Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīvasiṣṭha uvāca .
cinmātraparamākāśa eṣa yaḥ kathito mayā .
eṣo'sau śiva ityuktastadā rudraḥ pranṛtyati
||1||yāsau tasyākṛtirnāsāvākṛtiḥ kṛtināṃ vara .
taccinmātraghanaṃ vyoma tathā kacati tādṛśam
||2||mayā dṛṣṭā tadākāśameva śāntaṃ tadākṛtiḥ .
mayeva tatparijñātaṃ nānyaḥ paśyati tattathā
||3||yathā nāma sa kalpāntaḥ sa rudraḥ sā ca bhairavī .
māyāmātraṃ tathā sarvaṃ parijñātamalaṃ mayā
||4||cidvyomaiva paraṃ śūnyaṃ saṃniveśena tena tat .
tathā saṃlakṣyate nāma bhairavākāratāṃ gatam
||5||vācyavācakasaṃbandhaṃ vinā bodho na jāyate .
yasmāttasmāttvayi mayā dṛṣṭameva pravarṇitam
||6||yadeva vācyupārūḍhametadrāma sadaiva te .
rūḍhādhibhautikadṛśaḥ kṣaṇānmāyātmatāṃ gatam
||7||na bhairavī sā naivāsau bhairavo naiva saṃkṣayaḥ .
samastameva tadbhrāntimātraṃ cidvyoma bhāsate
||8||svapnanirmāṇapuravatsaṃkalparaṇavegavat .
kathārthasārtharasavanmanorājyavilāsavat
||9||yathā svapnapuraṃ svacche vyomni mauktikadhīryathā .
yathākeśoṇḍrakaṃ vyomni tathā'cidbhāti ciddhane
||10||cinmātrākāśamevācchaṃ kacati svātmanātmani .
tathā nāma yadābhāti tadātmaivaṃ jagattayā
||11||yathā cidvyomni kacati sva evātmā tathā paṭe .
tathā kacati tattatra kalpāntānalanartane
||12||śivayorevamākāro nirākāro'ṅga varṇitaḥ .
adhunā śrṛṇu te vakṣye nṛtyasyānṛttatāsthitim
||13||cetanaṃ cetanādhātoḥ kiṃcitsaṃspadanaṃ vinā .
kvacitsthātuṃ na śaknoti vastvavastutayā yathā
||14||svabhāvāccetanaṃ tasmādrudratvena tathā sthitam .
hemeva rūpakatvena saṃniveśavilāsinā
||15||yannāma cetanaṃ yatra tadavaśyaṃ svabhāvataḥ .
spandadharmi bhavatyeva vastutā hi svabhāvajā
||16||yaḥ spandaściddhanasyāsya śivasyāsya sa eva naḥ .
svavāsanāveśavaśānnṛtyameva virājate
||17||ataḥ sa kalpāntaśivo rudro raudrākṛtirdrutam .
yannṛtyati hi tadviddhi ciddhanaspandanaṃ nijam
||18||śrīrāma uvāca .
prāmāṇikadṛśā dṛśyamidaṃ nāstyeva vastutaḥ .
yadevāstīva tatsarvaṃ kalpānte pravinaśyati
||19||tatkalpāntamahāśūnye etasminparamāmbare .
kathaṃ cinnāma vā'cetyaṃ cetā cetati ciddhanaḥ
||20||śrīvasiṣṭha uvāca .
etadeva tadāpyaṅga dvaitaikyāmbhodhiśāntaye .
yadi cinmātranabhasaścetyamasti na kiṃcana
||21||na kiṃciccetati tataḥ kvacitkiṃcitkadācana .
sarvaṃ śāntaṃ dṛṣanmaunaṃ vijñānaghanamambaram
||22||yaccedaṃ cetyate nāma tatsvabhāvo'sya valgati .
citsvabhāvasya śāntasya svasattāyāmavasthiteḥ
||23||yathā svapne cidevāntaḥ purapattanavadbhavet .
purādi na tu tatkiṃcidvijñānākāśameva tat
||24||ātmanātmani cicchūnyaṃ jñātvā ca jñeyamapyalam .
tathā ca sargādārabhya vetti svaṃ kacanaṃ ca tat
||25||svayamantaḥ kacantī citsvabhāvākāśakoṭare .
kṣaṇakalpajagadbhrāntiṃ dhatte kalpanayā svayā
||26||svayamantaḥ kacatkāntiścidākāśaḥ svabhāvakhe .
ayaṃ sohamayaṃ ca tvaṃ karotītyādikalpanam
||27||tasmānna dvaitamastīha na caikyaṃ na ca śūnyatā .
na cetanācetanaṃ vai maunameva na tacca vā
||28||na cetati kvacitkiṃcitkaściccetyātmabhāvataḥ .
tena cetāpi nāstīva maunamevāvaśiṣyate
||29||nirvikalpasamādhirhi siddhāntaḥ sarvavāḍmaye .
tacca jīvadṛṣanmaunaṃ tūṣṇīmevāta āsyatām
||30||kurvannijaṃ prakṛtameva yathāpravāha-
mācārajālamacalaḥ paramārthamaunāt .
nirmānamohamadabhedamanaṅgajīva-
mākāśakośaviśadāśayaśāntamāsva
||31||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmī0 de0 mokṣo0 nirvāṇapraka0 uttarārdhe pāṣā0 viśvarūpadarśanaṃ nāma tryaśītitamaḥ sargaḥ .. 83 ..