मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Yoga Vāsiṣṭham — Nirvāṇaprakaraṇam — Pūrvārdham — Sarga 29

3
Yoga Vāsiṣṭham · Nirvāṇaprakaraṇam — Pūrvārdham · 29

Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma

śrīvālmīkiruvāca .

ityākarṇayati svasthasamacetasi rāghave .

viśrānte svātmani svairaṃ paramānandamāgate

||2||

tatrastheṣu ca sarveṣu teṣūpaśamaśāliṣu .

rāghavasyātmaviśrānteḥ sthityarthaṃ vacanāmṛtam

||2||

virarāma munervāri sasyeṣvambudharādiva .

atha yāte muhūrtārdhe rāghave pratibodhite

||3||

punarāha tamevārthaṃ vasiṣṭho vadatāṃ varaḥ .

śrīvasiṣṭha uvāca .

rāma samyakprabuddho'si svātmānamasi labdhavān

||4||

evamevāvalambyārthaṃ tiṣṭha neha padaṃ kṛthāḥ .

idaṃ saṃsāracakraṃ hi nābhau saṃkalpamātrake

||5||

saṃrodhitāyāṃ vahanādraghunandana ruddhyate .

kṣobhitāyāṃ manonābhyāmidaṃ saṃsāracakrakam

||6||

prayatnādrodhitamapi pravahatyeva vegataḥ .

paraṃ pauruṣamāsthāya balaṃ prajñāṃ ca yuktitaḥ

||7||

nābhiṃ saṃsāracakrasya cittameva nirodhayet .

prajñāsaujanyayuktena śāstrasaṃvalitena ca

||8||

pauruṣeṇa na yatprāptaṃ na tatkvacana labhyate .

daivaikaparatāṃ tyaktvā bālabodhopakalpitām

||9||

nijaṃ prayatnamāśritya cittamādau nirodhayet .

āviriñcātpravṛttena bhrameṇājñānarūpiṇā

||10||

asadeva sadābhāsamidamālakṣyate'nagha .

ajñānabhramavistāramātrakākṛtayo'nagha

||11||

ime dehā bhramantīha sarvadharmātsamutthitāḥ .

saṃkalpaḥ punarastveva dehasyārthe kadācana

||12||

sukhaduḥkhavicāritvaṃ na kāryaṃ rāma dhīmatā .

duḥkhamlānamukhaḥ kledī prasannātkledavarjitāt

||13||

api citranarāddehanarastucchataraḥ smṛtaḥ .

ādhivyādhiparimlāne svayaṃ kledini nāśini

||14||

na tathā sthiratā dehe citrapuṃso yathā kila .

vināśito hi citrastho deho naśyati nānyathā

||15||

avaśyanāśo māṃsātmā svayaṃ deho vinaśyati .

pālitaḥ susthirāṃ śobhāmādatte citramānavaḥ

||16||

dehastu pālito'pyuccairnaśyatyeva na vardhate .

tena śreṣṭhaścitradeho nāyaṃ saṃkalpadehakaḥ

||17||

ye guṇāścitradehe hi na te saṃkalpadehake .

citradehādapi jaḍādyo'yaṃ tucchataraḥ kila

||18||

tasminmāṃsamaye dehe kaivāsthā bhavato'nagha .

dīrghasaṃkalpadeho'yaṃ tasminnāsthā mahāmate

||19||

svapnasaṃkalpajāddehādapi tucchataro hyayam .

alpasaṃkalpajo dīrghaiḥ sukhaduḥkhairna gṛhyate

||20||

dīrghasaṃkalpajaścāyaṃ dīrghaduḥkhena duḥkhitaḥ .

deho hi saṃkalpamayo nāyamasti na vāsti naḥ

||21||

kiṃ vyarthametadarthaṃ hi mūḍho'yaṃ kleśabhājanam .

yathā citramaye puṃsi kṣate kṣīṇe na tatkṣatiḥ

||22||

tathā saṃkalpapuruṣe kṣate kṣīṇe na tatkṣatiḥ .

yathā manorājyamaye kṣate kṣīṇe na tatkṣatiḥ

||23||

yathā dvitīye śaśini kṣate kṣīṇe na tatkṣatiḥ .

yathā svapnasamārambhe kṣate kṣīṇe na tatkṣatiḥ

||24||

yathā nadyātapajale kṣate kṣīṇe na tatkṣatiḥ .

