Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
bhuśuṇḍa uvāca .
etatte kathitaṃ brahmanyathāsmi yadihāsmi ca .
tvadājñāmātrasiddhyarthaṃ dhārṣṭyena jñānapāraga
||1||śrīvasiṣṭha uvāca .
aho nu citraṃ bhagavanbhavatā bhūṣaṇaṃ śruteḥ .
ātmodantaḥ prakathitaḥ paraṃ vismayakāraṇam
||2||dhanyāste ye mahātmānamatyantacirajīvanam .
bhavantaṃ paripaśyanti dvitīyamiva padmajam
||3||yāvadadya dṛśo dhanyāḥ svātmodantamakhaṇḍitam .
yathāvatpāvanaṃ buddheḥ sarvaṃ kathitavānasi
||4||prabhātaṃ dikṣu sarvāsu dṛṣṭā vibudhabhūtayaḥ .
bhavāniva jagatyasminna mahānavalokitaḥ
||5||kathaṃcitprāpyate kaścidbhrāntveva hi mahājanaḥ .
na bhavāniva bhavyātmā sulabho jagati kvacit
||6||vaṃśakhaṇḍe hi kasmiṃścijjāyate mauktikaṃ yathā .
jagatkhaṇḍe hi kasmiṃściddṛśyate tvādṛśastathā
||7||mayā tu sumahatkāryamadya saṃpāditaṃ śubham .
puṇyadehavimuktātmā yadbhavānavalokitaḥ
||8||tadastu tava kalyāṇaṃ praviśātmaguhāṃ śubhām .
madhyāhnasamayo yanme vrajāmi suramandiram
||9||ityākarṇya bhuśuṇḍo'sau jagrāhotthāya pādapāt .
saṃkalpitābhyāṃ hastābhyāmupāttaṃ hemapallavam
||10||kalpavṛkṣalatāpuṣpakesareṇa himatviṣā .
tatpātraṃ mauktikārghyeṇa pūrayāmāsa pūrṇadhīḥ
||11||tenārghyapādyapuṣpeṇa trinetramiva māmasau .
āpādamastakaṃ bhaktyā pūjayāmāsa pūrvajaḥ
||12||anuvrajyākadarthena khagendrālamiti bruvan .
viṣṭarādahamutthāya tataḥ khagavadāplutaḥ
||13||vyomni yojanamātraṃ tu madanuvrajyayā gataḥ .
karaṃ kareṇāvaṣṭabhya balātsaṃrodhitaḥ khagaḥ
||14||mayi yāte kṣaṇenaiva gaganādhvanyadṛśyatām .
nivṛtto'sau vihaṃgendro dustyajā saṃgatiḥ satām
||15||anyonyamapi kasmiṃścittaraṅgaka ivāmbudhau .
vyomanyadṛśyatāṃ yāto khagasmṛtyā munīnaham
||16||saptarṣimaṇḍalaṃ prāpya jāyayā paripūjitaḥ .
yāte kṛtayugasyādau purā varṣaśatadvaye
||17||saṃgato'haṃ bhuśuṇḍena meroḥ śṛṅgadrume'bhavam .
adya rāma kṛte kṣīṇe tretā saṃprati vartate
||18||madhye tretāyugasyāsya jātastvaṃ ripumardana .
punaradyāṣṭame varṣe tatraivopari bhūbhṛtaḥ .
milito'bhūdbhuśuṇḍo me tathevājararūpavān
||19||iti saṃkathitaṃ citraṃ bhuśuṇḍodantamuttamam .
śrutvā vicārya caivāntaryadyuktaṃ tatsamācara
||20||śrīvālmīkiruvāca .
iti sumatibhuśuṇḍasatkathāṃ yo
vimalamatiḥ pravicārayiṣyatīha .
bhavabhayabahulākulāsthitāṃ sa
prasabhamasatsaritaṃ tariṣyatīti
||21||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de0 mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū0 bhuśuṃ0 samāptirnāma saptaviṃśaḥ sargaḥ .. 27 ..