मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Yoga Vāsiṣṭham — Upaśamaprakaraṇam — Sarga 6

3
Yoga Vāsiṣṭham · Upaśamaprakaraṇam · 6

Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma

śrīvasiṣṭha uvāca .

imaṃ viśvaparispandaṃ karomītyastavāsanam .

pravartate yaḥ kāryeṣu sa mukta iti me matiḥ

||1||

pauruṣīṃ tanumāśritya kecidetatkriyāratāḥ .

svargānnarakamāyānti svargaṃ ca narakātpunaḥ

||2||

kecittvakarmaṇi ratā viratā api karmaṇaḥ .

narakānnarakaṃ yānti duḥkhādduḥkhaṃ bhayādbhayam

||3||

kecitsvavāsanātantubaddhāḥ karmaphaloditāḥ .

tiryaktvātsthāvaratanuṃ yānti tiryaktanuṃ tataḥ

||4||

kecidātmavido dhanyā vicāritamanodṛśaḥ .

vicchinnatṛṣṇānigaḍā yānti niṣkevalaṃ padam

||5||

purā katipayānyeva bhuktvā janmāni rāghava .

asmiñjanmani yo muktastasmādrājasasāttvikaḥ

||6||

jāto'sau vṛddhimabhyeti pārvaṇaścandramā iva .

kuṭajaṃ prāvṛṣīvainaṃ saubhāgyamanugacchati

||7||

yasyedaṃ janma pāścātyaṃ tamāśveva mahāmate .

viśanti vidyā vimalā muktā veṇumivottamam

||8||

āryatā hṛdyatā maitrī saumyatā karuṇā jñatā .

samāśrayanti taṃ nityamantaḥpuramivāṅganāḥ

||9||

yaḥ kurvansarvakāryāṇi puṇye naṣṭe'tha tatphale .

samaḥ sansarvakāryeṣu na tuṣyati na śocati

||10||

tamāṃsīva divā yānti tatra dvandvāni saṃkṣayam .

śaradīva ghanāstatra guṇā gacchanti śuddhatām

||11||

peśalācāramadhuraṃ sarve vāñchanti taṃ janāḥ .

veṇuṃ madhuranidhvānaṃ vane vanamṛgā iva

||12||

naraṃ pāścātyajanmānamevaṃprāyā guṇaśriyaḥ .

jātamevānudhāvanti balākā iva vāridam

||13||

tato'sau guṇasaṃpūrṇo gurumevānugacchati .

sa tamevaṃ viveke vai niyojayati pāvane

||14||

vicāravairāgyavatā cetasā guṇaśālinā .

devaṃ paśyatyathātmānamekarūpamanāmayam

||15||

tanotyayaṃ vicāreṇa cāruṇā śāntacetasā .

prabodhanāya prathamaṃ manomananamāntaram

||16||

ye hi pāścātyajanmānaste hi suptaṃ manomṛgam .

prabodhayanti prathamaṃ guṇahīnaṃ mahāguṇāḥ

||17||

prathitaguṇānsugurūnniṣevya yatnā-

damaladhiyā pravicārya cittaratnam .

gatimamalāmupayānti mānavāste

paramavalokya ciraṃ prakāśamantaḥ

||18||

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye mokṣopāyeṣūpaśamaprakaraṇe prathamopadeśo nāma ṣaṣṭhaḥ sargaḥ .. 6 ..