saṃkalpamātraracite prakṛtyaiva ca nāśini

||25||

tathā śarīrayantre'sminkṣate kṣīṇe na tatkṣatiḥ .

dīrghasvapnamaye hyasmiṃścittasaṃkalpakalpite

||26||

bhūṣite dūṣite dehe na hi kiṃciccitaḥ kṣatam .

na cidantamupāyāti nātmā calati rāghava

||27||

na brahma vikṛtiṃ yāti kiṃvā dehakṣaye kṣatam .

bhramaccakropariṣṭho hi pūrvacakropacakravat

||28||

yathā paśyati dikcakraṃ bhramadatyantamohitaḥ .

akasmādeva ruḍhena mithyājñānena valgatā

||29||

tatrasthena tathaivedaṃ dṛśyate dehacakrakam .

bhramitaṃ ca bhramadūpaṃ patadrūpaṃ prapātitam

||30||

hataṃ ca hanyamānaṃ ca dṛśyate dehacakrakam .

dhīratāmalamālambya ghanabhramamimaṃ tyajet

||31||

saṃkalpena kṛto deho mithyājñānena sannasan .

asatyena kṛtaṃ yasmānna tatsatyaṃ kadācana

||32||

asadabhyutthito deho rajjvāmiva bhujaṃgadhīḥ .

asatyāmeva satyāṃ ca karotyapi jagatkriyām

||33||

jaḍena rāma kriyate yanna tatkṛtamucyate .

kurvannapi tadā deho na kartā kvacideva hi

||34||

nirīho hi jaḍo deho nātmano'syābhivāñchitam .

kartā na kaścidevāto draṣṭā kevalamasya saḥ

||35||

yathā dīpo nivātasthaḥ svātmanyevāvatiṣṭhate .

sākṣivatsarvabhāveṣu tathā tiṣṭhejjagatsthitau

||36||

yathā divasakarmāṇi bhāskaraḥ svastha eva san .

karotyevamimāṃ rāma kuru pārthivasaṃsthitim

||37||

asminnasanmaye dehagṛhe śūnye samutthite .

sattāmupagate mithyābālakalpitayakṣavat

||38||

kuto'pyāgatya niḥsāraḥ sarvasajjanavarjitaḥ .

ahaṃkāraḥ kuvetālaḥ praviṣṭaścittanāmakaḥ

||39||

asya mā bhṛtyatāṃ gaccha tvamahaṃkāradurmateḥ .

asya bhṛtyatayā rāma nirayaḥ prāpyate phalam

||40||

svasaṃkalpavilāsena dehagehe durākṛtiḥ .

unmattacittavetālaḥ parivalgati līlayā

||41||

śūnyaṃ dehagṛhaṃ prāpya cittayakṣeṇa tatkṛtam .

bhītā yena mahānto'pi samādhiniyatāḥ sthitāḥ

||42||

cittavetālamudvāsya svaśarīrakamandirāt .

saṃsāraśūnyanagare na bibheti kadācana

||43||

cittabhūtābhibhūte'sminye śarīragṛhe ratāḥ .

citramadyāpi te kasmāddhaṭitā ātmavatsthitāḥ

||44||

graste cittapiśācena dehasadmani ye mṛtāḥ .

piśācasyeva yā buddhirnāpiśācasya rāghava

||41||

ahaṃkārabṛhadyakṣagṛhe dagdhaśarīrake .

viharannāsthayā sādho na tu vai tatkila sthiram

||46||

ahaṃkārānucaratāṃ tyaktvā vitatayā dhiyā .

ahaṃkārāsmṛtiṃ prāpya svātmaivāśvavalambyatām

||47||

ahaṃkārapiśācena grastā ye nirayaiṣiṇaḥ .

teṣāṃ mohamadāndhānāṃ na mitrāṇi na bāndhavāḥ

||48||

ahaṃkāropahatayā buddhyā yā kriyate kriyā .

viṣavallyā iva phalaṃ tasyāḥ syānmaraṇātmakam

||49||

vivekadhairyahīnena svāhaṃkāramahotsavaḥ .

mūrkheṇālambito yena naṣṭamevāśu viddhi tam

||50||

ahaṃkārapiśācena varākā ye vaśīkṛtāḥ .

