Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīvasiṣṭha uvāca .
iti saṃcintya janako yathāprāptāṃ kriyāmasau .
asaktaḥ kartumuttasthau dinaṃ dinapatiryathā
||1||iṣṭāniṣṭāḥ parityajya cetasā vāsanāḥ svayam .
yathāprāptaṃ cakārāsau jāgratyeva suṣuptavat
||2||saṃpādya tadahaḥkāryamāryāvarjanapūrvakam .
anayaccharvarīmekastayaiva dhyānalīlayā
||3||manaḥ samarasaṃ kṛtvā saṃśāntaviṣayabhramam .
śarvaryāṃ kṣīyamāṇāyāmitthaṃ cittamabodhayat
||4||citta cañcala saṃsāra ātmano na sukhāya te .
śamamehi śamācchāntaṃ sukhaṃ sāramavāpyate
||5||yathā yathā vikalpaughānsaṃkalpayasi helayā .
tathā tathaiti sphāratvaṃ saṃsārastava cintayā
||6||śataśākhatvamāyāti sekena viṭapī yathā .
anantādhitvamāyāsi śaṭhabhogecchayā tathā
||7||cintājālavilāsotthā janmasaṃsārasṛṣṭayaḥ .
tasmāttyaktvā vicitrāṃ tvaṃ cintāmupaśamaṃ vraja
||8||saṃsārasṛṣṭitaralāmimāṃ tulaya sundara .
asyāṃ cetsāramāpnoṣi tadetāmeva saṃśraya
||9||āsthāṃ yasmātparityajya dṛśyadarśanalālasāt .
maitadgṛhāṇa mā muñca svecchayā viharecchayā
||10||idaṃ dṛśyamasatsadvāpyudetvastamupaitu vā .
sādho viṣamatāṃ gaccha maitadīyaiguṇāguṇaiḥ
||11||manāgapi na saṃbandhastava dṛśyena vastunā .
avidyamānarūpeṇa saṃbandhaḥ ko'yamīdṛśaḥ
||12||asattvametacca na sadvyorevāsatoḥ satoḥ .
saṃbandha iti citreyamapūrvaivākṣarāvalī
||15||asadetattu saccettvaṃ tathāpi kila sundara .
saṅgaḥ sadasatoḥ kīdṛgvada tvaṃ martyajīvayoḥ
||14||citta tvamatha dṛśyaṃ ca dve eva yadi sanmaye .
sadāsthite tatprasaraḥ kuto harṣaviṣādayoḥ
||15||tasmānmahādhiṃ muñca tvaṃ mūkamullāsamāhara .
saṃkṣubdhāmbudhimāviṣṭāṃ tyajābhavyāmimāṃ sthitim ..
kandukālātavadvyarthamātmanaiva parijvalan .
mā mohamalamāsādya mandatāṃ gaccha sanmate
||17||na tadihāsti samunnatamuttamaṃ
vrajasi yena parāṃ paripūrṇatām .
tadavalambya balādatidhīratāṃ
jahihi cañcalatāṃ śaṭha re manaḥ
||18||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye mokṣopāyeṣūpaśamaprakaraṇe cittānuśāsanaṃ nāmaikādaśaḥ sargaḥ .. 11 ..