Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīrāma uvāca .
brahmanko'sya suhṛdbrūhi yenāsau ramate saha .
ramaṇaṃ kiṃsvabhāvaṃ syāduta ratyātma vāsya tat
||1||śrīvasiṣṭha uvāca .
svapravāhehitaṃ nāma svaprāyehitanāma ca .
svakarma nāma cāsyāste mitramekamakṛtrimam
||2||pitṛvadvihitāśvāsaṃ dārā iva niyantraṇam .
saṃkaṭeṣu duranteṣu nityamavyabhicāri ca
||3||aśaṅkitopacaraṇaṃ susaṃpāditanirvṛti .
kopeṣvakopanatayā vitīrṇāvarjanāmṛtam
||4||durgadurgamadurvāradoṣoddharaṇatatparam .
sarvaviśvāsaratnānāṃ kośa āśaiśavoṣitam
||5||sahapāṃsukṛtākrīḍamābālyādeva saṃgatam .
vinivāritaduśceṣṭaṃ pitṛvadrakṣaṇonmukham
||6||vahnerivauṣṇyaṃ saugandhyaṃ kusumasyeva sarvadā .
avinābhāvi vimalaṃ raveriva ca vāsaram
||7||lālanaikarataṃ nitye pālanaikaparāyaṇam .
sarvasaṃkaṭasaṃghaṭṭarakṣaṇaikasamudyatam
||8||hemno'gniriva dehasya sarvāvasthasya śuddhidam .
idaṃ heyamupādeyamiti darśanatatparam
||9||āhlādakamanindyābhiḥ kathābhiriva nāgaram .
sacceṣṭāmaṇimāṇikyabhāṇḍasaṃbhāramandiram
||10||sūryastama ivājasramapradarśayadapriyam .
anuraktā maheleva priyamevāpradarśayat
||11||janaṃ priyaṃvadaṃ kurvatpriyameva samācarat .
peśalaṃ madhuraṃ snigdhamakṣubdhamuditāśayam
||12||lokopacārakaṃ pūjyaṃ smitapūrvābhibhāṣaṇam .
kāmopaśāntaṃ sadrūpaṃ paramārthaikakāraṇam
||13||raṇe'jñānasamudbhūte pūrvaṃ praharaṇodyatam .
apūrvanarmanirmāṇalīlālalanalālakam
||14||pālakaṃ śīlasārāṇāṃ dārāṇāṃ ca kulasya ca .
ādhivyādhiparītasya cetaso'mṛtamauṣadham
||15||viśeṣavidyāvaidagdhyavādavandyavinodanam .
samānakulaśīlatvāddvidhābhāva iva sthitam
||16||anuraktānnṛpānsādhūnvadānyānkārayatsadā .
yajñadānatapastīrthanyāyārthapreraṇonmukham
||17||putradāradvijātistrībhṛtyabandhujanaiḥ saha .
śubhabhojanapānārhamuttamaślāghyasaṃgati
||18||bhogādibaddhatṛṣṇatvaṃ duḥkhadaṃ vinivārayat .
susnigdhasaṃkathodāraṃ samāśvāsottamāspadam
||19||īdṛśenātmamitreṇa sa kalatreṇa saṃyutaḥ .
svakarmanāmnā ramate svabhāvenaiva neritaḥ
||20||śrīrāma uvāca .
kalatramasya mitrasya tadīyasya munīśvara .
kiṃ tatkiṃrūpameva syātsamāseneva me vada
||21||śrīvasiṣṭha uvāca .
snānadānatapodhyānanāmāno'sya mahāmate .
santi putrā mahātmānaḥ svanuraktākhilaprajāḥ
||22||candralekheva lokasya dṛṣṭyaivāhlādadāyinī .
avinābhāvinī bhāryā muditāsyānurāgiṇī
||23||karuṇākāraṇākīrṇadhanā hṛdayahāriṇī .
ānandajananī cāsya vayasyā'vyabhicāriṇī
||24||samatāsya matā nityamāste hṛdayavallabhā .
pratīhārī puraḥ prahvā saṃmukhaṃ sukhadāyinī
||25||dhairye dharme ca dhīḥ sādho nityamādhīyate ca yā .
sāsya dhīrasya dhuryasya puro dhanyasya dhāvati
||26||asya sannā samaṃ skandhe sarvadaiva mahaujasaḥ .
viṣayārijaye rājño maitrī mantrapradāyinī
||27||kāryāṇāmāryamaryādācāryā cāturyaśālinī .
sarveṣāmasya mānyasya satyatā svārthadāyinī
||28||ityevaṃparivāreṇa mitreṇa saha mantriṇā .
svakarmaṇā vyavaharanna hṛṣyati na kupyati
||29||sa yathāsthitamevāste vinirvāṇamanā muniḥ .
citrārpita ivājasraṃ loke vyavaharannapi
||30||vastuśūnyeṣu vādeṣu mūkaḥ śailamayo yathā .
niṣprayojanaśabdeṣu paraṃ bādhiryamāgataḥ
||31||lokācāraviruddheṣu śavaṃ sakalakarmasu .
āryācāravicāreṣu vāsukirvā bṛhaspatiḥ
||32||pravṛttavākpuṇyakatho jihmānāṃ pratibhānavān .
nimeṣeṇaiva nirṇetā vaktāśu bahu vastunaḥ
||33||samadṛṣṭirudārātmā vadānyaḥ saṃvibhāgavān .
peśalasnigdhamadhuraḥ sundaraḥ puṇyakīrtanaḥ
||34||svabhāva eṣaiva bhavetprabuddha-
dhiyāṃ prayatnena tu nedṛśāste .
bhavanti nendvarkahutāśanādyāḥ
kvacitparapreraṇayā prakāśāḥ
||35||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā0 de0 mo0 ni0 u0 avi0 vi0 tattvajñavyavahāravarṇanaṃ nāma saptatyadhikaśatatamaḥ sargaḥ ..170 ..