ta ete narakāgnīnāṃ rāghavendhanatāṃ gatāḥ

||51||

ahaṃkārorago yasya parisphūrjati koṭare .

svadehapādapo'dhīrairacireṇa nipātyate

||52||

ahaṃkārapiśāco'smindehe tiṣṭhatu yātu vā .

tvamenamālokaya mā manasā mahatāṃ vara

||53||

avadhūto hyavajñātaścetasaiva tiraskṛtaḥ .

ahaṃkārapiśācaste neha kiṃcitkariṣyati

||54||

dehālaye sphuratyasmin rāma cittapiśācake .

asyānantavilāsasya kimivāgatamātmanaḥ

||55||

cittayakṣābhibhūtānāṃ yāḥ puṃsāṃ vitatāpadaḥ .

śakyante parisaṃkhyātuṃ na tā varṣaśatairapi

||56||

hā hā mṛto'smi dagdho'smītyetā vai duḥkhavṛttayaḥ .

ahaṃkārapiśācasya śaktayo'nyasya nānagha

||57||

sarvago'pi yathākāśaḥ saṃbandho neha kenacit .

sarvago'pi tathaivātmā nāhaṃkāreṇa saṃgataḥ

||58||

yatkaroti yadādatte dehayantramidaṃ calam .

vātarajjuyutaṃ rāma tadahaṃkāraceṣṭitam

||59||

vṛkṣotpattau yathā heturakartrapi kilāmbaram .

ātmasaṃsthastathehātmā cittaceṣṭāsu kāraṇam

||60||

ātmasaṃnidhimātreṇa sphuratyāttavapurmanaḥ .

dīpasaṃnidhimātreṇa kuḍyarūpamivāmalam

||61||

api viśliṣṭayo rāma nityamevātmacittayoḥ .

dyāvāpṛthivyoriva kaḥ saṃbandhaḥ prakaṭāndhayoḥ

||62||

capalaspandanerābhirātmaśaktibhirāvṛtam .

cittamātmeti maurkhyeṇa dṛśyate raghunandana

||63||

ātmā prakāśarūpo hi nityaḥ sarvagato vibhuḥ .

cittaṃ śaṭhamahaṃkāraṃ viddhi hārdaṃ bṛhattamaḥ

||64||

ātmāsi vastutastvaṃ hi sarvajño na mano bhṛśam .

dūre kuru manomohaṃ kimetenābhisaṃgataḥ

||65||

piśāco'pi mano rāma śūnyadehagṛhe sthitaḥ .

bhāvayatyeṣa duṣṭātmā maunamuttama saṃspṛśan

||66||

bhavapradamakalyāṇaṃ dhairyasarvasvahāriṇam .

manaḥpiśācamutsṛjya yo'si sa tvaṃ sthiro bhava

||67||

cittayakṣadṛḍhākrāntaṃ na śāstrāṇi na bāndhavāḥ .

śaknuvanti paritrātuṃ guravo na ca mānavam

||68||

saṃśāntacittavetālaṃ guruśāstrārthabāndhavāḥ .

śaknuvanti samuddhartuṃ svalpapaṅkānmṛgaṃ yathā

||69||

asmiñjagacchūnyapure sarvameva pradūṣitam .

dehagehaṃ pramattena cittayakṣeṇa valgatā

||70||

cittavetālavalitā samastā dehakhaṇḍajā .

iyaṃ jagadaraṇyānī śūnyā kasya na bhītaye

||71||

jagannagaryāmasyāṃ tu śāntacittapiśācakam .

dehagehaṃ katipayaiḥ sevyate sadbhireva yat

||72||

iha saṃśrūyate yā yā dik saiva raghunandana .

pramattamohavetālaiḥ pūrṇā dehaśmaśānakaiḥ

||73||

asyāṃ jagadaraṇyānyāṃ muhyantaṃ mugdhabālavat .

svayamārādhya dhairyāśamātmanātmānamuddharet

||74||

jagajjaradaraṇye'smiṃścaradbhūtamṛgavraje .

dhṛtiṃ tṛṇarasai rāma mā gaccha mṛgapotavat

||5||

asminmahītalāraṇye caranti mṛgapotakāḥ .

tvamajñānagajaṃ bhuktvā saiṃhīṃ vṛttimupāśraya

||76||

anye naramṛgā mugdhā jambūdvīpe svajaṅgale .

