māsadvayaṃ pakṣavato girerdakṣiṇadiktaṭe .
pārijātavane devapuṣpastabakamaṇḍape
||11||jambūkhaṇḍatale meroḥ pāde jambūnadītaṭe .
jāmbūnadamaye māsaṃ jambūphalarasāsavaiḥ
||12||daśottarakurūṇāṃ ca maṇḍale divasāni tau .
kosaleṣūttarastheṣu saptaviṃśativāsarān
||13||evamanyeṣu deśeṣu vicitreṣu mahībhṛtām .
sthitavantau mahābhāgau suhṛdau niśi dampatī
||14||tato yāteṣu māseṣu śanaiḥ katipayeṣu sā .
cūḍālā cintayāmāsa devaputrakarūpiṇī
||15||surūpabhogabhāreṇa parīkṣe'haṃ śikhidhvajam .
mā kadācana ceto'sya bhogeṣu ratimeṣyati
||16||iti saṃcintya cūḍālā māyayā vipināvanau .
āgataṃ darśayāmāsa sasurāpsarasaṃ harim
||17||indramabhyāgataṃ dṛṣṭvā parivārasamanvitam .
yathāvatpūjayāmāsa vanasaṃsthaḥ śikhidhvajaḥ
||18||śikhidhvaja uvāca .
ātmanā kiṃ kṛtā dūrādabhyāgamakadarthanā .
devarāja yathā tanme prasādādvaktumarhasi
||19||indra uvāca .
ime vayamihāyātāstvadguṇātiśayena khāt .
hṛdi lagnena sūtreṇa khagā vanagatā iva
||20||uttiṣṭha svargamāgaccha tatra sarve tvadunmukhāḥ .
tvadguṇaśravaṇāścaryāḥ sthitā devāṅganāgaṇāḥ
||21||pādukāguṭikākhaṅgarasādīdamathāpi ca .
gṛhītvā siddhamārgeṇa svīkuru svargamaṇḍalam
||22||āgatya vividhā bhogāstvayā vibudhasadmani .
jīvanmuktena bhoktavyāstena tvāmahamāgataḥ
||23||vimānayanti saṃprāptāṃ na tiraskaraṇaiḥ śriyam .
nābhivāñchanti na prāptāṃ tvādṛśāḥ sādhu sādhavaḥ
||24||avighnamāgatenādya sukhaṃ viharatā tvayā .
svargaḥ pavitratāṃ yātu hariṇeva jagattrayam
||25||śikhidhvaja uvāca .
sarva svargasamācāraṃ vedmi devādhināyaka .
kiṃtu sarvatra me svargo niyato na tu kutracit
||26||sarvatraiva hi tuṣyāmi sarvatraiva rame prabho .
avāñchanatvānmanasaḥ sarvatrānandavānaham
||27||niyataṃ kiṃcidekatra sthitaṃ svargakamīdṛśam .
śakra gantuṃ na jānāmi tvadājñāṃ na karomyaham
||28||śakra uvāca .
sādho viditavedyānāṃ paripūrṇadhiyāṃ samam .
sajjanācaritaṃ yuktaṃ manye bhogopasevanam
||29||deveśe proktavatyevaṃ tūṣṇīmeva sthite nṛpe .
kimito nāpayāmyeṣa tvamiti proktavān hariḥ
||30||nāhamadyaiva kālena vadatīti śikhidhvaje .
kalyāṇaṃ te'stu kumbheti vadannantardhimāyayau
||31||taddevavṛndamakhilaṃ tridaśeśayuktaṃ
tatra kṣaṇādalamadṛśyamabhūddvitīyam .
kallolarāśiriva vārinidhau praśānte
vāte sphuranmakaraphenaphaṇīndravṛndam
||32||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de0 mo0 nirvāṇaprakaraṇe pū0 cū0 śakragamanaṃ nāma saptottaraśatatamaḥ sargaḥ .. 107 ..