Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīvasiṣṭha uvāca .
pṛthivyaptejasāṃ tatra nabhasvannabhasorapi .
yathottaraṃ daśaguṇānatītyāvaraṇānkṣaṇāt
||1||dadarśa paramākāśa tatpramāṇavivarjitam .
tathā tataṃ jagadidaṃ yathā tatrāṇḍamātrakam
||2||tādṛśāvaraṇānsargānbrahmāṇḍeṣu dadarśa sā .
koṭiśaḥ sphuritānvyomni trasareṇūnivātape
||3||mahākāśamahāmbhodhau mahāśūnyatvavāriṇi .
mahāciddravabhāvotthānbudbudānarbudaprabhān
||4||kāṃścidāpatato'dhastātkāṃściccopari gacchataḥ .
kāṃścittiryaggatīnanyānsthitāṃstabdhānsvasaṃvidā
||5||yatra yatroditā saṃvidyeṣāṃ yeṣāṃ yathā yathā .
tatra tatroditaṃ rūpaṃ teṣāṃ teṣāṃ tathā tathā
||5||nehaiva tatra nāmordhvaṃ nādho na ca gamāgamāḥ .
anyadeva padaṃ kiṃcittasmāddehāgamaṃ hi tat
||7||utpadyotpadyate tatra svayaṃ saṃvitsvabhāvataḥ .
svasaṃkalpaiḥ śamaṃ yāti bālasaṃkalpajālavat
||8||śrīrāma uvāca .
kimadhaḥ syātkimūrdhvaṃ syātkiṃ tiryaktatra bhāsure .
iti brūhi mama brahmannihaiva yadi na sthitam
||9||śrīvasiṣṭha uvāca .
sasarvāvaraṇā ete mahatyantavivarjite .
brahmāṇḍā bhānti durdṛṣṭervyomni keśoṇḍrako yathā
||10||asvātantryātpradhāvanti padārthāḥ sarva eva yat .
brahmāṇḍe pārthivo bhāgastadadhastūrdhvamanyathā
||11||pipīlikānāṃ mahatāṃ vyomni vartulaloṣṭake .
daśadikkamadhaḥ pādāḥ pṛṣṭhamūrdhvamudāhṛtam
||12||vṛkṣavalmīkajālena keṣāṃciddhṛdi bhūtalam .
sasurānaradaityena veṣṭitaṃ vyoma nirmalam
||13||saṃbhūtaṃ saha bhūtena sagrāmapuraparvatam .
idaṃ kalpanabhūtena pakvākṣoṭamiva tvacā
||14||yathā vindhyavanābhoge prasphuranti kareṇavaḥ .
tathā tasminparābhoge brahmāṇḍatrasareṇavaḥ
||15||tasminsarvaṃ tataḥ sarvaṃ tatsarvaṃ sarvataśca yat .
tacca sarvamayo nityaṃ tathā tadaṇukaṃ prati
||16||śuddhabodhamaye tasminparamālokavāridhau .
ajasrametya gacchanti brahmaṇḍākhyāstaraṅgakāḥ
||17||antaḥśūnyāḥ sthitāḥ kecitsaṃkalpakṣayarātrayaḥ .
taraṅgā iva toye'bdhau prohyante śūnyatārṇave
||18||keṣāṃcidantaḥkalpāntaḥ pravṛtto ghargharāravaḥ .
na śruto'nyairna ca jñātaḥ svabhāvena rasākulaiḥ
||19||anyeṣāṃ prathamārambhe śuddhabhūṣu vijṛmbhate .
sargaḥ saṃsiktabījānāṃ kośe'ṅkurakalā yathā
||20||mahāpralayasaṃpattau sūryārcirvidyuto'drayaḥ .
pravṛttā galituṃ kecittāpe himakaṇā iva
||21||ākalpaṃ nipatantyeva kecidaprāptabhūmayaḥ .
yāvadviśīrya jāyante tathā saṃvinmayāḥ kila
||22||stabdhā iva sthitāḥ kecitkeśoṇḍrakamivāmbare .
vāyoḥ spandā ivābhānti tathā proditasaṃvidaḥ
||23||ācārādvedaśāstrāṇāmādya evānyathodite .
ārambho'pi tathānyeṣāmanityaḥ saṃsthitaḥ kramaḥ
||24||kecidbrahmādipuruṣāḥ kecidviṣṇvādisargapāḥ .
keciccānyaprajānāthāḥ kecinnirnāthajantavaḥ
||25||kecidvicitrasargeśāḥ kecittiryaṅmayāntarāḥ .
kecidekārṇavāpūrṇā itare janivarjitāḥ
||26||kecicchilāṅganiṣpiṇḍāḥ kecitkṛmimayāntarāḥ .
keciddevamayā eva kecinnaramayāntarāḥ
||27||kecinnityāndhakārāḍhyāstathā śīlitajantavaḥ .
kecinnityaprakāśāḍhyāstathā śīlitajantavaḥ
||28||kecinmaśakasaṃpūrṇā udumbaraphalaśriyaḥ .
nityaṃ śūnyāntarāḥ kecicchūnyaspandātmajantavaḥ
||29||sargeṇa tādṛśenānye pūrṇā ye'ntardhiyāmiha .
kalpanāmapi nāyānti vyomapūrṇācalo yathā
||30||tādṛgambarameteṣāṃ mahākāśaṃ tataṃ sthitam .
ājīvitaṃ pragacchadbhirviṣṇvādyairyanna mīyate
||31||pratyekasyāṇḍagolasya sthitaḥ kaṭakaratnavat .
bhūtākṛṣṭikaro bhāvaḥ pārthivaḥ svasvabhāvataḥ
||32||yaḥ sarvavibhavo'smākaṃ dhiyāṃ na viṣayaṃ tataḥ .
tajjagatkathane śaktirna mamāsti mahāmate
||33||bhīmāndhakāragahane sumahatyaraṇye
nṛtyantyadarśitaparasparameva mattāḥ .
yakṣā yathā pravitate paramāmbare'nta-
revaṃ sphuranti subahūni mahājaganti
||34||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe mokṣopāye utpattiprakaraṇe līlo0 vicitrabrahmāṇḍakoṭivarṇanaṃ nāma triṃśaḥ sargaḥ .. 30 ..