मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Yoga Vāsiṣṭham — Utpattiprakaraṇam — Sarga 30

3
Yoga Vāsiṣṭham · Utpattiprakaraṇam · 30

Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma

śrīvasiṣṭha uvāca .

pṛthivyaptejasāṃ tatra nabhasvannabhasorapi .

yathottaraṃ daśaguṇānatītyāvaraṇānkṣaṇāt

||1||

dadarśa paramākāśa tatpramāṇavivarjitam .

tathā tataṃ jagadidaṃ yathā tatrāṇḍamātrakam

||2||

tādṛśāvaraṇānsargānbrahmāṇḍeṣu dadarśa sā .

koṭiśaḥ sphuritānvyomni trasareṇūnivātape

||3||

mahākāśamahāmbhodhau mahāśūnyatvavāriṇi .

mahāciddravabhāvotthānbudbudānarbudaprabhān

||4||

kāṃścidāpatato'dhastātkāṃściccopari gacchataḥ .

kāṃścittiryaggatīnanyānsthitāṃstabdhānsvasaṃvidā

||5||

yatra yatroditā saṃvidyeṣāṃ yeṣāṃ yathā yathā .

tatra tatroditaṃ rūpaṃ teṣāṃ teṣāṃ tathā tathā

||5||

nehaiva tatra nāmordhvaṃ nādho na ca gamāgamāḥ .

anyadeva padaṃ kiṃcittasmāddehāgamaṃ hi tat

||7||

utpadyotpadyate tatra svayaṃ saṃvitsvabhāvataḥ .

svasaṃkalpaiḥ śamaṃ yāti bālasaṃkalpajālavat

||8||

śrīrāma uvāca .

kimadhaḥ syātkimūrdhvaṃ syātkiṃ tiryaktatra bhāsure .

iti brūhi mama brahmannihaiva yadi na sthitam

||9||

śrīvasiṣṭha uvāca .

sasarvāvaraṇā ete mahatyantavivarjite .

brahmāṇḍā bhānti durdṛṣṭervyomni keśoṇḍrako yathā

||10||

asvātantryātpradhāvanti padārthāḥ sarva eva yat .

brahmāṇḍe pārthivo bhāgastadadhastūrdhvamanyathā

||11||

pipīlikānāṃ mahatāṃ vyomni vartulaloṣṭake .

daśadikkamadhaḥ pādāḥ pṛṣṭhamūrdhvamudāhṛtam

||12||

vṛkṣavalmīkajālena keṣāṃciddhṛdi bhūtalam .

sasurānaradaityena veṣṭitaṃ vyoma nirmalam

||13||

saṃbhūtaṃ saha bhūtena sagrāmapuraparvatam .

idaṃ kalpanabhūtena pakvākṣoṭamiva tvacā

||14||

yathā vindhyavanābhoge prasphuranti kareṇavaḥ .

tathā tasminparābhoge brahmāṇḍatrasareṇavaḥ

||15||

tasminsarvaṃ tataḥ sarvaṃ tatsarvaṃ sarvataśca yat .

tacca sarvamayo nityaṃ tathā tadaṇukaṃ prati

||16||

śuddhabodhamaye tasminparamālokavāridhau .

ajasrametya gacchanti brahmaṇḍākhyāstaraṅgakāḥ

||17||

antaḥśūnyāḥ sthitāḥ kecitsaṃkalpakṣayarātrayaḥ .

taraṅgā iva toye'bdhau prohyante śūnyatārṇave

||18||

keṣāṃcidantaḥkalpāntaḥ pravṛtto ghargharāravaḥ .

na śruto'nyairna ca jñātaḥ svabhāvena rasākulaiḥ

||19||

anyeṣāṃ prathamārambhe śuddhabhūṣu vijṛmbhate .

sargaḥ saṃsiktabījānāṃ kośe'ṅkurakalā yathā

||20||

mahāpralayasaṃpattau sūryārcirvidyuto'drayaḥ .

pravṛttā galituṃ kecittāpe himakaṇā iva

||21||

ākalpaṃ nipatantyeva kecidaprāptabhūmayaḥ .

yāvadviśīrya jāyante tathā saṃvinmayāḥ kila

||22||

stabdhā iva sthitāḥ kecitkeśoṇḍrakamivāmbare .

vāyoḥ spandā ivābhānti tathā proditasaṃvidaḥ

||23||

ācārādvedaśāstrāṇāmādya evānyathodite .

ārambho'pi tathānyeṣāmanityaḥ saṃsthitaḥ kramaḥ

||24||

kecidbrahmādipuruṣāḥ kecidviṣṇvādisargapāḥ .

keciccānyaprajānāthāḥ kecinnirnāthajantavaḥ

||25||

kecidvicitrasargeśāḥ kecittiryaṅmayāntarāḥ .

kecidekārṇavāpūrṇā itare janivarjitāḥ

||26||

kecicchilāṅganiṣpiṇḍāḥ kecitkṛmimayāntarāḥ .

keciddevamayā eva kecinnaramayāntarāḥ

||27||

kecinnityāndhakārāḍhyāstathā śīlitajantavaḥ .

kecinnityaprakāśāḍhyāstathā śīlitajantavaḥ

||28||

kecinmaśakasaṃpūrṇā udumbaraphalaśriyaḥ .

nityaṃ śūnyāntarāḥ kecicchūnyaspandātmajantavaḥ

||29||

sargeṇa tādṛśenānye pūrṇā ye'ntardhiyāmiha .

kalpanāmapi nāyānti vyomapūrṇācalo yathā

||30||

tādṛgambarameteṣāṃ mahākāśaṃ tataṃ sthitam .

ājīvitaṃ pragacchadbhirviṣṇvādyairyanna mīyate

||31||

pratyekasyāṇḍagolasya sthitaḥ kaṭakaratnavat .

bhūtākṛṣṭikaro bhāvaḥ pārthivaḥ svasvabhāvataḥ

||32||

yaḥ sarvavibhavo'smākaṃ dhiyāṃ na viṣayaṃ tataḥ .

tajjagatkathane śaktirna mamāsti mahāmate

||33||

bhīmāndhakāragahane sumahatyaraṇye

nṛtyantyadarśitaparasparameva mattāḥ .

yakṣā yathā pravitate paramāmbare'nta-

revaṃ sphuranti subahūni mahājaganti

||34||

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe mokṣopāye utpattiprakaraṇe līlo0 vicitrabrahmāṇḍakoṭivarṇanaṃ nāma triṃśaḥ sargaḥ .. 30 ..