viharanti yathā rāma tathā mā viharānagha

||77||

atyalpakālaśiśire kardamālepadāyini .

na maṅktavyaṃ bandhurūpe mahiṣeṇeva palvale

||78||

bhogābhogā bahiṣkāryā āryasyānusaretpadam .

pravicārya mahārthaṃ svamekamātmānamāśrayet

||79||

apavitrasya tucchasya durbhagasya durākṛteḥ .

dehasyārthaṃ na maṅktavyaṃ cintācaṇḍī sudāruṇā

||80||

anyena racito deho yakṣeṇānyena saṃśritaḥ .

duḥkhamanyasya bhoktānyaścitreyaṃ maurkhyacakrikā

||81||

yathaikarūpā ghanatā dṛṣado'styātmanastathā .

sattāmātraikasāmānyāditarasyāpyasaṃbhavāt

||82||

yathopalasya ghanatā mānasādi tathātmanaḥ .

sattāmātrādabhinnatvādabhāvādasya saṃsthiteḥ

||83||

yathopalasyopalatā ghaṭasya ghaṭatā yathā .

sattāmātrādabhinnaiva mānasādi tathātmanaḥ

||84||

atremāmaparāṃ dṛṣṭiṃ mahāmohavināśinīm .

śṛṇu yā kathitā pūrvaṃ mama kailāsakandare

||85||

saṃsāraduḥkhaśāntyarthaṃ devenārdhendumaulinā .

astīndukarasaṃbhārabhāsuraḥ pārago divaḥ

||86||

kailāso nāma śailendro gaurīramaṇamandiram .

tatrāste bhagavāndevo haraścandrakalādharaḥ

||87||

taṃ pūjayanmahādevaṃ tasminneva girau purā .

kadācidavasaṃ gaṅgātaṭe viracitāśramaḥ

||88||

taporthaṃ tāpasācāre cirāya racitasthitiḥ .

siddhasaṃghātavalitaḥ kṛtaśāstrārthasaṃgrahaḥ

||89||

puṣpārthaṃ syūtapuṭikaḥ pustakavyūhasaṃgrahī .

evaṃguṇaviśiṣṭasya kailāsavanakuñjake

||90||

tapaḥ pracarato rāma mama kālo'tyavartata .

athaikadā kadācittu bahulasyāṣṭame dine

||91||

gate śrāvaṇapakṣasya rātryagre kṣayamāgate .

dikṣu saṃśāntarūpāsu kāṣṭhamaunasthitāsviva

||92||

khaḍgacchedyāndhakāreṣu kuñjeṣu gahaneṣu ca .

etasminnantare tatra yāmārdhe prathame gate

||93||

samādhiṃ tanutāṃ nītvā sthitohaṃ bāhyamagnadṛk .

apaśyaṃ kānane tejo jhaṭityeva samutthitam

||94||

śubhrābhraśatasaṃkāśaṃ candrabimbagaṇopamam .

prakaṭīkṛtadikkuñja tadālokya mayā smayāt

||95||

antaḥprakāśaśālinyā bahirdṛṣṭyāvalokitam .

yāvatpaśyāmi taṃ sānuṃ prāptaścandrakalādharaḥ

||96||

gaurīkarārpitakaro nandiprotsāritāgragaḥ .

śiṣyānsaṃbodhya tatrasthāngṛhītvārghyaṃ susaṃyataḥ

||97||

agamaṃ sumanāstasya dṛṣṭipūtamahaṃ puraḥ .

tatra puṣpāñjaliṃ dattvā dūrādeva trilocanaḥ

||98||

dattārghyeṇa mayā devaḥ saṃpraṇamyābhivanditaḥ .

tataścandraprabhāsakhyā ṛjvyā śītalayā tayā

||99||

dṛśā sarvārtihāriṇyā ciramasmyāspadīkṛtaḥ .

puṣpasānūpaviṣṭāya tasmai trailokyasākṣiṇe

||1||

arghyaṃ puṣpaṃ tathā pādyamabhyupetyārpitaṃ mayā .

mandārapuṣpāñjalayo vikīrṇā bahavaḥ puraḥ

||101||

nānāvidhernamaskāraiḥ stotraiścābhyarcitaḥ śivaḥ .

tato bhagavatī gaurī tādṛśyaiva saparyayā

||102||

saṃpūjitā sakhīyuktā gaṇamaṇḍalikā tathā .

