Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīvasiṣṭha uvāca .
saṃsāravanakhaṇḍe'smiṃścitparvatataṭe sthitā .
kīdṛśī sṛṣṭyavidyākhyā latā vikasitā kadā
||1||bṛhatparvataparvāḍhyā brahmāṇḍatvaksamāvṛtā .
dehayaṣṭiriyaṃ yasyāstrilokī lokakāsinī
||2||sukhaṃ duḥkhaṃ bhavo bhāvo jñānamajñānameva ca .
atraitānyuruvṛttāni mūlāni ca phalāni ca
||3||sukhādavidyodetyuccaistadevānte prayacchati .
duḥkhādavidyodetyuccaistadevaiṣā phalatyalam
||4||bhavādavidyodetyeṣā tameva phalati sphuṭam .
bhāvātsattāmavāpnoti tameva phalati kṣaṇam
||5||ajñānādvṛddhimāyāti tadeva syātphalaṃ sphuṭam .
jñānenāyāti saṃvittistāmevānte prayacchati
||6||nānāvidhollāsavatī vāsanā modaśālinī .
ghanapravālataralā tanurasyā vijṛmbhate
||7||divasavyūhakusumā yāminīlolaṣaṭpadā ..
ajasraṃ spandamānaiṣā prapatadbhūtapallavā
||8||āgatyāgatya patati vivekakariṇīṃ kvacit .
vidhūyate dhūtarajāḥ prasaktiṃ punareti ca
||9||jāyamānapravālāḍhyā saṃjātāṅkuradanturā .
sarvartukusumopetā samagrarasaśālinī
||10||janmaparvāhinīrandhrā vināśacchidracañcurā .
bhogābhogarasāpūrṇā vicāraikaghuṇakṣatā
||11||vikasantyaḥ pratidinaṃ candrārkāvalayo'bhitaḥ .
vyomni vātavilolāni puṣpāṇyasyāḥ kila grahāḥ
||12||asyāḥ prasphuritākārāḥ korakatvamupāgatāḥ .
pūritākāśakośāyāstārakā raghunandana
||13||candrārkadahanālokā yasyāstatkausumaṃ rajaḥ .
aneneyaṃ hi gaurāṅgī strīva cetāṃsi karṣati
||14||manomātaṅgavidhutā saṃkalpakalakokilā .
indriyavyālasaṃbādhā tṛṣṇātvaguparañjitā
||15||nīlākāśatamālāṅgasaṃśrayeṇonnatiṃ gatā .
rodasījānusustambhā bhuvanodyānabhūṣitā
||16||adhobrahmāṇḍakhaṇḍeṣu svālavālena jālitā .
vidhṛtāśeṣajaladhijalakṣīrādisecanā
||17||trayīvilolabhramarā ramaṇīpuṣpapuñjikā .
citspandavātacalitā kriyāvipulaputtikā
||18||kukarmājagaravyāptā svargaśrīpuṣpamaṇḍapā .
jīvajīvananīrandhrā nānāmodamadapradā
||19||nānopaśamavaicitryanānākusumabhāsinī .
nānāphalāvalīvyāptā nānāvarṣavikāsinī
||20||nānālavālavalayā nānāvihagadhāriṇī .
nānāparāgaparuṣā nānābhūdharajālikā
||21||nānākalākuḍmalinī nānāvanagaṇotthitā .
nānāgiritaṭārūḍhā nānādalanirantarā
||22||jātā ca jāyamānā ca mriyamāṇā tathā mṛtā .
ardhacchinnā tathā'cchinnā nityamacchedinī tathā
||23||atītā vartamānā ca satyevāsatyavatsadā .
nityamatyantataruṇī nityaṃ śoṣamupeyuṣī
||24||mahāviṣalataiṣā hi saṃsāraviṣamūrcchanām .
dadāti rabhasāśliṣṭā parāmṛṣṭā vinaśyati
||25||sphīte'ntargalitā tasya ajñe'ntaḥ saṃsthitānvitā .
ito jalamitaḥ śailā ito nāgāḥ surā itaḥ
||26||itaḥ pṛthvītvamāyātā tatheto dyutayā sthitā .
itaścandrārkatāṃ prāptā tathetastārakākṛtiḥ
||27||itastama itasteja itaḥ khamita urvarā .
itaḥ śāstramito vedā ito dvayavivarjitā
||28||kvacitkhagatayoḍḍīnā kvaciddevatayotthitā .
kvacitsthāṇutayā rūḍhā kvacitpavanatāṃ gatā
||29||kvacinnarakasaṃlīnā kvacitsvargavilāsinī .
kvacitsurapadaṃ prāptā kvacitkṛmitayā sthitā
||30||kvacidviṣṇuḥ kvacidbrahmā kvacidrudraḥ kvacidraviḥ .
kvacidagniḥ kvacidvāyuḥ kvaciccandraḥ kvacidyamaḥ
||31||yatkiṃcanāṅga bhuvaneṣu mahāmahimnā-
vyāptaṃ jarattṛṇalavatvamupāgataṃ vā .
dṛśyaṃ sphurannanu harādyapi tāmavidyāṃ
viddhi kṣayāya tadatītatayātmalābhaḥ
||32||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de0 mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū0 avidyālatāvilāsopadeśo nāmāṣṭamaḥ sargaḥ .. 8 ..