Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīvasiṣṭha uvāca .
ye hi rājasasāttvikyā jātā bhuvi mahāguṇāḥ .
te nityameva muditāḥ prakāśāḥ kha ivendavaḥ
||1||na khedamabhigacchanti vyomabhāgo malaṃ yathā .
nāpadā mlānimāyānti niśi hemāmbujaṃ yathā
||2||nehante prakṛtādanyatte nānyatsthāvaro yathā .
ramante svasadācāraiḥ svārthebhyaḥ pādapā yathā
||3||nityamāpūryatāṃ yāti sudhāyāmindusundarī .
rāma rājasasattvasya mokṣamāyātyasau yathā
||4||āpadyapi na muñcanti śaśivacchītatāmiva .
prakṛtyaiva virājante maitryādiguṇakāntayā
||5||navastabakabhāvinyā latayeva vanadrumāḥ .
samāḥ samarasāḥ saumyāḥ satataṃ sādhusādhavaḥ
||6||abdhivadbhutamaryādā bhavanti bhavatā samāḥ .
atasteṣāṃ mahābāho padamāpadavāsanam
||7||satataṃ tattu gantavyaṃ gantavyaṃ nāpadarṇave .
tathā tatheha jagati vihartavyamakhedinā ..
ātmodayāśca vardhante yathā'rājasasāttvikāḥ .
acintyagatyā sacchāstraṃ vicārya ca punaḥpunaḥ
||9||anityatā svamanasā vividhaivāśu bhāvataḥ .
ādāvante ca yāṃ nityaṃ kriyā trailokyavartinīm
||10||padārthānāpadevāśu bhāvayennetaratsudhīḥ .
asamyagdarśanaṃ tyaktvā vyarthamajñānasaṃtatim
||11||smartavyaṃ samyagevedaṃ jñānamarthamanantakam .
ko'haṃ kathamidaṃ jātaṃ saṃsārāḍambaraṃ vibho
||12||pravicārya prayatnena prājñena saha sādhubhiḥ .
naca karmasu maṅktavyaṃ nānarthena sahāvaset
||13||draṣṭavyaḥ sarvavicchedaḥ saṃsārānugataḥ sadā .
sādhurevānugantavyo mayūreṇāmbudo yathā
||14||ahaṃkārasya dehasya saṃsārasyāplavasya ca .
svavicāramalaṃkṛtya satyamevāvalokayet
||15||śarīramasthiramapi saṃtyaktvā ghanaśobhanam .
vītamuktāvalītantuṃ cinmātramavalokayet
||16||tasminpade nityatate sarvage sarvabhāvite .
śive sarvamidaṃ protaṃ sūtre maṇigaṇā yathā
||17||yaiva cidbhuvanābhoge bhūṣaṇe vyomni bhāskare .
dharāvivarakośasthe saiva citkīṭakodare
||18||kumbhavyomnāṃ na bhedo'sti yatheha paramārthataḥ .
citau śarīrasaṃsthānāṃ na bhedo'sti tathānagha
||19||sarveṣāmeva bhūtānāṃ tiktakaṭvādibhedinām .
ekatvādanubhūterhi kutaścinmātrabhinnatā
||20||ekasminneva satataṃ sthite sanmātravastuni .
jāto'yamayamunnaṣṭa iti teṣāṃ taveha dhīḥ
||21||naca tannāma vastvasti yadbhūtvā saṃpralīyate .
ābhāsamātramevedaṃ na sannāsacca rāghava
||22||udbhūtenāpraśāntena cetasā sapadi sthitam .
neha mohānta āmokṣānnedaṃ yattadavastu ca
||23||kiṃ kilāsati rāmeha mohajāle samujjhati .
yatkiṃcitsaṅgasaṅgatyā vimohe kāraṇaṃ hi tat
||24||[ asati jagati kiṃ kileha modaḥ sati ca kimaṅga vimohakāraṇaṃ tat . jananamaraṇasaṃsthitiṣvatastvaṃ bhava khamivātisamaḥ sadopaśāntaḥ ..]
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye mokṣopāyeṣu sthitiprakaraṇe jananamaraṇasaṃsthitirnāmaikaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ .. 61 ..