मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Yoga Vāsiṣṭham — Utpattiprakaraṇam — Sarga 103

3
Yoga Vāsiṣṭham · Utpattiprakaraṇam · 103

Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma

śrīvasiṣṭha uvāca .

parasmādutthitaṃ cetastatkallola ivārṇavāt .

sphāratāmetya bhuvanaṃ tanotīdamitastataḥ

||1||

hrasvaṃ dīrghaṃ karotyāśu dīrghaṃ nayati kharvatām .

svatāṃ nayatyanyadalaṃ svaṃ tathaivānyatāmapi

||2||

prādeśamātramapi yadvastubhāvanayaiva tat .

svayaṃ saṃpannayevāśu karotyadrīndrabhāsuram

||3||

labdhapratiṣṭhaṃ paramātpadādullasitaṃ manaḥ .

nimeṣeṇaiva saṃsārānkaroti na karoti ca

||4||

yadidaṃ dṛśyate kiṃcijjagatsthāsnu cariṣṇu ca .

sarvaṃ sarvaprakārāḍhyaṃ cittādetadupāgatam

||5||

deśakālakriyādravyaśaktiparyākulīkṛtam .

bhāvādbhāvāntaraṃ yāti lolatvānnaṭavanmanaḥ

||6||

sadasattāṃ nayatyāśu sattāṃ vā sannayatyalam .

tādṛśānyeva cādatte sukhaduḥkhāni bhāvitam

||7||

yadāptaṃ svayamādatte yathaiva cañcalaṃ manaḥ .

hastapādādisaṃghātastadā prayatate tathā

||8||

tataḥ saiva kriyā cittasamāhitaphalāphalam .

kṣaṇātprayacchati latā kālasikteva tādṛśam

||9||

citrāṃ krīḍanakaśreṇīṃ yathā paṅkādgṛhe śiśuḥ .

karotyevaṃ mano rāma vikalpaṃ kurute jagat

||10||

manaḥsarvajanakrīḍānṛjambālalaveṣvataḥ .

kimetaddhi padārtheṣu rūḍhaṃ jagati kalpyate

||11||

karotyṛtukaraḥ kālo yathā rūpānyathā taroḥ .

cittamevaṃ padārthānāmeṣāmevānyatāmiva

||12||

manorathe tathā svapne saṃkalpakalanāsu ca .

goṣpadaṃ yojanavyūhaḥ svāsu līlāsu cetasaḥ

||13||

kalpaṃ kṣaṇīkarotyantaḥ kṣaṇaṃ nayati kalpatām .

manastadāyattamato deśakālakramaṃ viduḥ

||14||

tīvramandatvasaṃvegādbahutvālpatvabhedataḥ .

vilambanena ca ciraṃ natu śaktimaśaktitaḥ

||15||

vyāmohasaṃbhramānarthadeśakālagamāgamāḥ .

cetasaḥ prabhavantyete pādapādiva pallavāḥ

||16||

jalameva yathāmbhodhirauṣṇyameva yathānalaḥ .

tathā vividhasaṃrambhaḥ saṃsāraścittameva vā

||17||

sakartṛkarmakaraṇaṃ yadidaṃ cetyamāgatam .

draṣṭṛdarśanadṛśyāḍhyaṃ tatsarvaṃ cittameva ca

||18||

cittaṃ jaganti bhuvanāni vanāntarāṇi

saṃlakṣyate svayamupāgatamātmabhedaiḥ .

keyūramaulikaṭakaiśca lasatsvarūpaṃ

tyaktvaiva kāñcanadhiyeva janena hema

||19||

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye mokṣopāyeṣūtpattiprakaraṇe cittamāhātmyaṃ nāma tryuttaraśatatamaḥ sargaḥ .. 103 ..