pūjānte pūrṇaśītāṃśuraśmiśītalayā girā

||103||

tatropaviṣṭaṃ provāca māmardhendukalādharaḥ .

brahmanpraśamaśālinyaḥ prāptaviśrāntayaḥ pade

||104||

kaccitkalyāṇakāriṇyaḥ saṃvidaste sthitāḥ pare .

kaccittapaste nirvighnaṃ kalyāṇamanuvartate

||105||

kaccitprāpyamanuprāptaṃ kaccicchāmyanti bhītayaḥ .

evaṃvādini deveśe sarvalokaikakāriṇi

||106||

girānunayaśālinyā mayoktaṃ raghunandana .

tryakṣānusmṛtikalyāṇavatāmiha maheśvara

||107||

na kiṃcidapi duṣprāpaṃ na ca kāścana bhītayaḥ .

tvadanusmaraṇānandaparighūrṇitacetasām

||108||

na te santi jagatkośe praṇamanti na ye punaḥ .

te deśāste janapadāstā diśaste ca parvatāḥ

||109||

tvadanusmaraṇaikāntadhiyo yatra sthitā janāḥ .

phalaṃ bhūtasya puṇyasya vartamānasya secanam

||110||

tanoti caiṣyato bījaṃ tvadanusmaraṇaṃ prabho .

jñānāmṛtaikakalaśo dhṛtijyotsnāniśākaraḥ

||111||

apavargapuradvāraṃ tvadanusmaraṇaṃ prabho .

tvadanusmaraṇodāracintāmaṇimatā mayā

||112||

sarvāsāmāpadāṃ mūrdhni dattaṃ bhūtapate padam .

ityuktvā suprasannaṃ taṃ bhagavantaṃ maheśvaram

||113||

avocaṃ praṇato bhūtvā yadrāma tadidaṃ śṛṇu .

bhagavaṃstvatprasādena pūrṇā me sakalā diśaḥ

||114||

kiṃtu pṛcchāmi deveśa saṃdehe tatra nirṇayam .

brūhi prasannayā buddhyā tyaktodvegamanāmayam

||115||

sarvapāpakṣayakaraṃ sarvakalyāṇavardhanam .

devārcanavidhānaṃ tatkīdṛśaṃ bhavati prabho

||116||

īśvara uvāca .

śṛṇu brahmavidāṃ śreṣṭha devārcanamanuttamam .

vadāmi mucyate yena kṛtena sakṛdeva hi

||117||

kaccidvetsi mahābāho devaḥ kaḥ syāditi dvija .

na devaḥ puṇḍarīkākṣo na ca devastrilocanaḥ

||118||

na devaḥ kamalodbhūto na devastridaśeśvaraḥ .

na devaḥ pavano nārko nānalo na niśākaraḥ

||119||

na brāhmaṇo nā'vanipo nāhaṃ na tvaṃ dvijottama .

na devo deharūpo hi na devaścittarūpadhṛk

||120||

na devaḥ kamalārūpī nāpi devo bhavenmatiḥ .

akṛtrimamanādyantaṃ devanaṃ deva ucyate

||121||

ākārādiparicchinne mite vastuni tatkutaḥ .

akṛtrimamanādyantaṃ devanaṃ cicchivaṃ viduḥ

||122||

tadeva devaśabdena kathyate tatprapūjayet .

tadevāsti yataḥ sarvaṃ sattāsattātmarūpadhṛk

||123||

ajñātaśivatattvānāmākārādyarcanaṃ kṛtam .

yojanādhvanyaśaktasya krośādhvā parikalpyate

||124||

iyattādiparicchinnaṃ rudrādeḥ prāpyate phalam .

akṛtrimamanādyantaṃ phalamānanda ātmanaḥ

||125||

akṛtrimaphalaṃ tyaktvā yaḥ kṛtrimaphalaṃ vrajet .

tyaktvā sa mandāravanaṃ kārañjaṃ yāti kānanam

||126||

bodhaḥ sāmyaṃ śama iti puṣpāṇyagrāṇi tatra ca .

