मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Yoga Vāsiṣṭham — Nirvāṇaprakaraṇam — Uttarārdham — Sarga 170

3
Yoga Vāsiṣṭham · Nirvāṇaprakaraṇam — Uttarārdham · 170

Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma

śrīrāma uvāca .

brahmanko'sya suhṛdbrūhi yenāsau ramate saha .

ramaṇaṃ kiṃsvabhāvaṃ syāduta ratyātma vāsya tat

||1||

śrīvasiṣṭha uvāca .

svapravāhehitaṃ nāma svaprāyehitanāma ca .

svakarma nāma cāsyāste mitramekamakṛtrimam

||2||

pitṛvadvihitāśvāsaṃ dārā iva niyantraṇam .

saṃkaṭeṣu duranteṣu nityamavyabhicāri ca

||3||

aśaṅkitopacaraṇaṃ susaṃpāditanirvṛti .

kopeṣvakopanatayā vitīrṇāvarjanāmṛtam

||4||

durgadurgamadurvāradoṣoddharaṇatatparam .

sarvaviśvāsaratnānāṃ kośa āśaiśavoṣitam

||5||

sahapāṃsukṛtākrīḍamābālyādeva saṃgatam .

vinivāritaduśceṣṭaṃ pitṛvadrakṣaṇonmukham

||6||

vahnerivauṣṇyaṃ saugandhyaṃ kusumasyeva sarvadā .

avinābhāvi vimalaṃ raveriva ca vāsaram

||7||

lālanaikarataṃ nitye pālanaikaparāyaṇam .

sarvasaṃkaṭasaṃghaṭṭarakṣaṇaikasamudyatam

||8||

hemno'gniriva dehasya sarvāvasthasya śuddhidam .

idaṃ heyamupādeyamiti darśanatatparam

||9||

āhlādakamanindyābhiḥ kathābhiriva nāgaram .

sacceṣṭāmaṇimāṇikyabhāṇḍasaṃbhāramandiram

||10||

sūryastama ivājasramapradarśayadapriyam .

anuraktā maheleva priyamevāpradarśayat

||11||

janaṃ priyaṃvadaṃ kurvatpriyameva samācarat .

peśalaṃ madhuraṃ snigdhamakṣubdhamuditāśayam

||12||

lokopacārakaṃ pūjyaṃ smitapūrvābhibhāṣaṇam .

kāmopaśāntaṃ sadrūpaṃ paramārthaikakāraṇam

||13||

raṇe'jñānasamudbhūte pūrvaṃ praharaṇodyatam .

apūrvanarmanirmāṇalīlālalanalālakam

||14||

pālakaṃ śīlasārāṇāṃ dārāṇāṃ ca kulasya ca .

ādhivyādhiparītasya cetaso'mṛtamauṣadham

||15||

viśeṣavidyāvaidagdhyavādavandyavinodanam .

samānakulaśīlatvāddvidhābhāva iva sthitam

||16||

anuraktānnṛpānsādhūnvadānyānkārayatsadā .

yajñadānatapastīrthanyāyārthapreraṇonmukham

||17||

putradāradvijātistrībhṛtyabandhujanaiḥ saha .

śubhabhojanapānārhamuttamaślāghyasaṃgati

||18||

bhogādibaddhatṛṣṇatvaṃ duḥkhadaṃ vinivārayat .

susnigdhasaṃkathodāraṃ samāśvāsottamāspadam

||19||

īdṛśenātmamitreṇa sa kalatreṇa saṃyutaḥ .

svakarmanāmnā ramate svabhāvenaiva neritaḥ

||20||

śrīrāma uvāca .

kalatramasya mitrasya tadīyasya munīśvara .

kiṃ tatkiṃrūpameva syātsamāseneva me vada

||21||

śrīvasiṣṭha uvāca .

snānadānatapodhyānanāmāno'sya mahāmate .

santi putrā mahātmānaḥ svanuraktākhilaprajāḥ

||22||

candralekheva lokasya dṛṣṭyaivāhlādadāyinī .

avinābhāvinī bhāryā muditāsyānurāgiṇī

||23||

karuṇākāraṇākīrṇadhanā hṛdayahāriṇī .

ānandajananī cāsya vayasyā'vyabhicāriṇī

||24||

samatāsya matā nityamāste hṛdayavallabhā .

pratīhārī puraḥ prahvā saṃmukhaṃ sukhadāyinī

||25||

dhairye dharme ca dhīḥ sādho nityamādhīyate ca yā .

sāsya dhīrasya dhuryasya puro dhanyasya dhāvati

||26||

asya sannā samaṃ skandhe sarvadaiva mahaujasaḥ .

viṣayārijaye rājño maitrī mantrapradāyinī

||27||

kāryāṇāmāryamaryādācāryā cāturyaśālinī .

sarveṣāmasya mānyasya satyatā svārthadāyinī

||28||

ityevaṃparivāreṇa mitreṇa saha mantriṇā .

svakarmaṇā vyavaharanna hṛṣyati na kupyati

||29||

sa yathāsthitamevāste vinirvāṇamanā muniḥ .

citrārpita ivājasraṃ loke vyavaharannapi

||30||

vastuśūnyeṣu vādeṣu mūkaḥ śailamayo yathā .

niṣprayojanaśabdeṣu paraṃ bādhiryamāgataḥ

||31||

lokācāraviruddheṣu śavaṃ sakalakarmasu .

āryācāravicāreṣu vāsukirvā bṛhaspatiḥ

||32||

pravṛttavākpuṇyakatho jihmānāṃ pratibhānavān .

nimeṣeṇaiva nirṇetā vaktāśu bahu vastunaḥ

||33||

samadṛṣṭirudārātmā vadānyaḥ saṃvibhāgavān .

peśalasnigdhamadhuraḥ sundaraḥ puṇyakīrtanaḥ

||34||

svabhāva eṣaiva bhavetprabuddha-

dhiyāṃ prayatnena tu nedṛśāste .

bhavanti nendvarkahutāśanādyāḥ

kvacitparapreraṇayā prakāśāḥ

||35||

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā0 de0 mo0 ni0 u0 avi0 vi0 tattvajñavyavahāravarṇanaṃ nāma saptatyadhikaśatatamaḥ sargaḥ ..170 ..