śivaṃ cinmātramamalaṃ pūjyaṃ pūjyavido viduḥ

||127||

śamabodhādibhiḥ puṣpairdeva ātmā yadarcyate .

tattu devārcanaṃ viddhi nākārārcanamarcanam

||128||

ātmasaṃvittirūpaṃ tu tyaktvā devārcanaṃ janāḥ .

kṛtrimārcāsu ye saktāściraṃ kleśaṃ bhajanti te

||129||

jñātajñeyā hi ye santo bālakrīḍopamaṃ ca te .

ātmadhyānādṛte brahmankurvanto devapūjanam

||130||

ātmaiva devo bhagavāñchivaḥ paramakāraṇam .

jñānārcanenāvirataṃ pūjanīyaḥ sa sarvadā

||131||

tvametaccetanākāśamātmānaṃ jīvamavyayam .

svabhāvaṃ viddhi na tvanyaḥ pūjyaḥ pūjātmapūjanam

||132||

śrīvasiṣṭha uvāca .

cetanākāśamātrātma yathā jagadidaṃ prabho .

yathā taccetanasyaiva jīvāditvaṃ taducyatām

||133||

īśvara uvāca .

cidvyomaiva kilāstīha pārāvāravivarjitam .

sarvatrāsaṃbhavaccetyaṃ yatkalpānte'vaśiṣyate

||134||

yadyatsvayaṃ prakacati tasya svakacanasya tu .

svayaṃ yatspanditaṃ nāma tenedaṃ jagadityalam

||135||

ityevaṃ svapnapuravajjagadbhāti cidātmakam .

evaṃ cidvyomamātrātma jagadacchaṃ na bhittimat

||136||

atyantāsaṃbhavāccetyaṃ dṛśyaṃ cidvyomamātrakam .

cittvātkacati sargādau yattajjagaditi smṛtam

||137||

tasmātsvapnapurākāraṃ yadidaṃ bhāsate jagat .

tatra cidvyomamātrātmanyanyatā nāma kā kutaḥ

||138||

cinmātrameva girayaścinmātraṃ jagadambaram .

cinmātramātmā jīvaśca cinmātraṃ bhūtasaṃtatiḥ

||139||

cidvyomamātrāditaratsargādau sarvavedane .

bhinnasvarge pure vāpi kiṃ saṃbhavati kathyatām

||140||

ākāśaṃ paramākāśaṃ brahmākāśaṃ jagaccitiḥ .

iti paryāyanāmāni tatra pādapavṛkṣavat

||141||

evaṃ dvau svapnasaṃkalpamāyābhiḥ svanubhūyate .

tadā kila cidākāśameva bhāti jagattayā

||142||

yathaitatsaṃvidākāśaṃ svapne bhāti jagadvapuḥ .

tathedaṃ jāgradākhye'pi svapne bhāti tadeva naḥ

||143||

yathā svapnapure citkhaṃ varjayitvetaratkvacit .

na kiṃcitsaṃbhavatyevaṃ jāgratyevaṃ mahācitaḥ

||144||

yato na saṃbhavatyanyaccetyaṃ kiṃcittato'khilam .

cittaṃ saṃcetyamapyetadacetyaṃ sajjagatsthitam

||145||

paramākāśakalanaṃ trijagatsvayamutthitam .

svapnavadviddhi cidvyomni na tvetaddvaitavatsthitam

||146||

yathā cidvyomamātrātma svapne ghaṭapaṭādikam .

sargādāveva sargo'yaṃ tathā cidvyomamātrakam

||147||

śuddhasaṃvittimātratvādṛte'nyatsvapnapattane .

yathā na vidyate kiṃcittathāsminbhuvanatraye

||148||

yāḥ kāścana dṛśo ye ye bhāvābhāvāstrikālagāḥ .

sadeśakālacittāstatsarvaṃ cidvyomamātrakam

||149||

sa eṣa devaḥ kathito yaḥ paraḥ paramārthataḥ .

yastvaṃ so'hamaśeṣaṃ vā jagadeva ca yo'khilaḥ

||150||

sarvasya vastujātasya jagato'nyasya te mama .

deho hi cetanākāśe paramātmaiva netarat

||151||

saṃkalpane svapnapure śarīraṃ cidvyomato'nyanna yathāsti kiṃcit .

tatheha sarge prathamaikarsagānmune prabhṛtyasti na rūpamanyat

||152||

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de0 mo. nirvāṇaprakaraṇe pū0 jagataḥ paramātmamayatvavarṇanaṃ nāmaikonatriṃśaḥ sargaḥ ..29 ..